Những điều chưa biết về Bảo vật quốc gia "Lá đề chim phượng" ở Hoàng Thành Thăng Long

ANTD.VN - Trong số 23 Bảo vật quốc gia vừa được Phó Thủ tướng Chính phủ Vũ Đức Đam ký Quyết định công nhận (đợt 10, ngày 25/12/ 2021), bảo vật "Lá đề chim phượng" được giới nghiên cứu đánh giá vô cùng đặc biệt vì mở ra hướng nghiên cứu mới về kiến trúc Lý- Trần. Hiện vật được tìm thấy trong lần khai quật di chỉ khảo cổ 18 Hoàng Diệu năm 2002-2004. Với cách tạo tác vô cùng tinh xảo và gần như nguyên vẹn, ngay từ khi đào được, hiện vật gần như trở thành biểu trưng cho những gì đặc sắc nhất của Hoàng Thành.

Biểu tượng chim phượng thời Lý- Trần

Lá đề chim phượng là hiện vật nguyên gốc, được tìm thấy tại Hố A20 Khu di tích khảo cổ học 18 Hoàng Diệu, Ba Đình, Hà Nội trong địa tầng ổn định. Hiện vật được phát hiện cùng nhiều di tích nền móng kiến trúc và nhiều loại hình di vật khác có niên đại thời Lý, thời Trần thế ký XI-XIII.

Theo tài liệu nghiên cứu nhóm tác giả gồm: Ths. Nguyễn Hồng Chi, TS. Nguyễn Anh, Ths. Phùng Văn Quỳnh, lá đề gồm 2 phần, thân và bệ. Thân lá đề có hình dáng giống hình lá cây Bồ đề, một loại cây mang tính biểu tượng của Phật giáo, ở hai mặt trang trí đôi chim phượng. Kích thước phần thân lá đề cao tổng cộng 77cm; điểm rộng nhất rộng 74cm. Phần bệ lá đề có mặt cắt ngang uốn cong để khớp với ngói lợp bò nóc của mái, chính điều này đã khiến giới nghiên cứu đoán định, đây chính là một dạng ngói nóc có gắn lá đề. Đế lá đề rộng 65,5cmx34cm; cao 13cm; lòng uốn cong sâu 8cm; dày trung bình 8cm. Khi mới xuất lộ, phần đế đã bị vỡ và mất một số mảnh, nay được phục nguyên.

Những điều chưa biết về Bảo vật quốc gia Lá đề chim phượng ở Hoàng Thành Thăng Long ảnh 1
Hiện vật Lá đề chim phượng, TK XI, thời Lý-Trần được tìm thấy trong đợt khai quật di chỉ 18 Hoàng Diệu năm 2002-2004 vừa chính thức được công nhận Bảo vật Quốc gia.

Được đánh giá là một tác phẩm mỹ thuật hoàn hảo, nhìn tổng thể hình chim phượng trang trí trên lá đề có nhiều nét giống công và trĩ là những loại chim đẹp thuộc họ trĩ sống phổ biến ở Nam Trung Hoa và Đông Nam Á trong đó có Đại Việt, nhưng lại rất hiếm có ở vùng Trung Nguyên của Trung Hoa. Chính sự sáng tạo của người thợ điêu khắc đã tạo ra sự khác biệt và nét đặc sắc cho hình tượng chim phượng thời Lý – Trần. Bảo vật quốc gia lá đề chim phượng thế kỷ XI là hiện vật được tạo tác hoàn toàn thủ công do vậy, đó là sản phẩm đơn chiếc và độc bản, không có hiện vật nào hoàn toàn giống với hiện vật này.

Những điều chưa biết về Bảo vật quốc gia Lá đề chim phượng ở Hoàng Thành Thăng Long ảnh 2
Lá đề chim phượng là hiện vật nguyên gốc, được tìm thấy tại Hố A20 Khu di tích khảo cổ học 18 Hoàng Diệu

Cũng theo thông tin từ Trung tâm Bảo tồn Di sản Thăng Long Hà Nội, theo thống kê chưa đầy đủ, lá đề cân cỡ lớn trang trí trên bờ nóc kiến trúc thời Lý- Trần từng được phát hiện ở các địa điểm: Hoàng thành Thăng Long (Hà Nội); chùa Long Đọi (chùa Đọi- Hà Nam); Tam Đường (Thái Bình); Tức Mặc (Nam Định); lăng Tư Phúc, Thái Lăng (Quảng Ninh); Nậm Dầu (Hà Giang).

