"Gian lận không bao giờ được tha thứ" Trung Quốc chống gian lận thi cử như nào
Vụ việc gian lận điểm thi tại Hội đồng thi THPT chuyên tỉnh Tuyên Quang đang thu hút sự quan tâm lớn của dư luận.
Từ những tranh luận này, cách các quốc gia khác xử lý gian lận trong các kỳ thi quy mô lớn trở thành vấn đề được nhiều người quan tâm. Trong đó, Trung Quốc là một trường hợp đặc biệt đáng chú ý với kỳ thi Cao khảo (Gaokao) – kỳ thi tuyển sinh đại học quốc gia được xem là một trong những kỳ thi cạnh tranh và có ảnh hưởng lớn nhất thế giới.
Mỗi năm, khoảng 13 triệu học sinh Trung Quốc tham gia kỳ thi này. Kết quả Cao khảo gần như quyết định cơ hội bước vào đại học, ảnh hưởng trực tiếp đến nghề nghiệp, thu nhập và khả năng thay đổi vị thế xã hội của hàng triệu thanh niên.
Chính vì vai trò đặc biệt quan trọng đó, Trung Quốc coi việc bảo đảm tính công bằng của Cao khảo là nhiệm vụ ở cấp quốc gia.

Trung Quốc hình sự hóa hành vi gian lận thi cử
Khác với một số quốc gia chủ yếu xử lý gian lận bằng các biện pháp kỷ luật trong ngành giáo dục, Trung Quốc đưa nhiều hành vi gian lận thi cử vào phạm vi xử lý hình sự.
Theo quy định của pháp luật Trung Quốc, người tổ chức gian lận trong các kỳ thi quốc gia có thể đối mặt với án tù. Trong trường hợp nghiêm trọng, mức phạt có thể lên tới 3-7 năm tù kèm theo tiền phạt.
Các hành vi như tổ chức đường dây gian lận, thi hộ, mua bán đáp án, sản xuất hoặc kinh doanh thiết bị gian lận, sử dụng thiết bị truyền tín hiệu không dây để nhận thông tin trong phòng thi đều có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự.
Đối với thí sinh, nếu bị phát hiện gian lận, kết quả thi có thể bị hủy bỏ và có thể bị cấm tham gia các kỳ thi quốc gia trong thời gian tiếp theo.
Theo Tòa án Nhân dân Tối cao Trung Quốc, từ năm 2015 đến tháng 4/2024, hơn 11.000 người đã bị xử lý vì các hành vi liên quan đến gian lận thi cử.
Trong đó có trường hợp một giáo viên bị kết án 4 năm tù vì tổ chức đường dây gian lận trong kỳ thi Cao khảo năm 2020. Một vụ án khác tại Trùng Khánh vào năm 2024 khiến 11 người bị tuyên án vì tổ chức cho thí sinh sử dụng thiết bị vô tuyến để nhận đáp án trong phòng thi.
Tòa án Nhân dân Tối cao Trung Quốc nhấn mạnh rằng Cao khảo là kỳ thi quan trọng để tuyển chọn nhân tài, còn gian lận là mối đe dọa nghiêm trọng đối với sự công bằng giáo dục và tính liêm chính xã hội.

Chống gian lận ngay từ đầu thay vì xử lý hậu quả
Một điểm nổi bật trong cách làm của Trung Quốc là không chờ đến khi gian lận xảy ra mới xử lý, mà xây dựng hệ thống phòng ngừa ngay từ đầu.
Trước mỗi mùa Cao khảo, Bộ Giáo dục, Bộ Công an và chính quyền địa phương phối hợp kiểm soát toàn bộ quy trình từ ra đề, in sao, vận chuyển, bảo quản đề thi cho đến coi thi và chấm thi.
Đề thi Cao khảo được xem là tài liệu có mức độ bảo mật cao. Quá trình in ấn và vận chuyển được giám sát nghiêm ngặt, đề thi được lưu giữ trong các kho chuyên dụng với cơ chế kiểm soát nhiều lớp, yêu cầu nhiều người cùng xác nhận khi tiếp cận.
Các phương tiện vận chuyển đề thi được theo dõi bằng hệ thống định vị, camera và niêm phong bảo mật nhằm giảm nguy cơ rò rỉ thông tin.
Bên cạnh đó, lực lượng công an thường xuyên mở các chiến dịch truy quét những đường dây bán đáp án giả, tổ chức thi hộ, mua bán thiết bị gian lận hoặc phát tán thông tin sai lệch trên mạng.

