Trường chuyên dưới góc nhìn của học sinh chuyên

okiahuy

Senior Member

Trường chuyên dưới góc nhìn của học sinh chuyên​

Đỗ Quyên, lớp 12 Anh 2, THPT Chuyên Hà Nội-Amsterdam

16/11/2020 16:37

Vì sao học sinh muốn vào trường chuyên; trường chuyên đáp ứng kỳ vọng của các em như thế nào; nếu được chọn lại, các em có giữ nguyên quyết định không - Đỗ Quyên (lớp 12 Anh 2, Trường THPT Chuyên Hà Nội – Amsterdam) đã dành 2 tháng khảo sát và nghiên cứu tài liệu để trả lời những câu hỏi nêu trên.
Báo cáo “Trường chuyên dưới góc nhìn của học sinh chuyên” của Đỗ Quyên đã thu hút được sự quan tâm đặc biệt tại Diễn đàn Giáo dục Việt Nam - Vietnam Educamp 2020 diễn ra vào cuối tuần qua ở Hà Nội. Dưới đây, KH&PT xin giới thiệu lược trích bài trình bày do em hoàn thành sau hai tháng khảo sát và nghiên cứu tài liệu.


Bài trình bày của Đỗ Quyên đã được chọn là một trong 6 bài trình bày thú vị nhất tại Diễn đàn Giáo dục Việt Nam 2020, đồng thời mang về cho em phần thưởng là khóa hướng dẫn nghiên cứu dành cho học sinh phổ thông trị giá 20 triệu đồng của Trung tâm Nghiên cứu Phát triển Giáo dục EdLab Asia. Ảnh: TT

Khái niệm “chuyên” đã tồn tại trên thế giới từ xã hội cổ đại và đã luôn là một chiếc cân gánh oằn mình trước hai câu hỏi: phát triển tài năng hay đảm bảo công bằng (Davis & Rimm, 1988). Trung Quốc thời kì đầu tin rằng mọi trẻ em đều có quyền được tiếp cận giáo dục, nhưng họ đã phân loại học sinh theo khả năng. Những người được cho là có tài được đưa đến hoàng cung để học tập (Colangelo & Davis, 2003). Thời kì Phục hưng tại Châu Âu, họa sĩ, kiến trúc sư và nhà văn, hay tất cả các trí thức có tài năng đều được đánh giá cao, những người có tài vượt trội đều được quan tâm và có những phần thưởng xứng đáng (Colangelo & Davis, 2003; Witty, 1951). Nhìn chung, trong lịch sử, những người tài luôn được xã hội đánh giá cao và trọng dụng bằng hình thức này hay hình thức khác.

Trong thế giới hiện đại, các mô hình bồi dưỡng nhân tài ngày càng đa dạng và độ tuổi tập trung ngày càng được giảm thấp để phát huy tối đa tiềm năng của học sinh. Một số cách các nước đã thực hiện đào tạo học sinh tài năng có thể kể đến: chương trình bồi dưỡng cho trường công lập (Enrichment programme), chương trình rút ngắn (Compacting), chương trình học theo tốc độ cá nhân (Self-pacing), học vượt lớp (Acceleration), chuyên đề hội thảo tăng cường (Colloquium), chia nhóm nhỏ (Cluster grouping) và các trường lớp tài năng được chọn lọc (Loveless, n.d.). Với mô hình mở trường, lớp chọn toàn thời gian để cho các học sinh có năng khiếu được học tập, trên thế giới cũng có nhiều tên gọi và cách làm khác nhau nhưng tựu trung, học sinh đều phải làm các bài kiểm tra ở mức độ nâng cao hoặc có bảng điểm vượt trội để có thể vào được các ngôi trường tuyển chọn này.

