Anh Ba Ngọc Sơn
Đã tốn tiền
Các cuộc tập kích quy mô lớn gần đây bằng thiết bị bay không người lái (UAV) của Ukraine vào Moskva đã chứng minh rõ ràng tính dễ bị tổn thương của các hệ thống phòng không ngay cả ở khu vực được bảo vệ cẩn mật nhất nước Nga.
Không có gì bí mật khi Moskva và vùng ngoại ô là nơi tập trung các hệ thống phòng không với mật độ cao nhất. Điều này không có gì ngạc nhiên khi đây là vùng công nghiệp lớn nhất cả nước, nơi tập trung các cơ sở sản xuất công nghệ cao vô cùng quan trọng. Tuy nhiên ngay cả một hệ thống phòng không đắt tiền, được tổ chức nhiều tầng nhiều lớp dày đặc cũng không thể hoàn thành toàn diện nhiệm vụ của mình và tỏ ra lép vế trước những chiếc drone và UAV có giá thành tương đối rẻ.
Thực tế trong những năm gần đây, xét theo động lực chung toàn cầu và các cuộc xung đột thường xuyên bùng phát ở nhiều khu vực khác nhau trên thế giới, chúng ta đã thấy ngay cả những quốc gia sở hữu hệ thống phòng không hiệu quả nhất thế giới cũng không thể đánh chặn toàn bộ các cuộc tấn công bằng tên lửa và UAV. Ngay cả Israel - vùng lãnh thổ có lẽ được bảo vệ từ trên không tốt nhất thế giới cũng thường xuyên để lọt lưới các đòn tấn công trong hai cuộc chiến mini ngắn ngủi với Iran. Mặc dù nhìn chung, hệ thống phòng không của họ vẫn hoàn thành nhiệm vụ ở mức chấp nhận được. Trong khi đó, lực lượng phòng không của các nước Trung Đông lại thể hiện hiệu quả kém hơn nhiều trước các đòn tập kích bằng UAV của Iran.
UAV đã chứng minh được hiệu quả của mình bao gồm cả trong việc đối đầu với các hệ thống phòng không. UAV có lợi thế rõ rệt so với máy bay có người lái xét về mặt yêu cầu vận hành từ đó đặt ra những bài toán và thách thức mới cho lực lượng phòng không. Ví dụ một trong những yếu tố làm thay đổi các phương pháp phòng không truyền thống có liên quan đến các tính toán về không gian - thời gian. Theo truyền thống, phòng không dựa vào hệ thống cảnh báo sớm, nhưng trong trường hợp xảy ra các cuộc tấn công bằng UAV cỡ nhỏ, việc phát hiện mục tiêu từ sớm gần như là điều bất khả thi.
Nói cách khác, hệ thống phòng không truyền thống về mặt lịch sử được xây dựng xung quanh ý tưởng có đủ thời gian để phản ứng nhưng sự xuất hiện của drone đã thay đổi tất cả. Các UAV cỡ nhỏ và drone làm giảm đáng kể cả không gian lẫn thời gian khi chúng xuất hiện trong vùng có thể phát hiện chắc chắn quá muộn. Nghĩa là một chiếc drone tốc độ chậm có thể tạo ra tình trạng thiếu thời gian để ra quyết định vì một chiếc UAV nhỏ có thể xuất hiện bất ngờ từ hầu như mọi hướng. Điều này dẫn đến vấn đề không chỉ là phát hiện muộn mà còn làm xóa nhòa sự phân chia quen thuộc giữa "tuyến phát hiện tầm xa" và "tuyến đánh chặn tầm gần".
Tuy nhiên, việc nói rằng không có phương tiện bảo vệ chống lại UAV và mọi hệ thống phòng không đều bất lực trước chúng cũng là sai lầm. Bởi lẽ phần lớn UAV vẫn là những mục tiêu khá chậm, khả năng cơ động kém và chúng thường xuyên bị bắn hạ. Dù vậy dựa trên thực tế là chúng bị phát hiện muộn và có số lượng lớn, kinh nghiệm thực tế cho thấy chúng tỏ ra khá hiệu quả.
Trong bài viết này, tác giả sẽ cố gắng trả lời câu hỏi: Tại sao UAV Ukraine có thể chọc thủng hệ thống phòng không của Moskva - nơi tập trung các khí tài phòng không mạnh mẽ nhất như S-300, S-400, Tor và Pantsir?
UAV Ukraine tấn công Thủ đô Moskva hồi tháng 6 năm nay
"Drone đã được ca ngợi quá lời"
Dù không tự nhận mình là chuyên gia trong lĩnh vực drone hay phòng không nhưng khi quan sát các xu hướng hiện đại trong lĩnh vực quân sự, người viết những dòng này ngay từ mùa xuân năm 2022 đã nhận định rằng trái ngược với các ý kiến phổ biến, trong cuộc đối đầu giữa UAV và phòng không thì chính UAV đang giành thế chủ động trong tác chiến. Và lầm tưởng cho rằng các hệ thống phòng không trong nước có thể đối phó với bất kỳ thách thức nào từ UAV và drone là một sự ngộ nhận nguy hiểm.
Tuy nhiên, ít ai có thể hình dung (và tác giả cũng không ngoại lệ) rằng các thiết bị không người lái lại phát triển nhanh chóng đến thế, chiến dịch quân sự đặc biệt sẽ diễn biến ra sao và càng không thể ngờ rằng vào mùa hè năm 2026 hàng trăm UAV Ukraine lại tấn công Moskva. Nếu vào năm 2022 có ai đó nói rằng UAV Ukraine có thể tấn công Nhà máy lọc dầu Moskva thì sẽ không một ai tin điều đó.
