Anh Ba Ngọc Sơn
Đã tốn tiền
Thổ Nhĩ Kỳ đang tiếp tục tìm đường quay trở lại chương trình tiêm kích F-35 do Mỹ dẫn đầu.
Tương lai của hệ thống phòng không S-400 do Nga sản xuất hiện là trọng tâm của những nỗ lực này. Bộ Quốc phòng Thổ Nhĩ Kỳ xác nhận các cuộc thảo luận về khả năng chuyển giao hệ thống tên lửa này đang được tiến hành đồng thời mô tả quá trình này là một "nỗ lực đa phương".
Mặc dù chưa có quyết định cuối cùng nào được công bố, các báo cáo cho thấy các tổ hợp S-400 có thể được bán cho một quốc gia khác. Giới chức nước này cho biết công chúng sẽ được thông báo ngay khi đạt được kết quả cụ thể.
Qatar hiện nổi lên như một bên mua tiềm năng hàng đầu trong khi Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) cũng được nhắc đến như một điểm đến khả thi. Dù vậy các chuyên gia quốc phòng cảnh báo rằng việc loại bỏ hệ thống tên lửa này đơn thuần có thể không đủ để giúp Thổ Nhĩ Kỳ trở lại chương trình F-35.
F-35 là mẫu tiêm kích tàng hình gen 5 mà Thổ Nhĩ Kỳ đang rất muốn sở hữu
Ankara tìm cách loại bỏ trở ngại lớn nhất
Thổ Nhĩ Kỳ ban đầu là một trong những quốc gia đối tác trong chương trình F-35 trước khi việc nước này mua hệ thống S-400 của Nga khiến Mỹ loại họ khỏi dự án và áp đặt các lệnh trừng phạt theo Đạo luật Chống lại các đối thủ của Mỹ thông qua trừng phạt (CAATSA).
Washington lập luận rằng việc vận hành hệ thống phòng không do Nga sản xuất cùng với F-35 có thể làm rò rỉ công nghệ tàng hình nhạy cảm và làm tổn hại đến khả năng của dòng tiêm kích này.
Trong bối cảnh các quốc gia láng giềng là Israel và Hy Lạp tiếp tục mở rộng phi đội F-35, Ankara ngày càng bày tỏ mong muốn khôi phục quyền tiếp cận dòng tiêm kích thế hệ thứ năm này.
Trong vài năm qua, giới chức Thổ Nhĩ Kỳ đã xem xét nhiều phương án khác nhau bao gồm việc để S-400 ở trạng thái không hoạt động, lưu trữ tại một cơ sở quân sự của Mỹ, bán cho quốc gia khác hoặc thậm chí trả lại cho Nga. Trong suốt thời gian này, hệ thống tên lửa trên chưa từng được kích hoạt hoặc tích hợp vào mạng lưới phòng không quốc gia của Thổ Nhĩ Kỳ, khi Ankara liên tục tìm con đường quay lại với F-35.
Xe phóng thuộc tổ hợp S-400 Triumf của quân đội Nga
Tại sao Thổ Nhĩ Kỳ mua S-400?
Quyết định mua S-400 của Thổ Nhĩ Kỳ bắt nguồn từ việc nước này tìm kiếm năng lực phòng không tầm xa trong giai đoạn mối lo ngại về an ninh khu vực gia tăng.
Theo báo cáo của EurAsian Times, Ankara đã không thể sở hữu các hệ thống tiên tiến của NATO như Patriot và SAMP/T sau khi các cuộc đàm phán bị trì hoãn hoặc không thành công.
Báo cáo cũng lưu ý rằng mối quan hệ giữa Thổ Nhĩ Kỳ và Moscow đã thắt chặt hơn sau cuộc đảo chính bất thành năm 2016 khi sự hoài nghi giữa Ankara và một số đồng minh phương Tây ngày càng sâu sắc.
Xe thành phần tổ hợp S-400 được Nga bàn giao cho Thổ vào năm 2019
Ông Trump ra tín hiệu ủng hộ, nhưng Quốc hội mới nắm giữ chìa khóa
Tại Hội nghị thượng đỉnh các nhà lãnh đạo NATO vào ngày 7 tháng 7, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã ra tín hiệu muốn dỡ bỏ các lệnh trừng phạt đối với Thổ Nhĩ Kỳ.
