Một bài viết rất dài về vụ việc 146 điểm 10 Toán mới đây, quan điểm của bạn thế nào?
“CÂU TRẢ LỜI "GỌN GÀNG" NHƯNG CHƯA THỎA ĐÁNG
Những người có trách nhiệm giải quyết vụ việc gian lận thi cử ở Tuyên Quang đang đứng trước một bài toán rất khó giải. Sự việc đã xảy ra rồi, bây giờ là lúc xem xét tình huống một cách toàn cục để tìm hướng tháo gỡ.
1. BẢN CHẤT SỰ VIỆC (hay điều gì đã thực sự xảy ra?)
Chiều hôm qua 09/7, Ban Tuyên giáo và Dân vận tỉnh Tuyên Quang đã tổ chức họp báo trong khoảng 01 tiếng để thông tin về vụ việc gian lận thi cử. À mà không, thực ra tên chính thức là “họp báo cung cấp thông tin liên quan đến kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026 tại tỉnh Tuyên Quang” - một cái tên châm biếm đến nực cười khi đã có đến 04 bị can bị khởi tố. Châm biếm hơn nữa là Lãnh đạo Ban Tuyên giáo và Dân vận tỉnh yêu cầu không livestream. Mà thôi cũng chẳng sao, báo chí vẫn ghi chép được tương đối đầy đủ nội dung.
Đến giờ này, những thông tin chúng ta nắm được như sau:
1.1. Trong số 322 thí sinh tại điểm thi Trường THPT chuyên Tuyên Quang, có khoảng 300 bài thi môn Toán trên điểm 9 và 147 điểm 10 (cái này là facts). Và tỉ lệ này là bất thường, nếu so sánh với kết quả thi của các địa phương khác hay các trường chuyên khác. Nếu có bạn nào nhảy vào trả lời như cô hiệu trưởng trường chuyên Tuyên Quang là do các em ôn tập kĩ hay nhà trường tổ chức thi thử nhiều lần thì mình không có nhu cầu tranh luận. Ở đây tất cả chúng ta có đủ trí khôn để hiểu đó là sự bất thường.
1.2. Công an đã khởi tố 4 bị can: Người thứ nhất là thầy Nguyễn Hà Duy một giáo viên chuyên Toán dạy xuất sắc (trên cả mức giỏi) sinh năm 1998. Người thứ hai là một hiệu phó trường khác và là trưởng điểm thi. Hai người còn lại vẫn được giữ kín danh tính để phục vụ công tác điều tra.
1.3. Mở đầu họp báo, đại diện Sở GD-ĐT tỉnh Tuyên Quang cung cấp một số thông tin: Qua rà soát, điểm thi THPT quốc gia các môn khác (Văn, Ngoại ngữ) không chênh lệch nhiều so với điểm học bạ. Bản thân thông tin này cũng là một trò hề theo nghĩa trêu ngươi trí tuệ của toàn thể nhân dân. Đã từ lâu, chúng ta quá hiểu điểm học bạ có giá trị tham khảo như thế nào khi đánh giá một học sinh, và chúng ta cũng hiểu những kiểu trường đại học nào sẽ tuyển sinh dựa trên điểm học bạ.
1.4. Riêng môn Toán, đại diện Sở GD-ĐT tỉnh Tuyên Quang xác định là có bất thường, bước đầu xác định bất thường nằm ở khâu coi thi và đang được làm rõ.
1.5. Trong thời gian rất ngắn kể từ khi cơ quan chức năng khởi tố thầy Nguyễn Hà Duy (chiều 05/7) đến khi họp báo (chiều 9/7), Sở GD-ĐT đã kịp tổ chức tiếp xúc với toàn thể 322 phụ huynh thí sinh và 6 thí sinh tự do, và tuyệt vời hơn nữa là 100% đều nhất trí cho thi lại để đảm bảo công bằng, khách quan, minh bạch.
1.6. Tiếp theo Sở GD-ĐT là đại diện Công an tỉnh, cho biết đã khởi tố 4 bị can. Cụ thể bà Trần Thị Thu Hằng, hiệu phó trường THPT Nguyễn Văn Huyên, trưởng điểm thi THPT chuyên Tuyên Quang đã chỉ đạo giám thị cho thí sinh chép bài và bị can Nguyễn Hà Duy đã trực tiếp vào phòng thi hướng dẫn các thí sinh làm bài môn toán.
