[Tản Mạn] Chuyện xe ôm công nghệ.

Tuy mọi người hay gọi nghề này là xe ôm công nghệ nhưng sau bao nhiêu năm phát triển thì cái nghề này đã trở nên phức tạp hơn, không chỉ là chở khách như xe ôm nữa gọi đúng hơn thì nó trở thành nghề "vận chuyển qua ứng dụng", về cơ bản thì nó rất đơn giản, có đơn từ app kêu leng keng thì mở app nhận đơn rồi vận chuyển 1 vật có thể là người, có thể là đồ vật hay thậm chí súc vật từ điểm A tới điểm B và thu tiền cước dựa trên quãng đường nhưng các ứng dụng đã vẽ ra đủ các loại dịch vụ từ chở người bình thường tới giao hàng hỏa tốc, giao hàng chậm, giao đồ ăn, mua đồ hộ v.v.v.v làm cho các bác tày hoa hết cả mắt, chạy xong thì lại kiếm chỗ nào râm mát rúc vào ngồi chờ đơn tiếp theo
Tuy vậy trong con mắt của khách hàng thì các bác tày không chỉ là người vận chuyển mà còn là các culi giá rẻ, các bác tày ngoài việc chạy xe chở khách, giao hàng thì đôi khi sẽ nhận được những khách hàng gọi bác tày đến để giao cho những job ngoài, những công việc này cũng rất đa dạng từ bốc vác, hạ tải, trông giữ hàng hóa v.v.v.v. cho đến xếp hàng hộ, làm diễn viên quần chúng, sửa chữa điện nước v.v.v.v hay thậm chí là làm thám tử theo dõi ngoại tình v.v.v. Cảm giác cứ như là nếu thiếu nhân công không biết kiếm ở đâu thì họ sẽ mở app và gọi 1 bác tày đến vậy, vì vậy khi mở app lên để chạy xe đôi khi các bác tày không chỉ chạy xe mà trở thành thợ đụng nếu được trả công thích đáng.
Về tình hình thị trường thì sau khi trải qua bao nhiêu thăng trầm, bao nhiêu ứng dụng mọc lên rồi lại biến mất thì hiện nay chỉ còn vài ông lớn là trụ vững được trước làn sóng cạnh tranh Grab, Xanhsm, Be là các ứng dụng đa dịch vụ, chuyên gọi đồ ăn thì có Shopeefood, giao hàng xe máy thì có Ahamove, còn 1 số ứng dụng khá nhỏ thì mình không liệt kê vì cũng không quá rõ, trong đám này thì chỉ có thằng Be là mình chưa chạy bao giờ, về cơ bản thu nhập từ các app đều có phần tương tự nhau, các thím cũng không nên nghĩ rằng app này đối xử với tài xế tốt hơn app kia, tất cả các app đều coi các bác tày là cỏ rác, chỉ có khách hàng mới là thượng đế, bác tày lệch sóng là phạt tiền khóa app ngay lập tức, có bị oan ức thì cũng phải tươi cười mà chấp nhận.
Nhiều người nói nghề này là nghề mạt hạng thì mình thấy sự thật nó đúng là như vậy, vì khách hàng chỉ cần bỏ ra 20k là có thể mua được lòng tự trọng và tôn nghiêm của các bác tày, các bác tày cũng chẳng thuộc về đâu, chỉ là đối tác, không phải nhân viên công ty, tất nhiên là không có phúc lợi, không có bảo hiểm, không có ai đứng ra bênh vực bảo vệ khi có chuyện vì vậy đa số các bác tày dù chạy full-time hay part-time đều không bao giờ coi đây là nghề nghiệp mà chỉ coi là 1 giai đoạn của cuộc sống, tạm bợ vậy thôi. Nhưng nếu theo đuổi cái nghề vận chuyển này thì cây tiến hóa của nghề cũng rất đa dạng và thu nhập cũng không hề thấp với đỉnh cao của vận chuyển người là chạy xe tour, vận chuyển hàng là chạy xe đầu kéo.
Nói sơ qua vậy để các bác có góc nhìn sơ bộ về công việc của các bác tày, phần sau mình sẽ nói về chân dung các bác tày, những người đang hàng ngày bán mặt ngoài đường vật lộn với ứng dụng và khách hàng.