Công nghệ biến phòng thi thành “pháo đài an ninh”
Không chỉ dựa vào giám thị, Trung Quốc sử dụng hàng loạt công nghệ hiện đại để bảo vệ kỳ thi.
Tại nhiều địa phương, thí sinh phải trải qua các bước xác thực sinh trắc học như nhận diện khuôn mặt, kiểm tra thông tin cá nhân và đối chiếu danh tính trước khi vào phòng thi nhằm ngăn chặn tình trạng thi hộ.
Các điểm thi được trang bị cổng kiểm tra an ninh thông minh, máy dò kim loại, thiết bị phát hiện tín hiệu điện tử và hệ thống chặn sóng vô tuyến. Ngoài ra, thí sinh còn bị kiểm tra an ninh sau khi kết thúc giờ làm bài thi.
Đặc biệt, camera AI được sử dụng để theo dõi hành vi trong phòng thi theo thời gian thực. Hệ thống có thể phát hiện những biểu hiện bất thường như quay đầu liên tục, nhìn sang bài người khác, trao đổi nhỏ tiếng hoặc có hành động đáng nghi.
Một số địa phương còn triển khai máy bay không người lái (drone) quanh khu vực thi để giám sát tín hiệu vô tuyến bất thường, phát hiện các thiết bị truyền tin từ bên ngoài.
Mục tiêu của hệ thống này không chỉ là bắt quả tang người gian lận mà còn tạo ra một môi trường khiến việc gian lận gần như không có cơ hội xảy ra.

Kiểm soát cả không gian mạng trước kỳ thi
Trung Quốc không chỉ bảo vệ phòng thi mà còn kiểm soát chặt chẽ các hoạt động liên quan đến kỳ thi trên Internet.
Trước mỗi mùa Cao khảo, Bộ Giáo dục, Bộ Công an và cơ quan quản lý không gian mạng mở các chiến dịch xử lý những nội dung như rao bán “đề thi thật”, “đáp án nội bộ”, quảng cáo bao đỗ đại học hoặc phát tán tin đồn giả về kỳ thi.
Các nền tảng trực tuyến được yêu cầu nhanh chóng gỡ bỏ nội dung vi phạm, khóa tài khoản liên quan và phối hợp điều tra khi có dấu hiệu phạm pháp.
Nhà chức trách Trung Quốc nhiều lần khẳng định đề thi Cao khảo được bảo mật tuyệt đối, vì vậy phần lớn lời mời mua “đề thật” trên mạng đều là hành vi lừa đảo.

AI bị hạn chế để bảo vệ sự công bằng
Sự phát triển nhanh chóng của trí tuệ nhân tạo cũng tạo ra thách thức mới đối với các kỳ thi.
Từ năm 2025 và tiếp tục trong mùa thi 2026, một số nền tảng AI lớn tại Trung Quốc đã hạn chế các tính năng có thể hỗ trợ thí sinh giải đề trong thời gian diễn ra Cao khảo, đặc biệt là chức năng nhận diện hình ảnh và phân tích đề thi.
Khi người dùng tải ảnh đề thi lên trong thời gian kỳ thi diễn ra, hệ thống có thể từ chối xử lý hoặc tạm khóa tính năng nhằm tránh việc AI trở thành công cụ hỗ trợ gian lận.
Trong khi hạn chế AI ở phía thí sinh, Trung Quốc lại sử dụng AI theo hướng ngược lại để tăng cường giám sát phòng thi, phát hiện các hành vi bất thường.

Bảo vệ niềm tin vào kỳ thi
Cách làm của Trung Quốc cho thấy một quan điểm rõ ràng: với những kỳ thi có ảnh hưởng lớn đến tương lai của hàng triệu người, công bằng không chỉ được bảo vệ bằng quy định mà cần cả một hệ thống kiểm soát toàn diện.
Từ việc hình sự hóa gian lận, bảo mật đề thi như tài liệu quan trọng, ứng dụng công nghệ giám sát, kiểm soát không gian mạng cho đến hạn chế AI hỗ trợ giải đề, tất cả đều hướng tới một mục tiêu chung là duy trì niềm tin xã hội vào Cao khảo.
Đối với Trung Quốc, Cao khảo không chỉ là một kỳ thi tuyển sinh đại học mà còn là biểu tượng của cơ chế tuyển chọn dựa trên năng lực. Vì vậy, bất kỳ hành vi gian lận nào cũng được xem là ảnh hưởng trực tiếp đến sự công bằng của cả hệ thống giáo dục.
Theo CafeF và Báo Đại Biểu Nhân Dân