Ở Việt Nam, các trường giáo dục năng khiếu được được vận hành theo mô hình “chuyên” (“specialized school”) và tùy theo đơn vị quản lí mà học sinh sẽ phải làm các bài kiểm tra giống các học sinh vào trường THPT kèm theo một bài kiểm tra môn chuyên, hoặc làm các bài kiểm tra hoàn toàn do trường chuyên tự ra đề. Học sinh trường chuyên được học sâu một môn chuyên đã thi đầu vào và phải hoàn thành các môn học khác trong chương trình giáo dục phổ thông do Bộ GD&ĐT Việt Nam ban hành cho học sinh trên toàn quốc (Bộ GD&ĐT, 2017). Ở tất cả các tỉnh thành hiện nay đều đã có trường chuyên; và cả nước có 84 trường THPT chuyên hoạt động cùng mô hình như trên.

Lí do học sinh chọn vào trường chuyên

Trong một khảo sát nhỏ do tác giả thực hiện trên 97 học sinh trường chuyên [THPT chuyên Hà Nội-Amsterdam, THPT Chuyên Ngoại ngữ, THPT Chuyên Sư phạm, THPT Chuyên Khoa học Tự nhiên] với ít nhất một năm trải nghiệm môi trường này, học sinh đưa ra các lí do sau về để giải thích lựa chọn của mình:

● Học chuyên sâu đam mê của mình
● Môi trường thuận lợi (bạn bè, thầy cô tốt)
● Cơ hội phát triển kĩ năng mềm, tham gia hoạt động ngoại khóa
● Cơ hội đi thi các kì thi quốc gia, quốc tế
● Cơ hội du học

Kết quả khảo sát lí do 97 học sinh vào trường chuyên tại Hà Nội.

Trong đó, 45% học sinh vào trường vì muốn du học, 25% vì môi trường thuận lợi, 15% do đam mê môn học, 8% vì cơ hội hoạt động ngoại khóa, 5% để tiếp xúc các kì thi trong nước và quốc tế và 2% vì các lí do cá nhân khác.

Qua quan sát thực tế và các nghiên cứu, các lí do này hoàn toàn có cơ sở để học sinh tin tưởng khi lựa chọn trường chuyên. Ngay từ tên gọi, trường chuyên đã thể hiện ưu tiên đào tạo mũi nhọn, cho phép học sinh được đi vào chuyên sâu môn học yêu thích và là sở trường của bản thân. Trong chương trình THPT hiện hành của Việt Nam, học sinh cần hoàn thành 13 môn học với khối lượng kiến thức lớn, tối thiểu 985 tiết học một năm học (Bộ GD&ĐT, 2017). Đây là một yêu cầu không dễ dàng cho các học sinh ở độ tuổi từ 15 đến 18, cần có các hoạt động phát triển kĩ năng, thể chất mà vẫn đảm bảo kết quả học tập đạt yêu cầu. Ở môi trường chuyên, học sinh được tập trung vào một số môn học mũi nhọn và đào sâu nghiên cứu sở trường của mình. Theo nghiên cứu của Johansson và Myrberg (2019), những học sinh có định hướng chuyên ngành sớm có khả năng thành công cao hơn ở các bậc học cao hơn.

Một lí do khác để học sinh mong muốn được vào trường chuyên là có môi trường học tập có nhiều thầy cô và bạn bè giỏi. Đối với những học sinh có khả năng tốt hơn các bạn đồng trang lứa, được tiếp xúc với các bạn có cùng trình độ và sở thích là một trong những nhu cầu lớn nhất để đối tượng này có thể phát triển tốt nhất cả về khả năng và tâm lý lứa tuổi. Các nhà nghiên cứu đã chỉ ra rằng có bạn bè phù hợp khả năng, sở thích và hoàn cảnh có thể tăng khả năng thành công và giúp phát huy tiềm năng của cá nhân (Schmidt, 2020; Flashman, 2011). Những mối quan hệ hay tiếp xúc này có ảnh hưởng rất lớn đến các học sinh chuyên, giúp học sinh không chỉ có những trải nghiệm tâm lý đáng nhớ mà còn giúp họ phát huy các kĩ năng xã hội và học được những điều bổ ích với tâm lý thoải mái và với tốc độ mong muốn của bản thân. Một phóng sự của VTV24 (2020) khi phỏng vấn một cựu học sinh chuyên tại Hà Nội đã cho thấy rằng một lí do rất lớn, ảnh hưởng đến quyết định học tại môi trường có khối lượng áp lực lớn hơn chính là những người bạn với khả năng vượt trội của mình: “Học tại môi trường chuyên được tiếp xúc với rất nhiều bạn giỏi, đó là điều vẫn ảnh hưởng đến tôi tới tận bây giờ, các bạn bây giờ là những người rất thành đạt, có thu nhập cao và được trọng vọng trên các cương vị lớn trên thế giới.”