Ở Hoàng thành Thăng Long, hiện tại đã có ít nhất 4 tiêu bản, trong đó có 3 tiêu bản trang trí phượng, 1 tiêu bản trang trí rồng. Tiêu bản rồng được phát hiện tại Khu E, tiêu bản này chỉ còn một số mảnh thân lá đề, không có mảnh bệ, tổng diện tích số mảnh còn lắp ghép lại bằng khoảng 1/3 tổng diện tích toàn thân của lá đề. 3 tiêu bản lá đề cân trang trí phượng, ngoài tiêu bản vừa trở thành Bảo vật quốc gia còn có 2 tiêu bản khác được phát hiện tại hố A20 và A16 thuộc khu A. Các tiêu bản này có kích thước nhỏ hơn so với Bảo vật quốc gia lá đề chim phượng thế kỷ XI, trang trí kém tinh xảo hơn và đều được cho là có niện đại thời Trần thế kỷ XIII.

Giá trị nghệ thuật và tư tưởng

Không chỉ hình khối, đồ án trang trí phượng trong lòng lá đề là trung tâm và thể hiện tính biểu tượng cao nhất, vừa phản ánh giá trị biểu trưng của hoàng gia, vừa phản ảnh giá trị biểu trưng của Phật giáo, tạo nên sự kết hợp hài hòa giữa biểu tượng và triết lý của Phật giáo với biểu trưng uy quyền của hoàng gia.
Những điều chưa biết về Bảo vật quốc gia Lá đề chim phượng ở Hoàng Thành Thăng Long ảnh 3
Tượng đầu chim phượng hoàng thời Lý, một trong những hiện vật đặc sắc khác của Hoàng Thành Thăng Long, hiện vật này phát lộ trong quá trình khai quật di chỉ 18 Hoàng Diệu

Chim phượng hay còn được gọi là Phượng Hoàng là một trong những loài chim thần thoại có tính biểu trưng cao, xuất hiện từ Trung Hoa, lan truyền và ảnh hưởng đến các nước Việt Nam, Nhật Bản, Triều Tiên, vv… Tương truyền, loài chim thần thoại này tượng trưng cho lửa, mặt trời, công lý, lòng trung thành và các chòm sao phương nam. Theo truyền thuyết, phượng đứng đầu 360 loài chim. Thân đẹp đẽ, duyên dáng và quyến rũ của chim phượng là sự kết tinh vẻ đẹp, sự mềm mại thanh lịch và duyên dáng của tất cả các loài chim. Hình dáng, màu sắc và tiếng hót của phượng đều mang tính tượng trưng cho những đức tính và phẩm chất tốt lành. Sự xuất hiện của phượng luôn báo hiệu điềm lành, đánh dấu sự khởi đầu của một kỷ nguyên mới hòa bình và thịnh trị.

Những điều chưa biết về Bảo vật quốc gia Lá đề chim phượng ở Hoàng Thành Thăng Long ảnh 4
Một hình ảnh khác của chim phượng hoàng trên vật liệu kiến trúc đất nung thời Lý-Trần

Với những đặc tính nổi bật như vậy phượng được Phật giáo xếp vào một trong những loài chim có khả năng truyền pháp thoại, hơn thế nữa Phượng còn là vật cưỡi của Phật A Di Đà và là phương tiện kết nối giữa chúng sinh ở cõi Ta bà với thế giới Tây phương cực lạc. Xét trong bối cảnh thời Lý với sự phổ biến và phát triển mạnh Phật giáo Tịnh độ và tục thờ A Di Đà, việc lá đề trang trí hình đôi chim phượng nâng đỡ ngọc báu chính là một trong những hình tượng thể hiện tư tưởng của Phật giáo trong nghệ thuật trang trí kiến trúc thời Lý.