1.7. Tại họp báo, đại diện Công an tỉnh Tuyên Quang nêu lí do động cơ, mục đích phạm tội bước đầu được xác định là do “thành tích”? Bản thân hai chữ thành tích này là một uyển ngữ khó hiểu. Thành tích của nhà trường, của cá nhân giáo viên, hay thành tích của con em nhà ai?
Từ những thông tin nêu trên, có thể hiểu rằng: Giả thuyết điều tra được cơ quan chức năng nêu ra cho công luận là bà Thu Hằng - người không phải thủ trưởng trực tiếp của thầy Duy - lại có thể chỉ đạo thầy Duy vào phòng thi hướng dẫn cho các thí sinh. Và động cơ để làm điều đó, theo thầy Duy nói là vì “thành tích”.
2. NHỮNG CÂU HỎI LỚN (hay nói đúng ra là những điều vô lý đùng đùng)
Rõ ràng là câu trả lời trong buổi họp báo không làm thỏa mãn công luận, ví dụ:
2.1. Trong điều tra hình sự, việc đầu tiên là làm rõ khía cạnh tiêu thụ thời gian: Với 13 phòng thi, 24 mã đề thi, nếu thầy Duy (và cứ cho là 2-3 giám thị kia) chia nhau vào các phòng thi nhắc bài cho thí sinh, thì làm sao họ có thể tạo ra được kết quả 147 điểm 10 như vậy, chỉ trong thời gian 90 phút?
2.2. Ai là người đã giải đề? Một giáo viên chuyên Toán trẻ tuổi tài năng có lẽ là người phù hợp. Cứ cho là ngay khi phát đề tuồn đề ra ngoài, làm đề hết 30 phút, thì chỉ còn 60 phút cho việc chia nhau ra các phòng thi để nhắc bài. Điều này rõ ràng là không hợp lý. Giả thuyết hợp lý hơn là phải có nhân bản đề thi, có thể là điện thoại di động hoặc máy photocopy? Vậy thì có thể tìm máy photocopy ở đâu? Và những bản photocopy sau đó được hủy như thế nào?
2.3. Mỗi phòng thi đều có 2 giám thị và giám thị hành lang, tổng cộng 42 giám thị. Chưa kể còn lực lượng bảo vệ, lực lượng phục vụ, và khá chắc chắn là có cán bộ an ninh theo dõi điểm thi. Toàn bộ quá trình gian lận diễn ra trước mắt lực lượng hùng hậu đó. Như vậy, chỉ khởi tố 4 người là đã đủ chưa?
2.4. Thầy Duy khai vào phòng thi hướng dẫn cho các thí sinh, có nghĩa là có thí sinh được nhắc bài. Vậy tại sao Sở GD-ĐT lại kiến nghị cho thi lại, mà không xử lý đến cùng các thí sinh đó?
2.5. Nếu giải đề bằng AI hay truyền ra ngoài, thì đề thi đã được đưa lên không gian mạng, có thể xem xét về các tội liên quan đến làm lộ bí mật nhà nước.
2.6. Về động cơ, phải làm rõ hai chữ thành tích này là của ai? Một hiệu phó trường thường vì sao lại trăn trở vì thành tích của trường chuyên đến mức phạm pháp? Động cơ thành tích chung chung của nhà trường liệu có xứng đáng để đánh đổi bằng án tù của cá nhân? Bất cứ một điều tra viên nào cũng sẽ đặt ra những câu hỏi đó.
2.7. Toàn bộ quá trình nêu trên không thể là ý định bột phát của một hay một nhóm người, mà phải là đường dây có dự mưu. Vậy thì đối tượng nào là chủ chốt và có khả năng thao túng số đông như vậy?
2.8. Từ tất cả những điểm vừa nêu, có thể thấy: Cuộc họp báo chiều nay cho thấy một quan điểm giải quyết vụ việc rất “gọn gàng”: Thầy giáo nhận tội, trưởng điểm thi giao thầy nhắc bài, phụ huynh và học sinh đồng ý thi lại. Cách giải quyết “gọn gàng” như vậy thực sự thách thức dư luận, nhất là khi so sánh với các vụ gian lận trong thi cử trước đây.
