Grey-Hound
Senior Member
Cuộc chuyển nhà sau gần 1 thế kỷ của những ‘người tận cùng mặc cảm’
Người dân Làng phong Quy Hòa (tỉnh Gia Lai) đồng thuận vì bước đi tất yếu của sự phát triển, nhưng phía sau cái gật đầu ấy là nỗi lưu luyến khó gọi tên.
Làng phong Quy Hòa (Gia Lai) sắp khép lại hành trình gần một thế kỷ tồn tại để nhường chỗ cho quy hoạch phát triển đô thị. Người dân nơi đây đều đồng thuận với chủ trương của Nhà nước, bởi họ hiểu đó là bước đi tất yếu của sự phát triển. Thế nhưng, phía sau những cái gật đầu ấy là nỗi lưu luyến khó gọi thành tên.
Bởi nơi họ sắp rời đi không chỉ là vài trăm mái nhà cũ dưới chân núi Xuân Vân, mà còn là nơi đã cưu mang họ giữa những năm tháng bị kỳ thị, trao cho họ một cuộc đời thứ hai, gieo mầm hạnh phúc cho những số phận từng tưởng đã bị cuộc đời bỏ quên.
Ngổn ngang trước ngày rời quê
Chiều ở Quy Hòa vẫn đẹp như cách nó đã bình yên suốt gần một thế kỷ. Biển xanh lặng lẽ ôm lấy thung lũng nhỏ nằm lọt thỏm giữa bốn bề núi đá. Những hàng dừa già nghiêng bóng xuống con đường bê tông ven biển, nơi từng bước chân người dân đã mòn theo năm tháng.
Xa xa, từng đợt sóng vẫn đều đặn xô vào bờ cát trắng, âm thanh quen thuộc đến mức nhiều người trong làng bảo rằng, chỉ cần nghe tiếng sóng cũng biết mình đang ở nhà.
Khung cảnh ấy dường như không có gì thay đổi, chỉ có lòng người là khác.
Làng phong Quy Hòa (Gia Lai) nằm bình yên bên chân sóng sắp khép lại hành trình gần một thế kỷ tồn tại.
Những ngày gần đây, dưới những mái hiên cũ kỹ, trên những chiếc xe lăn bạc màu vì nắng gió, câu chuyện của người dân không còn xoay quanh mùa cá, bữa cơm hay những cơn đau trái gió trở trời của tuổi già. Thay vào đó là một câu hỏi được nhắc đi nhắc lại trong gần như mọi cuộc gặp gỡ: “Bao giờ mình chuyển đi?”
Thông tin quy hoạch Khu đô thị du lịch nghỉ dưỡng quốc tế Ghềnh Ráng - Vũng Chua, trong đó có phương án di dời Bệnh viện Phong - Da liễu Trung ương Quy Hòa cùng khu dân cư đặc biệt đã nhanh chóng lan khắp ngôi làng nhỏ. Với nhiều nơi, đó chỉ là một thông tin quy hoạch. Nhưng với gần 300 hộ dân đang sinh sống ở đây, tin tức ấy giống như lời báo trước về một cuộc chia tay mà ai cũng biết sẽ đến, chỉ chưa biết chính xác vào ngày nào.
Điều đặc biệt là không ai phản đối. Những người từng đi qua đủ đầy đau đớn của bệnh tật và sự kỳ thị hiểu hơn ai hết rằng, cuộc sống phải thay đổi để phát triển. Họ biết những căn nhà đã xuống cấp sẽ được thay bằng nơi ở khang trang hơn. Người già sẽ được chăm sóc trong điều kiện tốt hơn. Những đứa trẻ lớn lên sẽ có môi trường thuận lợi hơn.
100% cán bộ bệnh viện, bệnh nhân và người dân đều đồng thuận với chủ trương của Nhà nước, nhưng sự đồng thuận ấy không xóa đi cảm giác nghèn nghẹn mỗi khi nhắc đến hai chữ “di dời”.
Bởi với họ, rời Quy Hòa không đơn thuần là chuyển chỗ ở, đó là rời quê hương.
Tại một vị trí quen thuộc nằm giữa trung tâm làng phong, câu chuyện của người dân thời gian qua vẫn là câu hỏi “Khi nào di dời?”