Bên cạnh đó, lợi ích của trường chuyên nổi bật trong hệ thống đào tạo công lập của Việt Nam là các cơ hội. Học sinh trong các ngôi trường này, ngoài công việc học tập còn được tạo điều kiện để tham gia các hoạt động ngoại khóa như các Câu lạc bộ, các chương trình nghệ thuật để phát triển các kĩ năng mềm và khám phá tiềm năng của bản thân. Nói như vậy không có nghĩa phủ nhận khả năng phát triển các kĩ năng và cơ hội tương tự cho học sinh của các trường THPT công lập thường, tuy nhiên thực tế cho thấy, mức độ quan tâm và phong trào tại các trường trên hầu như không thể cạnh tranh với các trường THPT năng khiếu, vốn là nơi khởi nguồn cho phương pháp giáo dục mới hướng tới sự năng động và toàn diện của học sinh (Trần, n.d.; "Sứ mệnh & Tầm nhìn | Trường THPT chuyên Hà Nội - Amsterdam", n.d.).

Một nguyên nhân khác hấp dẫn học sinh trường chuyên là để có cơ hội cao hơn trong các kì thi. Hình thức đào tạo năng khiếu được lập lên lần đầu tiên ở Việt Nam vào năm 1965 là lớp chuyên Toán của trường Đại học Tổng hợp Hà Nội. Chín năm sau, trường đã đạt được huy chương vàng Olympic Toán quốc tế, mở ra thời kì gặt hái được rất nhiều thành tích cho trường chuyên Việt Nam (Bùi, 2020). Học sinh khối khoa học tự nhiên có xu hướng muốn vào trường chuyên để được đào tạo tham gia các kì thi quốc tế nhiều hơn các học sinh khối khoa học xã hội gồm các môn học không có các kì thi quốc tế.

Cuối cùng, nguyên nhân lớn nhất khiến học sinh mong muốn vào trường chuyên theo như khảo sát là để đi du học, chiếm 45%. Do quy mô khảo sát còn hạn chế và đối tượng khảo sát chưa toàn diện, số liệu chưa thể phản ánh hoàn toàn nhu cầu của học sinh. Tuy nhiên, không thể phủ nhận xu hướng học sinh đi du học ở các trường chuyên hiện nay. Do có khả năng vượt trội về các môn học chuyên sâu, học sinh chuyên thường có nhu cầu đến các nước phát triển để nâng cao năng lực học thuật của mình. Môi trường chuyên với hướng đào tạo chuyên sâu, cho học sinh thể hiện bản sắc cá nhân và niềm đam mê với môn học cùng các hoạt động ngoại khóa giúp thể hiện sự toàn diện dễ giúp các bạn ghi điểm trong mắt các nhà xét tuyển trên thế giới (Hoover, 2017; College Board, n.d.; University of Virginia, 2009).​
Code:
https://khoahocphattrien.vn/kham-pha/truong-chuyen-duoi-goc-nhin-cua-hoc-sinh-chuyen/20201116110437359p1c879.htm?fbclid=IwAR2alnQXUKh_ufskJvd4v-j-Ajz72dECb02rYuBYlkEmDsf2eEV-1KexeyA
Tụi trẻ bây giờ có những bạn giỏi thật, rất trẻ, còn là HS THPT mà viết gãy gọn lắm ạ :)
 
Top