3. KHI SỐ ĐÔNG VƯỚNG VÀO SAI PHẠM
Nói đến đây, có lẽ tất cả chúng ta đều lờ mờ hiểu điều gì đang diễn ra. Một điều làm mình day dứt: Trước hết, phạm vi và tính chất của sai phạm là rất lớn. Cơ quan điều tra chưa có kết luận cuối cùng, nhưng chỉ riêng việc 300 trong 322 bài thi có điểm từ 9 trở lên, đã nói lên nhiều điều bất thường. Trong số đó có bao nhiêu % là thực lực?
Nếu như trong các vụ việc tiêu cực trước đây, sai phạm chỉ là một số cá nhân, chỉ can thiệp vào một số bài thi (và chủ nhân các bài thi đó phải là con cháu của ai đó), nên bước ra khỏi vụ tiêu cực đó, những học sinh của chuyên Hà Giang, chuyên Sơn La có thể nói rằng: Cháu không tiêu cực, cháu trong sạch, đó chỉ là thiểu số, cháu vẫn tự hào về mái trường của mình. Nhưng lần này thì khác, con số quá lớn, bao phủ gần như toàn bộ khối chuyên lớp 12 của nhà trường. Liệu ai dám nói rằng cháu là người trong sạch? Và liệu có thể tự hào về trường nữa không, khi tập thể học sinh của trường đều liên đới trong một sự việc như thế? Trong thời gian 90 phút, có lẽ các bị can cũng không thể nhắc bài hết cho tất cả các thí sinh. Có thể các em đã chép bài của nhau. Quá nhiều giả thuyết và có quá nhiều điều có thể, nhưng rất tiếc là tài khoản của mình không đủ 30 triệu đồng để viết đến cùng.
4. NHỮNG LÝ LẼ BIỆN HỘ CHO ĐỀ NGHỊ THI LẠI
Khi tất cả chúng ta đã hiểu những điều mà mình không viết ra, thì bây giờ bàn cách xử lý. Ai trong chúng ta cũng hiểu rằng mọi việc đương nhiên phải như thế, nhưng từ phán đoán đến chứng cứ khách quan là một khoảng cách xa vời vợi.
4.1. Việc xử lý theo quy chế thi đòi hỏi trách nhiệm chứng minh sai phạm, xa hơn nữa muốn xử lý hình sự thì chuẩn mực chứng cứ còn cao hơn nữa, theo hướng suy đoán vô tội chứ không thể suy luận có tội. Việc xử lý một lúc 300 thí sinh, mà đó lại còn là những “tinh hoa” của một tỉnh, thật sự không dễ dàng về các phương diện chính trị, xã hội và pháp lý.
4.2. Về phần các bạn thí sinh, một số bạn đã được nhắc bài, một số bạn thì được chép bài, và một số nữa thì đã chọn cách giữ im lặng khi nhìn thấy các thầy cô giáo nhắc bài cho thí sinh. Tất cả những hành vi này đều đáng trách ở các mức độ khác nhau, nhưng phải cân nhắc đến sự bất cân xứng về quyền lực giữa thí sinh và giám thị trong phòng thi. Mặt khác cần đánh giá những sai phạm của thí sinh ở góc độ là sai phạm bị động, mang tính thụ hưởng. Hơn nữa, dù sao các bạn thí sinh đó cũng đang được bảo vệ theo chuẩn mực của luật trẻ em (vì vài lý do pháp lý rắc rối, các bạn 17-18 tuổi không được định nghĩa là trẻ em theo pháp luật Việt Nam, nhưng được bảo vệ tốt nhất theo các chuẩn mực quốc tế về quyền trẻ em, cái này mọi người cũng không cần đọc quá cụ thể vì không liên quan nhiều đến nội dung chính của bài này). Về nguyên tắc thì trong mọi quyết định đều phải tính đến lợi ích tốt nhất của trẻ em. Trong số hơn 300 thí sinh, có những bạn được nhắc bài, có những bạn chép theo bạn được nhắc bài, và có những bạn thật sự “liêm”, làm bài theo sức lực của mình. Việc thẳng tay xử lý theo hình thức hủy kết quả thi và cho thi lại sẽ gây ra rất nhiều hệ lụy.