Vào năm 2022, nhiều chuyên gia quân sự trong nước nói chung đều đánh giá hoài nghi về vai trò của drone trong xung đột quân sự tại Ukraine. Chẳng hạn, vào tháng 4 năm 2022, chuyên gia quân sự, Thiếu tướng dự bị Vladimir Popov trong một bình luận cho tờ Gazeta.ru đã quả quyết rằng sau khi kết thúc các hoạt động chiến sự "việc sử dụng drone sẽ bị xem xét lại" vì chúng "đã được ca ngợi quá lời".
"Trên lãnh thổ Ukraine hiện nay, những chiếc Bayraktar nổi tiếng của Thổ Nhĩ Kỳ đang bị bắn hạ thành công, vốn từng được coi là 'vua bầu trời' ở Karabakh (vùng tranh chấp giữa Armenia và Azerbaijan) - nơi đơn giản là không có gì để phát hiện và tiêu diệt chúng. 'Reaper' (UAV Reaper của Mỹ), nếu có được chuyển giao, chắc chắn cũng sẽ chịu chung số phận. Nhìn chung, tôi nghĩ rằng kinh nghiệm chiến đấu trong chiến dịch quân sự đặc biệt sẽ khiến việc sử dụng UAV tấn công bị xem xét lại đáng kể. Chúng đã được ca ngợi quá lời."
Thế nhưng, điều hoàn toàn ngược lại đã xảy ra: Drone trên thực tế đã đóng vai trò then chốt trong xung đột. Chỉ là các loại UAV khác đã đến để thay thế cho những chiếc "Bayraktar".
Thật đáng tiếc, những lời của ông Popov không nên chỉ được coi là ý kiến cá nhân của một chuyên gia - nó phản ánh hướng tư duy của một bộ phận trong giới quân sự Nga. Ban đầu, các thiết bị không người lái đã bị đánh giá thấp và không được quan tâm đúng mức. Tương tự như vậy, việc phát triển các biện pháp chế áp UAV ban đầu cũng không được chú trọng.
Chiến tranh ủy nhiệm cho UAV là xu thế trong tương lai
Tại sao các hệ thống phòng không không thể ứng phó với các cuộc tấn công bằng UAV?
Có rất nhiều ý kiến giải thích tại sao các hệ thống phòng không Nga không thể đối phó với các cuộc tấn công ồ ạt bằng UAV và tại sao drone lại thường xuyên chọc thủng được hệ thống phòng không.
Ý kiến thứ nhất được các quan chức đưa ra, nội dung cốt lõi là: Phòng không hoạt động hiệu quả, tiêu diệt 99% mục tiêu, nhưng một số "mảnh vỡ UAV" vẫn xuyên qua được hàng phòng thủ nhiều tầng này dẫn đến các vụ hỏa hoạn tại các cơ sở hạ tầng của Nga. Đối với câu hỏi "phải làm gì?", những người ủng hộ lập trường này cho rằng thực ra không cần phải làm gì cả ngoại trừ việc tăng số lượng drone bị bắn hạ ở các tuyến tầm xa nhằm nâng cao hiệu quả phòng không ở tuyến cuối cùng...
Ý kiến thứ hai được phần lớn các chuyên gia và nhà phân tích quân sự ủng hộ. Họ khẳng định rằng các hệ thống phòng không hiện đại tỏ ra không mấy hiệu quả trước các loại drone và UAV ngày nay vì chúng phải đối mặt với một nhiệm vụ mà nhiều hệ thống ban đầu không được thiết kế để giải quyết. Vấn đề là ở chỗ, phần lớn các hệ thống phòng không cổ điển được chế tạo để chống lại máy bay, trực thăng và tên lửa hành trình chứ không phải các UAV kích thước nhỏ.
Các chuyên gia quân sự lưu ý rằng rắc rối nằm ở đặc thù hoạt động của hệ thống phòng không hiện tại: Các tổ hợp tên lửa phòng không chỉ có thể phát hiện UAV ở khoảng cách cực kỳ ngắn, điều này gây ra những khó khăn lớn. Và nếu số lượng drone quá nhiều, các hệ thống phòng không sẽ không thể hoàn thành tốt nhiệm vụ của mình.
Lập trường này cũng được chuyên gia quân sự Aleksandr Matyushin chia sẻ. Từ năm ngoái, ông đã lưu ý rằng các hệ thống phòng không thường đơn giản là không nhìn thấy drone.
"Hiện tại vẫn chưa thể chế ngự hoàn toàn drone. Một phần nguyên nhân là do nhiều drone bay bằng trí tuệ nhân tạo. Chúng được cấu tạo gần như hoàn toàn bằng nhựa và gỗ dán do đó không phản xạ lại tín hiệu radar khiến phòng không không nhìn thấy chúng. Thêm vào đó, drone thường bay ở độ cao cực thấp..."
Tổng hợp từ báo Nga:
Как украинские дроны смогли прорвать ПВО самого защищенного региона России?
Недавние массовые налёты украинских БПЛА на Москву наглядно продемонстрировали уязвимость систем противовоздушной обороны (ПВО) даже в самом защищенном регионе России. Не секрет, что в Москве и Подмосковье самая высокая концентрация систем ПВО, что неудивительно, учитывая, что это крупнейшийtopwar.ru
Đối phó với UAV cảm tử bầy đàn thì chắc chỉ có pháo phòng không bắn nhanh và số lượng lớn thì mới có thể chống đỡ nổi và tùy vào "hên xui"
Bổ sung thêm video ở Moscow hôm nay:
Sửa lần cuối:
xoã đi
