Nhà khoa học Trung Quốc đầu tiên lập bản đồ gene nCoV

demon0989

Member
Giáo sư Trương Vĩnh Trân mất chưa đầy 40 tiếng để giải mã gene nCoV, nhưng không lường trước được phát hiện kéo theo nhiều tranh cãi.

13h30 ngày 3/1, một hộp kim loại được gửi tới Trung tâm Y tế Lâm sàng Thượng Hải. Bên trong là một ống nghiệm chứa sinh phẩm của bệnh nhân mắc căn bệnh viêm phổi bí ẩn, mới xuất hiện ở thành phố Vũ Hán, tỉnh Hồ Bắc hồi tháng 12 năm ngoái.

Giáo sư Trương Vĩnh Trân, 55 tuổi, cùng đội của ông bắt tay vào phân tích mẫu bệnh phẩm bằng công nghệ giải mã thông lượng cao đối với RNA, bộ gene của virus có chức năng tương tự như ADN ở người. Tới 2h sáng ngày 5/1, sau hai đêm nghiên cứu liên tiếp, họ đã thiết lập bản đồ gene của nCoV, virus đã khiến hơn 24 triệu người nhiễm và hơn 820.000 người tử vong toàn cầu.

"Chúng tôi mất chưa tới 40 tiếng. Rất nhanh", ông Trương nói. "Sau đó tôi nhận ra virus này giống virus SARS khoảng 80%. Do đó, chắc chắn nó rất nguy hiểm".

Giáo sư Trương Vĩnh Trân, người đầu tiên lập bản đồ gene nCoV hồi tháng 1. Ảnh: Time.

Giáo sư Trương Vĩnh Trân, người đầu tiên lập bản đồ gene nCoV hồi tháng 1. Ảnh: Time.

Ngay sau khi có bản đồ gene, Trương Vĩnh Trân nói ông lập tức gọi cho tiến sĩ Triệu Tô, người đứng đầu khoa hô hấp của Bệnh viện Trung tâm Vũ Hán, để yêu cầu dữ liệu lâm sàng về bệnh nhân liên quan.

"Tôi không thể nói nó nguy hiểm hơn SARS, nhưng tôi đã nói với ông ấy rằng chắc chắn nó nguy hiểm hơn cúm mùa hay cúm gia cầm H5N1", ông Trương kể.

Sau đó, ông liên hệ với Bộ Y tế Trung Quốc và đến Vũ Hán, nơi ông thảo luận cùng giới chức y tế hàng đầu vào tối 8/1. "Tôi có hai đánh giá: đầu tiên nó là virus giống loại gây bệnh SARS và thứ hai, nó lây qua đường hô hấp. Do đó, tôi có hai đề xuất: chúng tôi cần có các biện pháp khẩn cấp để bảo vệ cộng đồng trước căn bệnh này, đồng thời các cơ sở y tế nên phát triển phương pháp điều trị kháng virus", ông Trương cho biết.

Sau đó, giáo sư Trương trở lại Thượng Hải và chuẩn bị tới Bắc Kinh họp về vấn đề này. Sáng ngày 11/1, khi ở sân bay Hồng Cao, Thượng Hải, ông nhận được điện thoại từ đồng nghiệp, giáo sư Edward Holmes, ở Đại học Sydney, Australia. Vài phút sau, khi ông chuẩn bị cất cánh, Holmes xin phép công khai bộ gene virus mới.

"Tôi đã xin một phút suy nghĩ và sau đó đồng ý", ông Trương nói.

Hai tiếng sau, khi giáo sư Trương trên máy bay, bài đăng của Holmes trên trang Virological.org đã gây chấn động cộng đồng khoa học toàn cầu. Cho tới khi Trương tới Bắc Kinh, phát hiện của ông đã xuất hiện khắp các mặt báo.