4.3. Toàn bộ quá trình xác minh diễn ra trong bối cảnh không có hoặc có ít chứng cứ vật chất, chủ yếu dựa vào lời khai của chính những người có liên quan. Nên nói gì thì nói, cơ quan điều tra cũng gặp rất nhiều khó khăn. Trong khi đó, áp lực thời gian là rất lớn, phải kịp thời giải quyết để đảm bảo quyền lợi cho các em thí sinh ở Tuyên Quang và trên cả nước ứng tuyển và nhập học đại học.
Đặt trong bối cảnh đó, tất cả hơn 300 phụ huynh và thí sinh đều đã thống nhất là sẽ thi lại. Điều này thì cũng có lý thôi. Thi lại giám sát chặt chẽ, làm rõ trắng đen, gỡ gạc lại danh dự của nhà trường,… Nhưng, có một vài chữ Nhưng rất to …
5. KHÔNG THỂ HỢP LÝ HÓA SAI PHẠM
5.1. Như đã đề cập tại mục 2.4, đến giờ này chắc chắn cơ quan điều tra đã có thông tin về việc có một số thí sinh được nhắc bài, và vì sao những thí sinh này được nhắc bài là một vấn đề phải được làm rõ? Vậy nên, việc cứ thế cho tất cả 322 thí sinh thi lại là một điều không thỏa đáng. Dù ít dù nhiều, trong phòng thi đó có những bạn thí sinh thực sự làm bài bằng năng lực của mình, bây giờ lại bắt các em thi lại với những thí sinh được nhắc bài, biết nói sao đây?
5.2. Trong vụ án gian lận thi cử ở Hà Giang, Sơn La, Hòa Bình cách đây 8 năm, một điều làm dư luận phẫn nộ là quá trình điều tra chỉ dừng lại ở các cán bộ ngành giáo dục. Tại phiên tòa, các bị cáo đều nước mắt nước mũi tèm lem nói rằng họ tự nguyện nâng điểm cho những học sinh là con em cán bộ. Thậm chí có vị phụ huynh còn cao giọng lên án các bị cáo làm ảnh hưởng đến uy tín của họ. Chỉ một số rất ít các bị cáo bị xử lý nặng về hành vi tham nhũng, còn lại đa số các bị cáo bị xử lý về tội Lợi dụng chức vụ quyền hạn khi thi hành công vụ. Về mặt logic chúng ta đều hiểu rằng không ai lợi dụng công vụ mà chỉ vì thành tích của đơn vị, chắc chắn phải có yếu tố trục lợi trong đó. Dĩ nhiên, chúng ta biết rằng công tác điều tra những vụ việc thế này không đơn giản, nhưng việc không xử lý triệt để sự việc trở thành một món nợ - ít nhất là món nợ đạo đức - với công luận. Nếu như sau mức án tương đối nghiêm khắc trong các vụ án gian lận thi cử trước đó, mà mọi chuyện được xử lý xuê xoa bằng cách cho thi lại, thì đó là sự thách thức với công lý.
5.3. Trong quá khứ đã từng có việc thi lại chưa? Có rồi đấy. Đó là vào năm học 2006-2007, cách đây gần tròm trèm 20 năm. Lúc đó, kỳ thi tốt nghiệp THPT còn độc lập với kỳ thi đại học, và nhìn chung là một kỳ thi điều kiện mang tính hình thức, tỉ lệ đỗ tốt nghiệp của nhiều địa phương là trên 99%, nghĩa là cứ đi thi là đỗ. Khi Bộ trưởng Nguyễn Thiện Nhân phát động phong trào “hai không” - nói không với tiêu cực trong thi cử và bệnh thành tích trong giáo dục - kết quả thi đỗ tốt nghiệp giảm thê thảm xuống còn khoảng 67%. Khoảng 400.000 thí sinh trượt tốt nghiệp, phơi bày kết quả thực sự của công tác đào tạo và kỷ luật thi cử.
Đứng trước bối cảnh đó, Bộ GD-ĐT đã lựa chọn cách tổ chức … thi lại lần 2. Lý do của điều này không được công khai, nhưng có thể hiểu rằng: Những nỗ lực làm trong sạch cơ cấu thi cử không thể tạo ra những xáo trộn xã hội quá lớn. 400 nghìn thí sinh là 400 nghìn thanh niên sắp bước vào thị trường lao động, và họ cần mảnh bằng tốt nghiệp để đi xin việc. Cứ như thế, lý do ổn định xã hội đã lu mờ lý do làm trong sạch kỳ thi tốt nghiệp. Trong kỳ thi tốt nghiệp lần 2, tỉ lệ đỗ tăng lên 80%, và ít năm sau thì tỉ lệ thi đỗ lại tăng lên trên 90% như cũ. Nói cách khác, kết quả đào tạo của ngành giáo dục Việt Nam vượt bậc đến mức chỉ sau 2 năm đã đưa kết quả thi đỗ tốt nghiệp trở lại mức trước đây (!).