Trong căn nhà nhỏ nằm dưới những cây cổ thụ đã hơn trăm năm tuổi, cụ Nguyễn Thị Muối nằm lặng trên chiếc giường gỗ cũ. Ở tuổi 94, đôi chân không còn đủ sức bước đi chỉ có thể nằm im một chỗ, nhưng ký ức thì vẫn nguyên vẹn như ngày đầu cụ được mẹ dắt vào làng phong khi mới mười ba tuổi.
Gần 80 năm sống ở đây khiến ký ức về nơi mình sinh ra dần nhạt đi theo thời gian. Ngược lại, từng con đường, từng hàng dừa, từng bãi cát ở Quy Hòa lại trở thành máu thịt.
Nghe hỏi chuyện sắp chuyển đến nơi ở mới, cụ mỉm cười rất hiền - “Chúng tôi đồng ý chứ. Nhà nước lo cho dân thì ai mà không mừng”- nói đến đó, giọng cụ chùng xuống: “Nhưng buồn lắm…”
Đôi mắt già nua nhìn rất lâu ra khoảng sân trước nhà, nơi ánh nắng cuối chiều đang len qua những tán cây.
“Tôi đến đây khi còn là con bé. Lấy chồng ở đây. Sinh con ở đây. Chôn chồng cũng ở đây. Gần cả đời người rồi, giờ bảo đi thì sao không buồn được.”
Không phải nỗi buồn của người mất một căn nhà, mà là nỗi buồn của người sắp rời khỏi nơi duy nhất từng dang tay cưu mang mình khi tận cùng mặc cảm bởi căn bệnh từng khiến ai cũng dè dặt.
Không chỉ cụ Muối, cảm giác ấy còn hiện hữu trong gần như mọi mái nhà của làng phong.
Đi dọc con đường nhỏ rợp bóng dừa, điều dễ bắt gặp nhất những ngày này không phải cảnh người dân tất bật thu dọn đồ đạc, mà là những ánh mắt lặng lẽ nhìn thật lâu về khung cảnh đã gắn bó cả đời. Những cụ già vốn chỉ ngồi trước hiên nay chống gậy đi dạo nhiều hơn.
Đi dọc con đường nhỏ rợp bóng dừa ở làng phong, điều dễ bắt gặp nhất những ngày này là những ánh mắt lặng lẽ nhìn thật lâu về khung cảnh đã gắn bó cả đời.
Có người chậm rãi ra bãi biển mỗi chiều, ngồi hàng giờ nhìn sóng. Có người đứng rất lâu dưới gốc bàng cổ thụ trước nhà, đưa tay vuốt nhẹ lớp vỏ xù xì như muốn ghi nhớ từng thớ gỗ. Họ biết rồi sẽ đến ngày những con đường này không còn là nơi mình thức dậy mỗi sáng.
Chị Nguyễn Thị Hoa, một giáo viên tiểu học sinh ra và lớn lên ở Quy Hòa, được nuôi dưỡng trong vòng tay của con người làng phong. Tuổi thơ của chị gắn với những buổi chạy chân trần trên bãi cát, những chiều theo mẹ nhặt củi dưới chân núi, những ngày đến trường rồi trở về trong tiếng chuông nhà nguyện ngân vang giữa thung lũng.
Gần nửa thế kỷ, mọi dấu mốc quan trọng nhất của cuộc đời chị đều diễn ra ở mảnh đất này.
“Đến nơi mới tôi biết chắc chắn sẽ tốt hơn. Điều khiến tôi thấy khó nhất là phải rời những con người đã sống với mình từ nhỏ đến giờ”-Chị đưa mắt nhìn sang phía nhà đối diện
“Nhà bên kia có cụ đau thì mình chạy sang nấu cơm. Nhà này có đám giỗ thì cả xóm cùng phụ. Có người mất thì cả làng tiễn. Ở đây không ai sống riêng một mình.”
Ngừng lại vài giây, chị cười nhưng giọng đã nghèn nghẹn: “Mai này đến nơi mới, việc đi dạy của tôi sẽ gặp nhiều khó khăn vì khoảng cách con đường xa hơn. Và điều chắc chắn rằng những con người làng phong ở nơi mới, chắc sẽ nhớ tiếng gọi nhau mỗi sáng.”
Điều khiến Quy Hòa khác với rất nhiều khu dân cư khác không nằm ở những mái nhà nằm sát biển hay khung cảnh đẹp như tranh. Giá trị lớn nhất của ngôi làng này nằm ở mối quan hệ giữa những con người đã cùng đi qua tận cùng bất hạnh.
