Làm sao để tìm – tải driver, BIOS, firmware?

Có thể bạn không thường xuyên có điều kiện để thay đổi phần cứng liên tù tì, nhưng hẳn bạn cũng từng có vài lần phải “hí hoáy” ngồi cài lại hệ điều hành (HĐH hay OS) cho PC của mình? Và mọi chuyện sẽ cực kỳ đơn giản nếu gói cài đặt của bạn có sẵn tất tần tật mọi driver dành cho mọi thiết bị phần cứng trên đời. Vậy mà ước muốn đó là không thể, hay đúng hơn là nó chỉ có thể tồn tại trong một khoảng thời gian cực ngắn, vì tình hình là phần cứng mới ra đời hay thay đổi liên tục… Nên thôi, ta vào chuyện nào!

Mà bạn đã hiểu driver, BIOS hay firmware là gì chưa nhỉ? Nôm na, nếu phần cứng là “xác”, phần mềm (HĐH) là “hồn” thì driver là cách hồn “gọi” xác (nghe kinh quá nhở >”<). Nói thế thôi chứ cũng chưa hẳn đúng. Driver chỉ cần thiết nếu bạn gắn thêm một phần cứng mới vào một hệ thống đã có sẵn hệ điều hành. Nó kiểu như giao cho bạn (hệ thống) một thiết bị mới, ý thức của bạn (HĐH) phải biết cách sử dụng thiết bị đó (driver). Ví dụ lái xe máy 2 bánh thì bạn cần làm những gì, ngồi trước vô-lăng auto thì bạn cần làm gì (chữ “drive” chính là điều khiển ấy mà =D).

Còn BIOS và firmware, thực ra là một. Nhưng người ta “đẻ” thêm khái niệm BIOS để phân biệt firmware của máy tính với các thiết bị điện tử khác. Firmware mới thực sự là hồn của phần cứng, nó điều khiển hoạt động của thiết bị. Không có firmware, thiết bị của bạn không thể hoạt động và nó là một phần không thể thiếu cho thiết bị, y như hình với bóng!

Để tiện hình dung, hãy tự hỏi làm sao MP3 Player của bạn hoạt động được, đó chính là nhờ firmware. Tất nhiên người ta sẽ không bán cho bạn chiếc MP3 Player không có firmware (cái này còn tuỳ thuộc bạn có ý định mua thiết bị không chứa sẵn firmware hay không, nhưng tôi không nghĩ là có). Nếu bạn kết nối MP3 Player vào PC, lúc đó driver là thứ sẽ cần có. Tiện hình dung thì lược đồ dưới đây sẽ nói lên tất cả:

Quay lại vấn đề chính, làm sao để tìm – tải driver, firmware/BIOS?

Driver, tất nhiên, bạn cần nó để PC “nói chuyện” với thiết bị. Còn firmware/BIOS, nó là thành phần có sẵn của thiết bị, thao tác thực chất ở đây là cập nhật “hồn mới” cho thiết bị. Nôm na là bạn đang làm trò “tẩy não”, nên việc này có đôi chút rủi ro, nếu chẳng may vì sự cố gì đó mà quá trình “tẩy não” bị gián đoạn hay “tẩy” sai, thiết bị của bạn rất có thể chỉ còn là cái “xác khô”!!! Vì vậy hãy suy nghĩ kỹ trước khi cập nhật firmware/BIOS. Nói thế thôi chứ nguy cơ đáng lo nhất là mất điện giữa chừng, và tôi thì cập nhật BIOS cho lappy của mình hoài (vì có pin mà) =)

1. Chuẩn bị các thông tin cần thiết

Trước hết, bạn cần làm rõ 2 điều:

• Model của thiết bị
• HĐH sử dụng (đối với driver)

Các HĐH về sau hầu như đều cập nhật sẵn driver các thiết bị ra mắt trước đó nên thao tác kiểm tra trước HĐH khá có ý nghĩa, nếu tốt thì có khi bạn chẳng cần tìm driver làm gì ;) Chưa kể một yếu tố khác là cách thức quản lý phần cứng của từng HĐH không giống nhau, nếu tải nhầm driver của HĐH khác thì có khả năng bạn sẽ phải tải lại =D

Để biết model của thiết bị, bạn cần một chương trình đọc thông số phần cứng. Ở đây tôi hay dùng CPU-Z (freeware) hoặc Everest (trial). CPU-Z chủ yếu để biết các thông số cơ bản, với các thiết bị ngoại vi, bạn cần dùng tới phần mềm chuyên biệt như Everest. Nét hay của Everest là có sẵn link homepage của nhà sản xuất thiết bị. Tất nhiên Everest chỉ là một ví dụ, bạn có thể dùng công cụ của SiSoft hay bất kỳ hãng nào miễn sao bạn có thể biết mình đang dùng thiết bị gì là OK.