Kể từ sau vụ việc đó, mình đã nghiệm ra rằng: Có những điều ai cũng biết, ai cũng hiểu nhưng chẳng ai dám nói ra, vì nói ra thì có những sự thật người ta không chấp nhận được.
6. KỲ THI THPT QUỐC GIA NHƯ MỘT HÀNG HÓA/DỊCH VỤ CÔNG
6.1. Sau hàng loạt những vụ tiêu cực trong thi cử, Bộ GD-ĐT đã chọn cải cách theo hướng hợp nhất hai kỳ thi tốt nghiệp THPT và tuyển sinh đại học thành 01 kỳ thi duy nhất. Kì thi đại học thì thi tập trung ở các cụm thi, các trường đại học chủ trì điểm thi, giám thị coi thi là giảng viên đại học, đảm bảo sự độc lập với thí sinh. Còn kì thi tốt nghiệp THPT là kì thi tại trường, các sở GD-ĐT chủ trì, giám thị là các thầy cô giáo phổ thông phối hợp với một số giảng viên đại học. Về mặt bản chất, sự sáp nhập này chính là bỏ kì thi đại học “ba chung” để thay bằng thi tốt nghiệp, lấy kết quả thi tốt nghiệp để xét tuyển vào đại học. Hồi đó, cá nhân mình là người phản đối mạnh mẽ điều này, mình gọi đó là “xẻ thịt kỳ thi đại học của Trung ương để chia về địa phương”. Các Sở GD-ĐT địa phương có áp lực thành tích, mà lại giao cho họ tự trông thi học sinh của mình thì khác gì … Dĩ nhiên, mình là cái loại sinh viên lìu tìu, ai người ta nghe.
6.2. Có một thực tế bây giờ mà chúng ta ít nhiều đã lờ mờ nhận ra: Kì thi THPT quốc gia và điểm học bạ là những thiết chế thuộc về nhà trường, thuộc về giáo dục địa phương, và không giải quyết được vấn đề xung đột lợi ích (conflict of interest). Kết quả là trong việc xét tuyển đại học, giá trị tham chiếu của điểm thi THPT quốc gia và điểm học bạ tụt xuống rất thấp. Nhiều trường đại học, đặc biệt là các trường đại học top đầu ở Việt Nam đã phải chuyển sang các kỳ thi riêng và phương thức xét tuyển riêng. Lấy ví dụ có nhiều khoa Luật của các trường mới mở, chưa có uy tín và danh tiếng nhưng lấy điểm chuẩn THPT quốc gia ở mức 28-29-30 điểm, lý do đơn giản là vì họ đã tuyển sinh phần lớn bằng phương thức khác, chỉ để lại một số ít chỉ tiêu cho điểm thi THPT quốc gia.
Việc các trường đánh giá thấp kỳ thi THPT quốc gia và chạy theo kỳ thi riêng và tuyển sinh riêng dẫn đến hậu quả tiếp theo, đó là các học sinh bình thường, thuộc các tầng lớp cần lao bị hụt hơi. Không cần phải là quan chức cao cấp để có thể thao túng kì thi một cách phi pháp, chỉ cần là con nhà công chức trung lưu, con nhà doanh nghiệp lớn, các bậc cha mẹ có kiến thức, có hiểu biết, có quan hệ xã hội, là đã có thể định hướng cho con lựa chọn phương thức tuyển sinh phù hợp và tạo ra những lợi thế hoàn toàn hợp pháp. Chỉ cần ở thành phố lớn là có thể học IELTS, thi SAT, … để ứng tuyển theo các phương thức thuận lợi. Sau vài năm đầu thực hiện xét tuyển riêng, Bộ GD-ĐT đã bước đầu nhận ra vấn đề này và tìm cách điều chỉnh, ví dụ như quy đổi theo bách phân vị hay khống chế chỉ tiêu xét tuyển bằng IELTS hay SAT, … nhưng nhìn chung là các biện pháp này mang tính “chữa cháy” chứ chưa triệt để.