"Chúng tôi sẽ dỡ bỏ các lệnh trừng phạt. Chúng tôi không muốn trừng phạt bạn bè của mình. Tôi không muốn bóp nghẹt người bạn của mình bằng các lệnh trừng phạt" ông Trump phát biểu khi xuất hiện cùng Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Recep Tayyip Erdogan.
Khi được hỏi về việc bán F-35 trong tương lai, ông Trump mô tả đây là "máy bay tốt nhất từ trước đến nay" và khẳng định đó "chắc chắn là điều chúng tôi sẽ cân nhắc".
Hãng tin Bloomberg dẫn lời các quan chức Thổ Nhĩ Kỳ cho biết Mỹ có thể cung cấp 6 chiếc F-35 nếu các lệnh trừng phạt được gỡ bỏ. Ông Erdogan cũng bày tỏ sự tin tưởng rằng Washington sẽ ủng hộ thương vụ này.
Tuy nhiên, bất kỳ sự trở lại nào đối với chương trình đều đòi hỏi nhiều hơn sự ủng hộ từ tổng thống.
Trước khi các lệnh trừng phạt có thể được dỡ bỏ, ông Trump phải chứng nhận với Quốc hội rằng Thổ Nhĩ Kỳ không còn sở hữu các hệ thống S-400 đang hoạt động và cam kết không theo đuổi hợp tác quốc phòng tương tự với Nga. Nếu các nhà lập pháp vẫn chưa bị thuyết phục, Quốc hội có thể sẽ bỏ phiếu về vấn đề này.
F-16 được Thổ Nhĩ Kỳ sử dụng làm mục tiêu cho radar của S-400 bắt bám trong diễn tập phòng không
Các nhà phân tích hoài nghi việc bán S-400 là đủ
Nhà phân tích quốc phòng Shay Gal, cựu Phó Chủ tịch Quan hệ Đối ngoại tại Tập đoàn Công nghiệp Hàng không Vũ trụ Israel (IAI) tin rằng việc chuyển giao S-400 sang một quốc gia khác sẽ không giải quyết được các mối lo ngại của Washington.
Trả lời EurAsian Times, ông Gal lập luận rằng việc chuyển hệ thống tên lửa sang Qatar không thể xóa bỏ các rủi ro rò rỉ trước đó hoặc giúp Thổ Nhĩ Kỳ khôi phục tư cách tham gia chương trình F-35.
"Qatar là đồng minh quân sự thân cận nhất của Ankara ở vùng Vịnh. Tuy nhiên ngay cả việc chuyển giao S-400 cho Qatar cũng sẽ không thể đưa Thổ Nhĩ Kỳ trở lại chương trình F-35", ông nhận định.
Ông Gal nói thêm rằng Mỹ đã lường trước các nỗ lực giải quyết vấn đề thông qua việc chuyển dịch địa điểm.
"Washington đã xây dựng các rào cản chống lại việc thoái vốn mang tính hình thức. Tôi từng trực tiếp tham gia vào nỗ lực đó. Việc chuyển dịch địa điểm (sang Qatar) không xóa bỏ được sự rò rỉ dữ liệu, hồ sơ lịch sử hay sự không tương thích về mặt chiến lược của Thổ Nhĩ Kỳ đối với dòng máy bay chiến đấu nhạy cảm nhất của phương Tây."
Rào cản thể chế vượt ra ngoài Nhà Trắng
Ông Gal cũng lập luận rằng những lời hứa của tổng thống không thể quyết định việc Thổ Nhĩ Kỳ có nhận được F-35 hay không.
"Nước Mỹ không phải chỉ có mỗi tổng thống" ông nói đồng thời giải thích rằng Quốc hội, Lầu Năm Góc, các cơ quan tình báo, quy định xuất khẩu và quy trình đánh giá an ninh đều đóng vai trò quyết định.
Theo ông Gal, quy trình phê duyệt - bao gồm đánh giá của Quốc hội, lập kế hoạch sản xuất, đào tạo phi công, cấu hình máy bay, chuẩn bị cơ sở hạ tầng và cấp chứng nhận - có thể sẽ kéo dài quá nhiệm kỳ hiện tại của ông Trump.
Ông cũng lưu ý rằng bất kỳ việc chuyển giao S-400 nào cũng sẽ phụ thuộc vào sự chấp thuận của Moscow. Ông lập luận rằng Nga sẽ chỉ đồng ý nếu thỏa thuận này bảo toàn được lợi ích chiến lược, quyền tiếp cận hoặc các khoản bồi thường của họ.