Các quan chức đã tới phòng thí nghiệm của ông để yêu cầu giải thích. "Có thể họ không hiểu tại sao chúng tôi có bản đồ gene nhanh như vậy. Họ cũng có thể không hoàn toàn tin vào giải mã gene của chúng tôi. Do đó, tôi nghĩ việc giới chức tới kiểm tra phòng thí nghiệm và cách thức thực hiện của chúng tôi là chuyện bình thường", ông Trương nói.

Giới phê bình phản ứng của Trung Quốc đã xem bài đăng hôm 11/1 như bằng chứng cho thấy Bắc Kinh giấu dịch. Họ đặt câu hỏi tại sao ông Trương không đăng thông tin ngay hôm 5/1, khi hoàn thành giải mã gene. Nhiều nhà quan sát còn cho rằng giới chức Trung Quốc muốn che đậy thông tin đã trừng phạt giáo sư Trương, đồng thời làm chậm quá trình công bố thông tin quan trọng này.

Tuy nhiên, ông Trương đã bác bỏ các báo cáo trên truyền thông phương Tây rằng phòng thí nghiệm của ông bị đóng cửa, thay vào đó cho biết họ đã làm việc hết công suất trong giai đoạn đầu đại dịch. "Từ tháng 1 tới tháng 4, chúng tôi đã sàng lọc hơn 30.000 mẫu virus", Phạm Vũ, nhà nghiên cứu cùng giải mã gene nCoV với Trương, nói.

Giáo sư Trương cũng khẳng định lần đầu tiên ông đăng tải bản đồ gene nCoV lên Trung tâm Thông tin Công nghệ sinh học Quốc gia Mỹ (NCBI) là ngày 5/1, thông tin được chứng thực dựa trên ngày tháng được ghi lại trên cơ sở dữ liệu Genbank của NCBI.

"Khi chúng tôi đăng tải bản đồ gene hôm 5/1, Mỹ chắc chắn đã biết tới virus này", ông nói và thêm rằng có thể phải mất vài ngày hoặc thậm chí vài tuần để NCBI xem xét bản đệ trình. Do tình thế cấp bách lúc đó, cộng thêm đồng nghiệp thúc giục, ông Trương quyết định để công khai thông tin.

Quyết định này đã tạo điều kiện để phát triển nhanh các bộ xét nghiệm, cũng như để giới khoa học bắt đầu thảo luận sớm về các loại thuốc kháng virus cũng như các loại vaccine tiềm năng.

"Có được bản đồ gene ngay từ đầu tháng 1 là xuất sắc, nếu so với các đợt bùng phát trước đây", tiến sĩ Dale Fisher, người đứng đầu Khoa bệnh Truyền nhiễm tại Bệnh viện Đại học Quốc gia Singapore, nói.

Fisher, thành viên phái đoàn của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) tới Trung Quốc hồi tháng 2, không cho rằng bất kỳ trì hoãn nào của chính quyền Trung Quốc về thông tin đại dịch là mang ý đồ xấu. "Nó có thể cần phải kiểm tra kỹ lưỡng hơn", ông nói.

Lo lắng của Trương về virus mới dựa trên bộ gene chỉ là một bằng chứng cung cấp thêm thông tin cho quá trình đưa ra quyết định của Bắc Kinh, bởi bên cạnh đó họ còn cần tới dữ liệu sức khỏe cộng đồng và báo cáo lâm sàng về ca nhiễm cụ thể.

Dù có bằng chứng virus có thể lây từ người sang người, như nhiều bác sĩ nhiễm bệnh, giới chức Trung Quốc ngày 20/1 mới chính thức xác nhận nguy cơ lây nhiễm cộng đồng của căn bệnh mới. Hai ngày sau, thành phố 11 triệu dân Vũ Hán được áp lệnh phong tỏa dài 76 ngày.