Ngoài các giá trị biểu trưng nêu trên, phượng còn là hình tượng đại diện cho các đức tính trung thành, trung thực, trang trọng và công lý. Đó là những đứng tính được Nho giáo hết sức đề cao. Người ta cũng tin rằng, “ngôi nhà hay cung điện được trang trí chim phượng sẽ làm cho những người sống, làm việc ở đó luôn có lòng trung thành và hành động một cách trung thực”.

Những điều chưa biết về Bảo vật quốc gia Lá đề chim phượng ở Hoàng Thành Thăng Long ảnh 5
Chim phượng còn là hình tượng đại diện cho các đức tính trung thành, trung thực, trang trọng và công lý. Đó là những đứng tính được Nho giáo hết sức đề cao.
https://anninhthudo.vn/nhung-dieu-c...uong-o-hoang-thanh-thang-long-post491312.antd
 

Ahura

Đã tốn tiền
yBBewst.png
Đại Việt xưa kia có những giai đoạn khèe ra lửa, láng giềng nghe thấy tiếng là sợ vcl, nhưng cũng tại bởi dính cái tư tưởng Nho khổng của hàng xóm nên cứ lẹt đẹt mãi
yBBewst.png
Nho giáo từ năm 45 là quét cho bằng sạch rồi lấy gì đổ cho nó làm lẹt đẹt?
bảo bọn TQ Hàn Nhật vì tư tưởng nho giáo mà giờ k vượt đc Mỹ nghe còn có lý
 

Megumin

Senior Member
yBBewst.png
Đại Việt xưa kia có những giai đoạn khèe ra lửa, láng giềng nghe thấy tiếng là sợ vcl, nhưng cũng tại bởi dính cái tư tưởng Nho khổng của hàng xóm nên cứ lẹt đẹt mãi
yBBewst.png

Xưa kia đó cũng dính nho khổng mà :(. Tự nhiên khè ra lữa xong lẹt đẹt là tại nho khổng.?

Gửi từ Samsung SM-A715F bằng vozFApp
 

Vishnu

Senior Member
Cái lá đề có hơi hướm thiết kế tượng của Champa
Cả hai thằng đều học của Phật giáo Ấn thôi, thật ra đó là hình ngọn lửa, có thể bắt gặp hình ngọn lửa này ở cả các nhánh Phật giáo ở Tây Tạng, khựa, Nhật ... nữa.
0ce8kh2.png
 

chimkugay

Senior Member
yBBewst.png
Đại Việt xưa kia có những giai đoạn khèe ra lửa, láng giềng nghe thấy tiếng là sợ vcl, nhưng cũng tại bởi dính cái tư tưởng Nho khổng của hàng xóm nên cứ lẹt đẹt mãi
yBBewst.png
Thời đại hùng mạnh nhất là nhà Lý thì mạnh là do mỏ vàng Quảng Nguyên chứ cũng chả liên quan gì đến quốc giáo khi đó là Phật giáo cả :tire:
 

vecon93

Senior Member
yBBewst.png
Đại Việt xưa kia có những giai đoạn khèe ra lửa, láng giềng nghe thấy tiếng là sợ vcl, nhưng cũng tại bởi dính cái tư tưởng Nho khổng của hàng xóm nên cứ lẹt đẹt mãi
yBBewst.png
thời hiện đại ko bắt kịp thời đại thì mới lẹt đẹt chứ thời đó không nhờ nho khổng thì sao nuốt được champa, chống đc tàu... để có dải đất dài như giờ
OG0lsXv.png
 

Ignatz

Senior Member
Ca sĩ vẫn cho rằng VN là một dân tộc yêu hoà bình, bị ép quá thì phải đi chinh phạt thôi
ban-do-lanh-tho-viet-nam-qua-cac-thoi-ky11.jpg

ban-do-lanh-tho-viet-nam-qua-cac-thoi-ky72.jpg
Sau chiến tranh Pháp Thanh thì nhà Thanh cắt đất Đại Lý giờ thành vùng Lai Châu muốn gì nữa. Mình cũng cắt bớt Quảng Yên, trên VTV có phóng sự người Kinh ở Tam đảo đó. :look_down:

Sự kiện Pháp Thanh khá quan trọng mà nhiều anh vẫn chối bỏ. :look_down:

Giặc cờ đen là tàn quân của Thái Bình Thiên Quốc vào đánh chiếm cả khu vực Bắc Kỳ. :look_down:
 

boyruby9x

Senior Member
yBBewst.png
Đại Việt xưa kia có những giai đoạn khèe ra lửa, láng giềng nghe thấy tiếng là sợ vcl, nhưng cũng tại bởi dính cái tư tưởng Nho khổng của hàng xóm nên cứ lẹt đẹt mãi
yBBewst.png
Bắt đầu từ thời lê trung hưng đánh nhau liên miên, sau đó tới nhà nguyễn thì coppy y chang thanh triều nên về văn hoá không phát triển được gì đặc sắc, nhìn cái hình chim phượng kia nó có thần thái vc trong khi nhìn mấy cái của khải định đúng vô hồn, chán luôn
 

Ca sĩ Phúc Lợi.

Senior Member
Sau chiến tranh Pháp Thanh thì nhà Thanh cắt đất Đại Lý giờ thành vùng Lai Châu muốn gì nữa. Mình cũng cắt bớt Quảng Yên, trên VTV có phóng sự người Kinh ở Tam đảo đó. :look_down:

Sự kiện Pháp Thanh khá quan trọng mà nhiều anh vẫn chối bỏ. :look_down:

Giặc cờ đen là tàn quân của Thái Bình Thiên Quốc vào đánh chiếm cả khu vực Bắc Kỳ. :look_down:
Đừng quote ca sĩ nha bạn
 

re.rak.cak.mag ver.5

Senior Member
yBBewst.png
Đại Việt xưa kia có những giai đoạn khèe ra lửa, láng giềng nghe thấy tiếng là sợ vcl, nhưng cũng tại bởi dính cái tư tưởng Nho khổng của hàng xóm nên cứ lẹt đẹt mãi
yBBewst.png
Có cái Nho Khổng đó nên mới có nhà nước quân chủ tập quyền mức độ cao, rồi từ đó mới khè ra lửa được đấy
Thời đại bá đạo nhất là thời Lê sơ, mà giai đoạn này thì Nho áp đảo Phật hoàn toàn
 

Senator Ted Cruz

Senior Member
yBBewst.png
Đại Việt xưa kia có những giai đoạn khèe ra lửa, láng giềng nghe thấy tiếng là sợ vcl, nhưng cũng tại bởi dính cái tư tưởng Nho khổng của hàng xóm nên cứ lẹt đẹt mãi
yBBewst.png
Giai đoạn nào ? Có mỗi từ cuối thời lê mới ăn dâm dc champa lúc đó suy tàn rồi từ đó lần xuống phía nam thôi. Chứ trước thì phèn vkl

via theNEXTvoz for iPhone
 

boylklk9515

Đã tốn tiền
Giai đoạn nào ? Có mỗi từ cuối thời lê mới ăn dâm dc champa lúc đó suy tàn rồi từ đó lần xuống phía nam thôi. Chứ trước thì phèn vkl

via theNEXTvoz for iPhone
yBBewst.png
dính cái nho khổng nhiều quá nên thờ luôn cả đám bên kia bieên giới, làm gì cũng 1 nhịn 2 hòa chứ có làm to máu liều ăn nhiều có khi giờ diện tích nằm trong top server cmnr
osCpCsi.png
 

gng4

Senior Member
Viên ngói nóc cao gần cả mét thì cung điện chắc cũng được của nó. Tiếc là không phục dựng lại được
 

Senator Ted Cruz

Senior Member
yBBewst.png
dính cái nho khổng nhiều quá nên thờ luôn cả đám bên kia bieên giới, làm gì cũng 1 nhịn 2 hòa chứ có làm to máu liều ăn nhiều có khi giờ diện tích nằm trong top server cmnr
osCpCsi.png
Nho khổng đề cao trung ương tập quyền giống tàu mới ăn dc champa đó. Ngày đó vùng champa vs đông nam á ăn theo ấn độ toàn lãnh chúa địa phương nắm quyền nên tổng thể quốc gia không mạnh. Bản thân champa còn chia làm 4 nước. Nói chung dân Việt dc đất to như ngày nay là dc rồi. Trình còi không thể to hơn dc nữa

via theNEXTvoz for iPhone
 
Top