Sự phản đối gay gắt từ khu vực
Khả năng Thổ Nhĩ Kỳ trở lại chương trình F-35 tiếp tục vấp phải sự phản đối từ Israel và Hy Lạp.
Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu chia sẻ với CNN rằng ông đã thúc giục ông Trump không phê duyệt thương vụ này đồng thời cảnh báo rằng nó sẽ "phá hủy sự cân bằng quyền lực ở Trung Đông". Israel duy trì quan điểm cho rằng việc cung cấp F-35 cho Thổ Nhĩ Kỳ có thể làm suy yếu Lợi thế Quân sự Định tính (QME) mà Mỹ đã bảo đảm cho họ.
Bộ trưởng Quốc phòng Hy Lạp Nikos Dendias cũng bày tỏ lo ngại tương tự, tuyên bố rằng Hy Lạp sẽ phản đối cả việc bán F-35 cho Thổ Nhĩ Kỳ lẫn việc chuyển giao động cơ cho các máy bay chiến đấu trong tương lai.
Ông Gal tin rằng Thổ Nhĩ Kỳ vẫn sẽ tụt hậu so với cả hai quốc gia này ngay cả khi cuối cùng họ được tái gia nhập chương trình. Hy Lạp dự kiến sẽ nhận những chiếc F-35 đầu tiên vào năm 2028, trong khi phi đội thứ ba gồm 25 tiêm kích F-35I bổ sung của Israel cũng được lên kế hoạch bắt đầu bàn giao vào năm đó với tốc độ từ 3 đến 5 chiếc mỗi năm.
Sự phản đối từ Israel, những lo ngại do Hy Lạp đặt ra và sự hoài nghi trong số các thành viên Quốc hội Mỹ tiếp tục là những lực cản lớn đối với nỗ lực của Ankara.
Con đường trở lại F-35 mờ mịt
Một vài nhà lập pháp Mỹ đã tuyên bố rằng việc chỉ chuyển dịch vị trí của S-400 không đủ điều kiện để cấp lại quyền tiếp cận F-35 cho Thổ Nhĩ Kỳ.
Các nhà phân tích lập luận rằng ngay cả khi Ankara từ bỏ hoàn toàn hệ thống phòng không của Nga, những lo ngại chiến lược sâu rộng hơn vẫn tồn tại do mối quan hệ tiếp diễn giữa Thổ Nhĩ Kỳ và Moscow thông qua các dự án như Dòng chảy Thổ Nhĩ Kỳ (TurkStream) và nhà máy điện hạt nhân đầu tiên của nước này.
Như ông Gal đã kết luận: "S-400 có thể rời khỏi Thổ Nhĩ Kỳ, nhưng bài toán chiến lược thì không."
Tổng hợp từ:
Turkey To Sell S-400 System To Buy Most Advanced Fighter Jet in the World Worth $100 Million - Avio Space
Turkey is exploring the sale of its Russian S-400 air defense system as it seeks to rejoin the U.S.-led F-35 fighter program, but analysts say the move may not satisfy Washington.aviospace.org
Thêm thông tin là Thổ muốn trả hàng hoàn tiền (chịu lỗ) S-400 cho Nga nhưng Nga ...ko nhận lại và cũng ko chịu hỗ trợ Thổ bán lại cho quốc gia khác
Giờ Thổ đang ở thế bế tắc, S-400 ko link được với phòng không tổng của NATO cũng ko dám đem ra xài mà chỉ cất kho. Bán lại cho nước khác thì bị phản đối, F-35 thì gần như ko có cửa chạm vào nữa. Su-57 cũng ko dám đặt vì bài học S-400 còn đó. Có đợt còn lôi F-16 ra diễn tập để làm mục tiêu bay cho radar S-400 bắt bám thì bố Mẽo cũng ko dám bán
Nói chung là bước đi hơi ba chấm của Tổng Gàn sau đảo chánh 2016. Cứ để im như vậy thì với tình hình Nga đang mắc kẹt trong SVO như bây giờ, Azerbaijan đang được Thổ hậu thuẫn thì khả năng rất cao là Mẽo sẽ chấp thuận bán F-35 và Patriot cho
sao giờ lên báo chưa bán được vậy?