2. Tìm kiếm driver

Sau khi xác định được 2 điều trên thì việc tiếp theo là… tìm! Hãy luôn luôn kiểm tra trước tại trang chủ của nhà sản xuất, đặc biệt với các thiết bị sản xuất đồng bộ như laptop, PC nguyên khối… Một cách phổ biến để tìm ra nhanh những thứ bạn cần nhập tên model của bạn vào hộp thoại tìm kiếm của nhà sản xuất. Tất nhiên, không hẳn lúc nào cách này cũng hiệu quả. Kết quả tìm kiếm trả về có thể là hằng hà các bài PR về sản phẩm, các câu hỏi đáp theo kiểu Q&A… Chúng không phải không có ích, nhưng với yêu cầu của bạn thì chúng hơi bị thừa và tương đối không cần thiết.

Nếu vậy, hãy thử cách tìm theo chủ đề. Giả dụ tôi biết mình đang muốn tìm driver đồ hoạ mới cho laptop của mình. Tôi phải biết trước GPU của máy mình là gì, ai sản xuất. Sau đó tìm vào mục sản phẩm (Product) hoặc hỗ trợ (Support), nhập tên model của mình vào. Chi tiết hơn, có thể đi tiếp theo dạng phân loại như GPU tích hợp hay rời, thuộc phân cấp thị trường nào, dòng sản phẩm thứ mấy… Đến đây, mọi thứ có vẻ rối và “hơi” cao cấp một chút. Vì không phải nhà sản xuất nào cũng tổ chức cấu trúc trang web của họ như nhau. Có hãng chỉ gọi đơn giản là Notebook, có hãng lại gọi là Notebook PC, hãng khác lại màu mè hơn là Portable PC… Lúc này đòi hỏi bạn có “đủ” bình tĩnh và khả năng đọc hiểu tiếng nước ngoài tương đối tốt để không bị rối trí.

Tìm kiếm một sản phẩm ở trang web Gigabyte

Cũng tiện đây nói thêm: Một số nhà sản xuất toàn cầu phân chia thị trường theo các khu vực địa lý. Điều này có lợi ở chỗ họ thâm nhập được sâu hơn vào từng thị trường trước hết là qua các ngôn ngữ bản địa. Một số model sản phẩm chỉ được sản xuất riêng cho từng thị trường riêng biệt nên đôi lúc bạn có thể không tìm thấy thông tin sản phẩm đó tại site US của họ nhưng nó lại xuất hiện ở site Japan chẳng hạn. Và một kinh nghiệm khác, có thể làm “tổn thương” tự hào dân tộc của các bạn: các site tiếng Việt của họ đa phần khá nghèo nàn nội dung. Nếu site được biên dịch nội dung cẩn thận thì thông tin hay chậm cập nhật. Còn thông tin nhanh chóng thì ngôn ngữ hầu như đều là English. Vì vậy tuy không muốn nhưng tôi khuyến nghị các bạn nên tìm thông tin sản phẩm ở các site toàn cầu của họ.

Đấy là trong trường hợp “mỹ mãn”, nhà sản xuất còn hỗ trợ sản phẩm và bạn chỉ đơn giản “gõ cửa” ngôi nhà liên mạng của họ, “hỏi xin” driver và họ sẽ gửi cho bạn. Còn khi nhà sản xuất không tồn tại nữa (bị đối thủ “đá văng” khỏi thị trường) hoặc sản phẩm quá cũ, không sinh lời nữa nên họ ngưng hỗ trợ. Lúc này bạn cần đến các dịch vụ “cứu sinh” như DriverGuide, DriverFiles, DriverZone… với hy vọng mong manh là họ còn “phao” để bạn bám vào. Đến tình huống này, dù muốn hay không, bắt buộc bạn phải đọc hiểu được Anh ngữ và có khả năng phân loại sản phẩm cũng như nhà sản xuất. Nôm na là bạn mà không “Pro” xem chừng không ổn, nếu thế hãy nhờ ai đó “Pro” để họ tìm giúp bạn.

Dù sao cũng chưa hẳn hết cách, hãy tìm đến cửa hàng nơi bạn từng mua sản phẩm, nếu may mắn, họ có thể còn giữ driver sản phẩm mà bạn cần. Đừng quên tạo một bản sao lưu đề phòng, tốt hơn hãy “quăng” nó lên net và nhờ các dịch vụ lưu trữ dữ liệu. Có thể kể đến một số dịch vụ miễn phí nhưng đảm bảo như MediaFire, Windows Live Skydrive… Hoặc không, gửi vào hộp mail của chính bạn nếu dung lượng cho phép =D