6.3. Nếu như trước đây, khi thực hiện thi “3 chung”, tất cả các thí sinh đều có thể có 1 con đường khá công bằng để đạt đến ngưỡng cửa trường đại học. Kì thi đại học vì thế có tính chất như hàng hóa/dịch vụ công, cung cấp một thứ dịch vụ tạm gọi là dịch vụ đánh giá học lực công bằng. Nếu như cứ để cho kỳ thi THPT quốc gia bị thao túng, và để xảy ra bê bối như vậy, thì hậu quả là giá trị của kỳ thi THPT quốc gia xuống thấp. Điều này không chỉ là thất bại dưới góc độ dịch vụ công, mà nguy hại hơn là chặn con đường phát triển của số đông tầng lớp cần lao trong xã hội. Những người dân bình thường chiếm đa số trong hơn 108 triệu người dân Việt Nam, không có nhiều điều kiện tài chính, không có nhiều hiểu biết xã hội, không nhanh nhạy với những phương thức tuyển sinh mới như IELTS hay SAT. Những người đó rất cần một kỳ thi công bằng để con em họ có thể cạnh tranh bằng năng lực với các bạn bè khác. Thất bại của kỳ thi THPT quốc gia, vì thế không chỉ dừng lại ở một sự cố thi cử, mà dần dần sẽ trở thành bóng ma với chế độ.
6.4. Nguy cơ cho chế độ: Hãy tưởng tượng một ngày xấu trời, khi những mâu thuẫn được tích lũy đủ lớn, một vụ việc gian lận trong thi cử có thể bị thổi bùng thành bạo động, lôi cuốn số đông học sinh - sinh viên tham gia. Ngọn lửa phẫn nộ từ sự bất công xã hội và gian lận thi cử, nếu bị châm ngòi bằng cách mạng màu, thì sẽ trở thành một Thiên An Môn hay thứ gì đó tương tự. Mới đây thôi, năm 2024, sau bê bối lộ đề thi Y khoa quốc gia NEET, hàng vạn sinh viên, phụ huynh cùng các tổ chức thanh niên đã đổ xuống đường ở thủ đô New Delhi và nhiều thành phố lớn. Họ đụng độ với cảnh sát, đốt lốp xe, giăng biểu ngữ yêu cầu Bộ trưởng Giáo dục từ chức, bãi bỏ cơ quan khảo thí quốc gia và đòi tổ chức thi lại. Áp lực tâm lý từ sự thiếu công bằng và việc kỳ thi bị hủy bỏ cũng đã dẫn đến những hệ lụy đau lòng khi nhiều thí sinh chọn cách tự vẫn. Những người tham gia vụ gian lận thi cử đều là Đảng viên, cán bộ, công chức nhà nước, nhưng họ đã liều lĩnh tạo ra một quả bom nổ chậm cho chế độ, cho Đảng vì sự vụ lợi của mình. Chúng ta hiểu rằng bạo động, bạo loạn là có bàn tay cách mạng màu, nhưng cách mạng màu hay diễn biến hòa bình chỉ là ngọn lửa châm ngòi thùng thuốc súng là những mâu thuẫn xã hội đang tích lũy. Nếu không có biện pháp để tháo ngòi thùng thuốc súng, cứ xử lý theo kiểu à ơi, thì sẽ đến ngày nó sẽ bén lửa. Chống tiêu cực trong thi cử, vì thế trở thành câu chuyện an ninh quốc gia chứ không đơn thuần là chuyện riêng của ngành giáo dục.
