Doanh nghiệp kiến quốc tìm kiếm lợi nhuận chính đáng chứ không mưu tìm đặc lợi
Có tinh thần dân tộc là một lý tưởng cao đẹp nhưng thực tế thị trường lại rất khắc nghiệt. Việc tạo ra giá trị thực sự thông qua đầu tư vào công nghiệp - công nghệ khiến nhiều doanh nghiệp e ngại vì rủi ro cao và rất lâu mới có lời. Vậy điều gì đã khiến nhiều doanh nghiệp ở Đông Á dám lao vào con đường này ?
Thường để đầu tư vào công nghiệp, kỹ thuật thì rủi ro cao và lợi ích trường kỳ chứ trước mắt khó có lời. Ví dụ đầu tư vào ngành công nghiệp ô tô thường mất 5-7 năm lỗ, năm thứ 8 trở đi mới lời, Hyundai của Hàn Quốc cũng vậy. Nếu để doanh nghiệp tự do đầu tư thì họ vào bất động sản hay chứng khoán, thấy cái gì có lợi trước thì họ đầu tư. Lãi suất ngân hàng ở các nước đi sau thường cao, vay lãi suất cao mà đầu tư lâu dài rủi ro cao thì người ta ngại.
Đó là sự thất bại của thị trường, và nhà nước phải có vai trò. Ở Hàn Quốc, thời Tổng thống Park Chung-hee biết được điều đó và tìm cách giúp những doanh nghiệp tiềm năng bằng cách cho vay vốn ưu đãi, lãi suất thấp, khuyến khích dùng ngoại tệ hiếm hoi để nhập máy móc. Hyundai hay Samsung lúc đầu cũng do nhà nước nâng đỡ như vậy để đầu tư vào công nghiệp.
Nhưng cách này cũng phải khôn khéo, chứ đưa tiền cho doanh nghiệp mà đầu tư thất bại thì mất tiền nhà nước. Bí quyết của Hàn Quốc là họ gắn kết với kết quả, ví dụ như xuất khẩu, phải cạnh tranh mới xuất khẩu được; muốn cạnh tranh phải đầu tư, cải tiến, quản lý giỏi. Nhà nước không để doanh nghiệp tự do dùng nguồn lực lãng phí, mà gắn kết vào thành quả. Nhật Bản cũng có cơ quan cung cấp ngoại tệ, tiền tệ, vốn lãi suất ưu đãi cho doanh nghiệp đầu tư vào hướng nhà nước phác họa ra.
Về tố chất doanh nghiệp chân chính, có hai khái niệm: "profit-seeking" và "rent-seeking". Ở những nước phát triển thành công, doanh nghiệp là "profit-seeking" - đi tìm kiếm lợi nhuận chân chính bằng năng lực kinh doanh. Ngược lại, ở những nước thất bại, doanh nghiệp cấu kết để tìm lợi ích đặc biệt, trường hợp cho hành trình 20 năm đó gọi là "rent-seeking" (tìm kiếm đặc lợi). Doanh nghiệp kiến quốc trước hết phải có tinh thần dân tộc, và thứ hai là tìm kiếm lợi nhuận chính đáng chứ không mưu tìm đặc lợi.