Anh Ba Ngọc Sơn
Đã tốn tiền
Chỉ vài năm trước, máy bay ném bom chiến lược vẫn được coi là một trong những thành tố được bảo vệ nghiêm ngặt nhất của bộ ba hạt nhân.
Những chiếc Tu-95MS và Tu-160 khổng lồ thường đậu thản nhiên dưới trời quang tại các sân bay quân sự tầm xa, thậm chí dễ dàng nhìn thấy qua ảnh vệ tinh thương mại. Tuy nhiên hình ảnh vệ tinh mới nhất cho thấy kỷ nguyên này đang đi đến hồi kết. Tại căn cứ không quân Engels, sân bay chủ lực của lực lượng không quân tầm xa Nga, một dự án xây dựng quy mô lớn các công trình mái che bảo vệ cho dàn pháo đài bay chiến lược đang được triển khai rầm rộ.
Thoạt nhìn, thông tin này có vẻ giống như một dự án xây dựng thông thường. Nhưng trên thực tế, đây là một sự thay đổi lớn trong học thuyết quân sự, hệ quả tất yếu từ sự xuất hiện của một mối đe dọa mới mang tên máy bay không người lái (UAV) tấn công tầm xa.
Vì sao máy bay ném bom từng phơi mình dưới trời quang suốt nhiều thập kỷ?
Đối với những người không am hiểu về hàng không quân sự, việc những chiếc phi cơ trị giá hàng trăm triệu đô la nằm lộ thiên suốt hàng chục năm qua là một điều kỳ lạ. Tuy nhiên thực tế này hoàn toàn có lý do hợp lý của nó.
Trong thời kỳ Chiến tranh Lạnh, không quân chiến lược của Liên Xô và Mỹ là một phần của hệ thống răn đe hạt nhân. Các máy bay ném bom phải luôn hiển thị rõ ràng trước vệ tinh do thám của đối phương. Điều này giúp hai bên kiểm soát số lượng phương tiện mang vũ khí hạt nhân đồng thời giảm thiểu nguy cơ đánh giá sai hoạt động quân sự của nhau.
Ngoài ra, Tu-95 và Tu-160 có kích thước lớn đến mức việc xây dựng các hầm chứa bằng bê tông cốt thép riêng lẻ luôn bị coi là giải pháp quá đắt đỏ và phức tạp về mặt kỹ thuật. Nếu đối với tiêm kích, các công trình như vậy từ lâu đã trở thành tiêu chuẩn thì những cỗ máy chiến lược tầm xa theo truyền thống vẫn được bố trí tại các bãi đậu mở chuyên dụng.
UAV Ukraine thay đổi cuộc chơi
Cục diện bắt đầu đảo chiều sau hàng loạt cuộc tập kích nhằm vào các sân bay tầm xa của Nga. Mối lo ngại đặc biệt gia tăng khi các cuộc tấn công bằng UAV nhắm trúng các mục tiêu nằm cách đường ranh giới xung đột hàng trăm, thậm chí hàng nghìn ki-lô-mét.
Đỉnh điểm là chiến dịch "Mạng Nhện" của cơ quan tình báo Ukraine vào mùa hè năm 2025 khi nhiều căn cứ không quân tầm xa bị tấn công cùng lúc. Theo nhiều nguồn đánh giá một số máy bay chiến lược đã bị hư hỏng hoặc phá hủy bao gồm cả những dòng phi cơ hiếm hoi vốn đã ngừng sản xuất từ lâu.
Những sự kiện này đã phơi bày một thực tế phũ phàng đối với giới quân sự: Ngay cả ở sâu trong hậu phương, những chiếc máy bay đắt giá vẫn bị tổn thương trước các dòng UAV có chi phí tương đối rẻ. Nếu trước đây mối đe dọa chủ yếu đến từ tên lửa hành trình và không quân đối phương thì giờ đây nguy hiểm lại xuất phát từ những thiết bị nhỏ bé, có giá thành không thấm tháp gì so với giá trị của một chiếc máy bay ném bom chiến lược.
Nga đang xây dựng những gì tại căn cứ Engels?
Ảnh chụp từ vệ tinh cho thấy sự xuất hiện của các công trình khổng lồ tại căn cứ không quân Engels - nơi trú đóng chính của đội đội bay Tu-160 và là một trong những sân bay chủ lực của Tu-95MS. Kích thước của các công trình mới này vượt trội hoàn toàn so với các mái che tiêu chuẩn dành cho không quân chiến thuật. Điều này không có gì ngạc nhiên khi sải cánh của Tu-160 lên tới hàng chục mét còn chiều dài thân máy bay thậm chí còn vượt qua nhiều dòng phi cơ chở khách thương mại.
