Freeman Dyson: Con người của thế giới hoàn vũ

Freeman Dyson, nhà vật lý lượng tử nổi tiếng người Anh đã qua đời ngày 28/2, hưởng thọ 96 tuổi.


Freeman Dyson tại Viện nghiên cứu cao cấp Princeton năm 1972. Nguồn: ias.edu

Freeman Dyson tại Viện nghiên cứu cao cấp Princeton năm 1972. Nguồn: ias.edu

Tiếc rằng cho đến nay, độc giả VN hãy còn biết quá ít về ông, một người vùa háo hức về tri thức, luôn luôn khai phá những cái mới, vừa ưu tư về tôn giáo, môi trường, tương lai của nhân loại và hành tinh chúng ta, tuy ông có hàng loạt sách về khoa học rất hay và đượm tinh thần nhân văn, triết học, nhận thức luận và khai phá:
Xin có đôi lời ngắn ngủi về ông qua vài trích dẫn từ một số bài viết của ông.
Trong một bài tiêu đề “The Scientist as Rebel” – Nhà khoa học như Kẻ nổi loạn - ông có nhiều nhận xét thú vị:
Đối với thế hệ các nhà khoa học Nhật Bản đầu tiên vào thế kỷ XIX, khoa học là một cuộc nổi loạn chống lại văn hóa phong kiến truyền thống. Đối với các nhà vật lý vĩ đại của Ấn Độ trong thế kỷ này (20), như Raman, Bose và Saha, khoa học là một cuộc nổi loạn kép, lần đầu tiên chống lại sự thống trị của người Anh và lần thứ hai chống lại đạo đức chết người của chủ nghĩa Hindu. Và ở phương Tây cũng vậy, các nhà khoa học vĩ đại từ Galileo đến Einstein đã từng là những kẻ nổi loạn.
Từ những điều này và nhiều ví dụ khác, chúng ta thấy rằng khoa học không bị chi phối bởi các quy tắc của triết học phương Tây hay phương pháp luận phương Tây. Khoa học là một liên minh của những cái đầu tự do trong tất cả các nền văn hóa để chống lại sự chuyên chế địa phương mà mỗi nền văn hóa áp đặt lên con cái của nó. Trong chừng mực là một nhà khoa học, tầm nhìn của tôi về vũ trụ không phải là chủ nghĩa giản lược hay phản giản lược. Tôi không sử dụng bất kỳ chủ nghĩa phương Tây nào. Tôi cảm thấy mình là một lữ khách trong cuộc "Hành trình bao la" của nhà cổ sinh vật học Loren Eiseley, một hành trình dài hơn nhiều so với lịch sử của các quốc gia và các loại triết học, thậm chí còn dài hơn cả lịch sử của loài người chúng ta.

.


Một vài năm trước, một cuộc triển lãm nghệ thuật hang động Thời đồ đá cổ đã được đưa đến Bảo tàng Lịch sử Tự nhiên ở New York. Đó là một cơ hội tuyệt vời để nhìn thấy tại một nơi các hình chạm khắc bằng đá và xương thường được lưu giữ trong một tá bảo tàng viện riêng biệt ở Pháp. Hầu hết các chạm khắc đã được thực hiện ở Pháp khoảng 14.000 năm trước, trong một thời gian ngắn thăng hoa của sáng tạo nghệ thuật vào cuối kỷ băng hà cuối cùng. Vẻ đẹp và sự tinh tế của các chạm khắc là phi thường. Những người chạm khắc những đồ vật này không thể là những thợ săn bình thường đang giải trí trước đám lửa trong hang động. Họ phải là những nghệ nhân được đào tạo và duy trì bởi một nền văn hóa cao.
Và điều ngạc nhiên lớn nhất, khi bạn nhìn thấy những đồ vật này lần đầu tiên, là thực tế rằng văn hóa của họ không phải là phương Tây. Chúng hoàn toàn không giống với nghệ thuật nguyên thủy phát sinh 10.000 năm sau ở Mesopotamia và Ai Cập và Crete. Nếu tôi không biết rằng nghệ thuật hang động cổ đã được tìm thấy ở Pháp, tôi sẽ đoán rằng nó đến từ Nhật Bản. Phong cách này ngày nay trông giống Nhật Bản hơn châu Âu. Triển lãm đó đã cho chúng ta thấy một cách sinh động rằng qua các giai đoạn 10.000 năm trước, sự khác biệt giữa văn hóa phương Tây và phương Đông và châu Phi mất đi hết ý nghĩa. Trong khoảng thời gian 100.000 năm trước, tất cả chúng ta đều là người châu Phi. Và trong khoảng thời gian 300 triệu năm, tất cả chúng ta đều là động vật lưỡng cư, lạch bạch bước ra khỏi các ao hồ khô cạn để lên các vùng đất xa lạ và thù địch.
Trong bài “Một New Newton", (Newton Mới), có đoạn Dyson viết: Thế kỷ 17 (từ 16 lận) xuất hiện hai dòng tư duy có tính phương pháp luận ảnh hưởng lớn lên sự phát triển của khoa học – cho đến ngày hôm nay:
Vào đầu thế kỷ XVII hai nhà triết học vĩ đại là Francis Bacon ở Anh và René Descartes ở Pháp tuyên bố sự ra đời của khoa học hiện đại. Bacon và Descartes có tầm nhìn rất khác nhau về cách theo đuổi khoa học. Theo Bacon, các nhà khoa học nên thử nghiệm một cách tự do và thu thập các dữ liệu về mọi thứ trên thế giới, cho đến thời điểm chín mùi, việc tích lũy các sự kiện sẽ làm rõ nét cách vận hành của tự nhiên. Từ kho lưu trữ các dữ kiện tích lũy, các nhà khoa học sẽ tạo ra các quy luật tự nhiên.
Theo Descartes, các nhà khoa học nên suy luận quy luật tự nhiên bằng lý tính thuần túy, bắt đầu từ các tiên đề của toán học và kiến thức của chúng ta về sự tồn tại của Thiên Chúa. Các thí nghiệm chỉ cần được thực hiện để xác minh rằng suy luận logic của các quy luật tự nhiên là chính xác. Trong thế kỷ XVII, khoa học ở Anh có xu hướng đi theo con đường của Bacon, với Royal Society ở London thu thập dữ liệu về mọi thứ, từ bê hai đầu đến mưa bão của ếch và cá. Khoa học ở Pháp đi theo con đường Catesian, và bị chi phối bởi lý thuyết các vùng xoáy (vortices) của Descartes. Các vùng xoáy Cartesian được cho là lấp đầy không gian trên Trái đất và trên trời, đẩy các thiên thể dọc theo quỹ đạo của chúng trên bầu trời. Vào thời điểm Newton thực hiện những khám phá của mình, những người hàn lâm của Anh chủ yếu làm khoa học theo kiểu thực nghiệm của Bacon, nhưng hầu hết họ tin vào lý thuyết vùng xoáy của Descartes vì đó là lý thuyết duy nhất có sẵn.
http://khoahocphattrien.vn/kham-pha...a-the-gioi-hoan-vu/2020031211143855p1c879.htm
 

HoangJJ

Member
Bài báo rất hay.
Rip ông, cảm thấy ông là một con người làm khoa học đích thật.
Nhưng thím nào giải thích hộ mình là tri thức hoàn vũ và thế giới hoàn vũ là gì với ?
 
Top