Bộ trưởng Quốc phòng Shinjiro Koizumi đã kêu gọi Nhật Bản thảo luận cởi mở hơn về vai trò của vũ khí hạt nhân trong quốc phòng nước này, đây là một trường hợp hiếm hoi khi một thành viên nội các đương nhiệm đề cập đến vấn đề gây tranh cãi gay gắt này.
“Mặc dù đây là một vấn đề khó khăn để Nhật Bản thảo luận, nhưng có một chủ đề chúng ta không thể tránh khỏi là vũ khí hạt nhân”, ông Koizumi nói trong một chương trình tin tức trực tuyến được ghi hình hôm thứ Sáu trước chuyến đi châu Âu.
Những phát biểu của ông Koizumi được đưa ra trong bối cảnh chính phủ đang cân nhắc việc cập nhật các văn kiện quan trọng phác thảo chính sách an ninh của Nhật Bản — bao gồm cả việc xem xét lại cam kết lâu đời của nước này về việc không sản xuất, sở hữu hoặc chứa vũ khí hạt nhân.
Được hình thành vào năm 1967 và được biết đến chính thức với tên gọi “ba nguyên tắc phi hạt nhân” của quốc gia, cam kết này đã luôn được các chính phủ duy trì kể từ đó.
Các quan chức cấp cao của chính phủ thường tránh đưa ra nhận xét công khai về các vấn đề liên quan đến vũ khí hạt nhân, vì Nhật Bản - quốc gia duy nhất từng bị tấn công bằng loại vũ khí hủy diệt này - vẫn còn rất nhạy cảm hơn 80 năm sau khi bom nguyên tử được thả xuống Hiroshima và Nagasaki.
Theo một cuộc thăm dò ý kiến được thực hiện vào tháng 4 bởi nhật báo Asahi Shimbun , 75% số người được hỏi cho rằng các nguyên tắc này nên được duy trì, trong khi 21% cho rằng chúng nên được sửa đổi.
Vào tháng 12, một quan chức cấp cao trong chính phủ, người cố vấn cho Thủ tướng Sanae Takaichi về vấn đề an ninh, đã gây ra một làn sóng tranh cãi dữ dội sau khi bày tỏ quan điểm cá nhân rằng Nhật Bản nên sở hữu vũ khí hạt nhân .
Tuy nhiên, những cuộc thảo luận về việc cho phép Mỹ đưa vũ khí hạt nhân vào Nhật Bản ngày càng gia tăng sau khi bà Takaichi né tránh câu hỏi về cam kết của mình trong việc duy trì toàn bộ lời hứa hồi tháng 11 năm ngoái tại quốc hội.
Trong phát biểu của mình, Koizumi cho biết cuộc xâm lược Ukraine của Nga đã thúc đẩy Pháp tăng cường năng lực hạt nhân và khiến Phần Lan chấp thuận việc triển khai vũ khí hạt nhân trên lãnh thổ của mình, những thay đổi mạnh mẽ mà ông cho rằng "đang được tiến hành dựa trên giả định nghiêm túc về một tình huống khẩn cấp tiềm tàng".
Ông Koizumi nói: “Xét đến điều này, tôi tin rằng chúng ta phải nỗ lực hơn nữa để giải thích rằng môi trường an ninh mà Nhật Bản đang đối mặt đòi hỏi chúng ta phải tiếp cận mọi chính sách với tinh thần khẩn trương cao độ, thảo luận và thúc đẩy chúng mà không có bất kỳ điều cấm kỵ nào”.
Các quan chức cấp cao của Nhật Bản đã nhiều lần liên kết cuộc chiến của Nga chống lại Ukraine với khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, nói rằng “Ukraine ngày nay có thể là Đông Á ngày mai” — một sự so sánh được nhiều người cho là nhằm nhấn mạnh khả năng Trung Quốc xâm lược Đài Loan dân chủ, vùng lãnh thổ mà Bắc Kinh tuyên bố chủ quyền.
Tokyo coi bất kỳ động thái nào của Bắc Kinh nhằm chiếm Đài Loan là mối đe dọa hiện hữu — lập trường này được nhấn mạnh bởi bình luận của ông Takaichi năm ngoái rằng Nhật Bản có thể can thiệp quân sự trong một cuộc khủng hoảng liên quan đến hòn đảo này.
Bà Takaichi đã thúc đẩy những thay đổi táo bạo trong chính sách quốc phòng của Nhật Bản nhằm đáp trả điều mà chính phủ của bà gọi là "môi trường an ninh khu vực ngày càng căng thẳng".
Khi được hỏi hồi đầu năm nay về khả năng sửa đổi các nguyên tắc phi hạt nhân như một phần của nỗ lực này, Koizumi cho biết rằng để tăng cường khả năng răn đe, “việc khám phá tất cả các lựa chọn mà không loại trừ điều gì là điều tất yếu”.
Một cách tiếp cận có thể là chính thức cho phép các tàu mang vũ khí hạt nhân cập cảng, dựa trên ngoại lệ hiện tại cho phép chính phủ đương nhiệm đưa ra quyết định về việc cho phép tạm thời đưa các tàu mang vũ khí hạt nhân của Mỹ vào cảng trong trường hợp khẩn cấp, như cựu Ngoại trưởng Katsuya Okada đã nêu vào năm 2011.
Việc sửa đổi các nguyên tắc như vậy sẽ phù hợp với quan điểm của Takaichi.
Trong cuốn sách "Kokuryoku Kenkyu" ("Nghiên cứu sức mạnh quốc gia") xuất bản năm 2024, bà viết rằng các nguyên tắc không sở hữu cũng không sản xuất vũ khí hạt nhân "nên được duy trì", nhưng cho rằng việc không cho phép chúng được đưa vào sử dụng "là không thực tế nếu chúng ta kỳ vọng Mỹ sẽ cung cấp cho chúng ta 'sự răn đe mở rộng'", ám chỉ đến chiếc ô hạt nhân của Washington.
"Tôi lo ngại rằng cụm từ 'tuân thủ ba nguyên tắc phi hạt nhân' có thể trở thành trở ngại nếu chúng ta phải đối mặt với một cuộc khủng hoảng cực độ," bà viết.
Trong thời gian tới, trọng tâm sẽ là liệu chính phủ có giải quyết vấn đề sửa đổi các nguyên tắc phi hạt nhân khi cập nhật các tài liệu an ninh quan trọng vào cuối năm nay hay không.
Một nhóm chuyên gia đã thảo luận vấn đề này tại một trong các cuộc họp của họ, và nhiều thành viên trong nhóm tỏ ra thận trọng khi kêu gọi sửa đổi các nguyên tắc.
Về phần mình, ông Koizumi đã tránh đưa ra lập trường rõ ràng về vấn đề này, nhưng trong cuộc phỏng vấn trực tuyến, ông đã chỉ trích các nghị sĩ phe đối lập "khăng khăng rằng một số chủ đề nhất định không được phép thảo luận".
Ông nói: "Ý tưởng bảo vệ những gì chúng ta đã có cho đến nay dường như được ưu tiên hơn so với việc thực sự bảo vệ Nhật Bản."