Giới chuyên gia nhận định các nhà vòm (hầm chứa) mới này được thiết kế để bảo vệ khí tài khỏi mảnh văng, sóng xung kích và các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái. Ngay cả khi các công trình này không thể chống chịu một cú đánh trực diện từ tên lửa hạng nặng, chúng vẫn làm tăng đáng kể độ khó cho đối phương khi muốn phá hủy máy bay bằng UAV tự sát cỡ nhỏ.
Điều thú vị là Engels không phải là mục tiêu duy nhất được nâng cấp. Tình báo vệ tinh cũng đã ghi nhận hoạt động xây dựng công trình bảo vệ tại một số sân bay khác của Nga. Theo các nhà phân tích tình báo nguồn mở (OSINT), các hoạt động nâng cấp với quy mô khác nhau đang được triển khai tại hơn mười căn cứ không quân.
Sự trở lại của các căn cứ không quân kiên cố
Về nhiều mặt, những gì đang diễn ra gợi nhớ đến việc quay trở lại thực tiễn thời Chiến tranh Lạnh. Khi đó, nhiều quốc gia đã xây dựng các hầm trú ẩn bằng bê tông cốt thép kiên cố cho không quân có khả năng sống sót trước các vụ nổ bom và tên lửa ở cự ly gần.
Sau khi Liên Xô tan rã và cuộc đối đầu toàn cầu kết thúc, nhiều quốc gia đã cắt giảm ngân sách cho các công trình như vậy. Người ta từng cho rằng vũ khí chính xác cao và ưu thế trên không sẽ khiến các hầm chứa khổng lồ trở nên lỗi thời.
Nhưng cuộc xung đột tại Ukraine đã chứng minh điều ngược lại. Sự bùng nổ của UAV đã bất ngờ làm sống lại mối quan tâm dành cho khái niệm căn cứ không quân kiên cố kiểu cũ. Ngày nay, bê tông và các công sự đất một lần nữa trở thành yếu tố then chốt trong phòng thủ hàng không, và việc xây dựng mái che được xem là một trong những phương án hiệu quả nhất để nâng cao khả năng sống sót cho các khí tài đắt giá.
Thực tế mới cho không quân chiến lược
Việc xây dựng hầm chứa cho Tu-160 và Tu-95 không đơn thuần là một dự án cơ sở hạ tầng thông thường. Trên thực tế Nga đang thừa nhận rằng kỷ nguyên an toàn tuyệt đối ở sâu trong hậu phương đã chấm dứt.
Máy bay không người lái đã biến thành một công cụ có khả năng đe dọa ngay cả các mục tiêu mang tính chiến lược. Điều đó đồng nghĩa với việc giờ đây người ta không chỉ phải bảo vệ kho tàng, bộ chỉ huy hay nhà máy, mà còn phải che chắn cho những chiếc phi cơ giá trị nhất của bộ ba hạt nhân.
Nếu như trước đây, những chiếc xe chở tên lửa bay khổng lồ hiên ngang đứng dưới trời quang để phô diễn sức mạnh với thế giới, thì trong những năm tới, chúng sẽ ngày càng phải ẩn mình sau những bức tường bê tông dày hàng mét. Và đây có lẽ là một trong những biểu tượng trực quan nhất cho thấy UAV đang tái định hình chiến tranh hiện đại như thế nào.
Tổng hợp từ báo Nga:
Конец эпохи открытых стоянок: Россия начала строить гигантские укрытия для стратегических бомбардировщиков - Альтернативная История
Конец эпохи открытых стоянок: Россия начала строить гигантские укрытия для стратегических бомбардировщиков - Альтернативная Историяalternathistory.ru
Ko chỉ riêng đám oanh tạc cơ mà từ thời Liên Xô cho tới tận trước khi SVO thì nhà chứa cho tiêm kích ở Nga cũng đã rất hiếm. Nước Nga có khí hậu ôn đới cho nên việc phơi ngoài đường băng ko ảnh hưởng mấy tới khung thân, ko giống như các nước có khí hậu nhiệt đới khắc nghiệt
Và thêm nữa người Nga khi đó tự tin với hệ thống phòng không nhiều tầng mạnh nhất thế giới, nguy cơ bị đánh phá sâu vào các sân bay quân sự trong lãnh thổ gần như bằng 0
Tuy nhiên từ giữa năm 2023 trở đi thì UAV của Ukraine đã làm thay đổi tất cả. Bây giờ Nga đành phải chi rất nhiều tiền để mà xây
Ảnh minh họa: 1 phi đội Su-34 đậu ở ngoài trời 1 sân bay quân sự thuộc vùng Lipetsk giai đoạn trước khi SVO diễn ra
chứ xây cái chuồng tốn kém nhiêu đâu