6.5. Nhìn ra thế giới, trong các nước chia sẻ văn hóa Nho giáo vùng Đông Bắc Á (Nho quyển, Hán quyển), trừ CHDCND Triều Tiên có hoàn cảnh đặc thù, tất cả các nước còn lại như Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản, vùng lãnh thổ Đài Loan đều đã hóa rồng hóa hổ, và điểm chung của họ là hai kì thi cực kì khắt khe: kì thi đại học (cao khảo) và kì thi công chức (quốc khảo). Sự khắt khe đó bắt nguồn từ truyền thống khoa cử phong kiến, được thể hiện bằng nhiều giải pháp, đôi khi là hơi thừa thãi, ví dụ như cấm các máy bay cất cánh, cấm quân đội tập trận khi thực hiện bài thi nghe tiếng Anh, nhưng đó là hành động biểu tượng để thể hiện rằng Chính phủ đó, Nhà nước đó, chế độ đó rất coi trọng kì thi quốc gia. Đề thi tốt nghiệp được coi là bí mật nhà nước, được bảo vệ bằng cảnh sát vũ trang. Việt Nam, dù đã có quy định nhưng rất tiếc là không có cả cao khảo lẫn quốc khảo đủ nghiêm túc, và điều này liệu có ảnh hưởng gì đến con đường phát triển của đất nước trong kỉ nguyên vươn mình hay không, có lẽ đó cũng là một câu hỏi khó trả lời?
6.6. Thông điệp cho công chúng: Một người sai thì xử lý nghiêm khắc, còn 300 người có vấn đề thì ta ... cho thi lại. Đây là một loại thông điệp rất dễ diễn giải cho công chúng: Khi sai phạm đủ nhiều, đủ đông và đủ thành hệ thống, thì ta phải "hợp thức hóa" nó để tránh đổ vỡ, có phải vậy không?
7. CHỜ ĐỢI MỘT CÂU TRẢ LỜI THỎA ĐÁNG CHO CÔNG LÝ
7.1. UBND tỉnh Tuyên Quang đã chính thức đề nghị Bộ GD-ĐT cho thi lại, và Bộ GD-ĐT đã trả lời rất mẫu mực: Đề nghị tiếp tục xác minh đầy đủ, khách quan bản chất sự việc, làm rõ hành vi vi phạm, xử lý nghiêm các tổ chức, cá nhân có vi phạm theo Quy chế thi và theo pháp luật. Trên cơ sở kết quả kiểm tra, xử lý, Bộ GD-ĐT mới có phương án xử lý phù hợp, đảm khách quan, công bằng, công khai, đúng quy định của pháp luật; đồng thời bảo đảm tính nhân văn trong giáo dục, quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của thí sinh, không để những thí sinh có năng lực thực chất bị ảnh hưởng đến cơ hội học tập, đồng thời giữ vững kỷ cương, sự công bằng và uy tín của Kỳ thi tốt nghiệp THPT.
7.2. Mình nghĩ rằng: Sẽ là phiến diện khi cho rằng các em thí sinh thuần túy là nạn nhân, nên cần được cho thi lại 100%; đồng thời cũng không nên vì giận dữ mà cho rằng phải hủy kết quả thi để lỡ dở tương lai hơn 300 con người. Phải bóc tách và nhìn nhận rõ vai trò tham gia của từng thầy cô, từng cán bộ điểm thi, từng thí sinh. Nhưng có một điều chắc chắn là không thể đưa ra quyết định nào khi vụ việc chưa được xử lý triệt để và thỏa đáng. Và rõ ràng là kết quả cuộc họp báo chiều ngày hôm qua cho thấy câu trả lời của UBND tỉnh chưa đủ thỏa đáng với công lý và công luận.
7.3. Trong lúc viết bài này, mình vừa làm vừa ngồi xem Tập 4 của series Teach you a lesson nổi tiếng, đang chiếm sóng toàn cầu (trong đó có Việt Nam). Nhìn các quốc gia mà bộ phim chiếm sóng top 1, cũng đoán được phần nào những bức xúc của những nền giáo dục ở đó. Nếu có thành lập Cục Bảo vệ quyền sư phạm với thẩm quyền mạnh mẽ như trong phim, xin hãy cho tôi một biên chế, mà nếu không thì làm hợp đồng cũng được … Vì tương lai của đất nước, hãy trả lại cho học sinh một kỳ thi công bằng!
7.4. Nếu bạn đủ kiên nhẫn để đọc đến câu cuối cùng của một bài viết gần 05 nghìn chữ, trong cái thời đại màn hình và nội dung ngắn độc chiếm truyền thông, thì mình sẽ cảm ơn bạn bằng cách chia sẻ một chi tiết thú vị trong cuộc họp báo của UBND tỉnh Tuyên Quang chiều qua, mà nếu không có mặt trực tiếp thì sẽ không nhận ra một nhân vật X rất đặc biệt được nhắc đến, đó là ... à mà thôi mình chờ cơ quan chức năng.”
(Lương Lê Minh)
.