Chương 2: Thu nhập của các bác tày
Do thấy nhiều thím khá quan tâm tới thu nhập của các bác tày nên mình sẽ viết về thu nhập của các bác tày trước.
Như mình đã nói ở trên, thu nhập của các bác tày có thể rất đa dạng nhưng tựu chung lại thu nhập của các bác tày chủ yếu đến từ cước vận chuyển sau khi đã trả phần chiết khấu cho ứng dụng và cộng thêm thưởng từ ứng dụng, tùy từng ứng dụng và dịch vụ lại có cơ cấu thu nhập khác nhau, có những ứng dụng chạy chỉ ăn thưởng là chính, tiền cước chỉ là phụ, có những ứng dụng và dịch vụ lại ngược lại.
Trung bình thu nhập chính này sau khi trừ hết chi phí sẽ loanh quanh từ 60-70k 1 giờ với 1 bác tày bình thường, có thể cao hơn với 1 số bác tày chuyên nghiệp, chạy giỏi, như bản thân mình chạy xanhsmbike ở tỉnh thì sẽ rơi vào tầm 70k/h (tính cả thưởng), nhìn qua thì chỉ có vẻ khá ít, nhưng các bác tày chạy full-time thường làm việc 10h/ngày và cầm về 750k~800k nếu tính cả tiền tip và tiền linh tinh, 1 con số khá ổn so với 1 công việc lao động phổ thông không cần bằng cấp.
Nghe đến đây chắc nhiều thím đã hí hửng nghĩ về 1 viễn cảnh màu hồng, đăng ký chạy thêm buổi tối, ra xe 3 tiếng lụm 200k, 1 tháng lụm 6 triệu rồi đúng không? Nhưng tất cả chỉ là ảo ảnh thôi, người ngoài nhìn vào công việc xe ôm công nghệ này luôn nghĩ là công việc tự do về thời gian, thích thì làm, không thích thì nghỉ, tiền tươi nhận luôn, nhưng chỉ khi làm rồi mới biết, các ứng dụngđã thiết kế đủ thứ gông cùm vô hình xiết vào đầu các bác tày,đó là hệ thống điểm thưởng, giờ cao điểm và thuật toán app.
Giải thích 1 cách dễ hiểu thì các ứng dụng luôn thiết kế ra 1 hệ thống giờ cao điểm + điểm thưởng để ép các bác tày phải online đúng giờ app cần và phải chạy đủ số cuốc nếu muốn được ăn thưởng, được đảm bảo thu nhập, tùy theo từng ứng dụng, thời điểm mà cơ cấu điểm thưởng có thể chiếm đến 30%-40% thu nhập của các bác tày, vì vậy đạt điểm thưởng gần như là bắt buộc nếu muốn đảm bảo thu nhập.
Còn về thuật toán thì không ai có thể hiểu được nó sẽ phát đơn như thế nào nhưng có 1 điều mà bác tày nào cũng dễ dàng cảm nhận được đó là ứng dụng sẽ luôn ưu tiên bắn đơn cho các bác tày online đều đặn chăm chỉ, cống hiến như 1 chú ong thợ cần mẫn, còn các bác tày chạy part-time buổi đực buổi cái thời gian online ít thì sẽ nhả đơn lắt nhắt, cho ngồi chơi chán thì thôi và lẽ hiển nhiên là thu nhập sẽ lèo tèo chẳng đáng bao nhiêu.
Chính vì 2 lẽ trên nên tự do tài chính, tự chủ thời gian đối với các bác tày chỉ là ảo ảnh trong mơ, các bác tày sẽ không cần ai phải quản thúc, đánh đòn mà sẽ tự nguyện bật app chăm chỉ cày cuốc không dám nghỉ 1 hôm vì sợ mất thưởng, mất hiệu suất, thu nhập nhìn qua có vẻ khá ổn so với lao động phổ thông nhưng lúc nào cũng lo lắng bấp bênh không dám nghỉ ngơi, vậy nên các bác nên cân nhắc kỹ càng trước khi tham gia dù là full-time hay part-time