WHO nhiều lần khẳng định Trung Quốc minh bạch về Covid-19, nhưng tài liệu nội bộ mà hãng tin AP có được cho thấy giới chức y tế nước này đã thất vọng về việc công bố thông tin chậm trễ. Một nghiên cứu chung của các nhà khoa học Trung Quốc, Anh và Mỹ cho biết 95% ca nhiễm có thể được ngăn chặn nếu Bắc Kinh áp lệnh phong tỏa sớm hơn ba tuần, 86% nếu sớm hơn hai tuần và 66% nếu sớm hơn một tuần.

Tuy nhiên, việc hoài nghi về mức độ nghiêm trọng của Covid-19 cũng có một số cơ sở lịch sử. Đợt bùng phát cúm lợn năm 2009, đại dịch toàn cầu gần nhất, cho thấy căn bệnh không nguy hiểm như lo ngại ban đầu. WHO khi đó bị chỉ trích vì quá vội vàng đưa ra cảnh báo đại dịch khi chưa có nhiều bằng chứng khoa học về virus.

"Ở Trung Quốc, chúng tôi đã trải qua đợt bùng phát SARS và nhiều dịch bệnh khác, nhưng lúc đầu không ai, thậm chí là chuyên gia CDC và Bộ Y tế, dự đoán dịch bệnh sẽ nghiêm trọng đến thế", giáo sư Trương nói.

Nhân viên Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa dịch bệnh (CDC) Trung Quốc chuẩn bị làm xét nghiệm nCoV tại Trùng Khánh hồi tháng 5. Ảnh: Barcroft Media.

Nhân viên Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa dịch bệnh (CDC) Trung Quốc chuẩn bị làm xét nghiệm nCoV tại Trùng Khánh hồi tháng 5. Ảnh: Barcroft Media.

Song Tổng thống Mỹ Donald Trump không bằng lòng với lời giải thích này. Ông liên tục cho rằng đại dịch có thể được ngăn chặn nếu Trung Quốc hành động sớm hơn. "Virus này đến từ Trung Quốc. Đây là lỗi của Trung Quốc", Trump nói hôm 10/8.

Bắc Kinh thừa nhận có những sai lầm ban đầu ở cấp địa phương, nhưng khẳng định phản ứng của chính phủ hoàn toàn đúng đắn. Tranh cãi qua lại giữa hai nước về Covid-19 đã đẩy mối quan hệ Mỹ - Trung vốn căng thẳng xấu đi nghiêm trọng.

"Sẽ không tốt cho cả Mỹ và Trung Quốc khi cướng vào cuộc chiến này. Nếu chúng ta không thể làm việc cùng nhau, chúng ta không thể giải quyết bất kỳ điều gì", Trương nhận định.

Cộng đồng khoa học thế giới cũng đối mặt với thách thức hợp tác xuyên biên giới để nâng cao nhận thức về Covid-19, bao gồm sự hợp tác vô giá giữa các nhà virus học Trung Quốc và phương Tây. Giới khoa học hy vọng có thể lập bản đồ gene nhiều nhất có thể, qua đó theo dõi đặc tính và tốc độ biến đổi gene của nCoV từ trình tự gene ban đầu mà giáo sư Trương giải mã.

Đối với giáo sư Trương, điều quan trọng nhất lúc này là hiểu được cách tương tác giữa mầm bệnh và môi trường. Trong thế kỷ qua, Trung Quốc xuất hiện số lượng lớn bệnh do virus gây ra, như cúm gia cầm năm 1956, SARS 2002 và cúm H7N9 năm 2013.

Trương cho rằng nguyên nhân là Trung Quốc có hệ sinh thái đa dạng và đông dân. Ngoài ra, kinh tế phát triển kéo theo quá trình đô thị hóa, khiến hàng rào bảo vệ tự nhiên giữa con người và các loài động vật dần biến mất. Do đó, nguy cơ tiếp xúc với các mầm bệnh ngày càng cao.

"Dịch chỉ có thể bùng phát nếu con người tiếp xúc với mầm bệnh. Nếu không tiếp xúc, sẽ không có dịch bệnh xảy ra", giáo sư Trương nói.

...................................................................
 
Top