Ở đây, rất ít người còn nhớ quê gốc của hàng xóm, không ai hỏi ngày trước anh đến từ tỉnh nào, không ai nhắc người kia từng bị bệnh nặng ra sao, càng không ai đào lại quá khứ từng bị gia đình ruồng bỏ. Tất cả những điều ấy dường như đã bị sóng biển bào mòn theo năm tháng.
Điều còn lại chỉ là nghĩa xóm giềng, là bát cháo mang sang lúc nửa đêm khi hàng xóm sốt cao, là cánh tay dìu nhau đến bệnh viện, là những buổi chiều ngồi trước hiên, kể đi kể lại một câu chuyện đã thuộc lòng nhưng chẳng ai thấy chán.
Có lẽ chính vì vậy mà người dân nơi đây vẫn thường nói vui, Quy Hòa không giống một khu dân cư, mà giống một đại gia đình.
Làng phong Quy Hòa không chỉ là một khu dân cư, có nhiều sự liên kết tinh thần giống như một đại gia đình.
Ông Lê Văn Phong (77 tuổi) sống ở làng phong Quy Hòa đến nay hơn 57 năm cũng có một cách nhìn nhận như vậy.
Theo ông, gần một thế kỷ qua, nơi đây không chỉ là nơi điều trị bệnh, mà còn là mái nhà của hàng nghìn số phận từng bị đẩy đến tận cùng mặc cảm. Từ những ngày đầu thành lập, rồi qua chiến tranh, qua những giai đoạn khó khăn nhất của đất nước, cộng đồng ấy đã tự nâng đỡ nhau để cùng sống, cùng chữa lành cả những vết thương trên thân thể lẫn trong tâm hồn.
Có lẽ vì thế mà khi nhắc đến chuyện di dời, điều khiến nhiều người băn khoăn nhất không phải là căn nhà mới sẽ rộng bao nhiêu mét vuông, hay con đường mới sẽ đẹp đến đâu. Họ chỉ lo một điều rất giản dị: Liệu nơi ở mới có còn giữ được tình làng nghĩa xóm như nơi này? Liệu những người già vốn chỉ cần chống gậy vài bước là sang được nhà hàng xóm có còn sống gần nhau? Liệu mỗi sáng thức dậy họ còn được nghe tiếng sóng biển quen thuộc, tiếng chuông nhà nguyện vọng từ cuối thung lũng hay không?
Những câu hỏi ấy không ai trả lời được, bởi có những giá trị không thể mang lên xe để chuyển đi. Một mái nhà có thể xây lại. Một con đường có thể mở mới. Nhưng gần một thế kỷ ký ức thì không.
Buổi chiều dần buông xuống Quy Hòa. Nắng cuối ngày trải thành một dải vàng óng trên mặt biển. Vài cụ già chậm rãi trở về sau cuộc dạo bộ quen thuộc. Có người chống gậy. Có người ngồi xe lăn. Có người bàn tay chỉ còn những đốt ngón cụt ngủn vẫn cố bám vào lan can nhìn thật lâu về phía biển.
Không ai nói với ai, nhưng dường như tất cả đều đang cố ghi nhớ từng góc nhỏ của ngôi làng đã cưu mang mình gần trọn cuộc đời. Có lẽ, chỉ đến khi đứng trước ngày phải rời đi, họ mới nhận ra tình yêu dành cho Quy Hòa lớn đến nhường nào. Bởi nơi ấy không phải nơi họ sinh ra, nhưng lại là nơi đã sinh ra cuộc đời thứ hai của họ.
Đó cũng là lý do, phía sau sự đồng thuận với chủ trương di dời không phải là sự miễn cưỡng, mà là một cuộc chia tay đầy biết ơn. Biết ơn mảnh đất đã ôm lấy họ trong những tháng năm khốn khó nhất, để rồi hôm nay, khi chuẩn bị bước sang một chặng đường mới, điều duy nhất họ mong mang theo không phải những viên gạch hay mái ngói cũ, mà là ký ức về một nơi từng dạy họ tin rằng, sau mọi đau thương, con người vẫn có thể tìm thấy một mái nhà.
Gia đình bà Trần Thị Tâm (60 tuổi) có 3 đời sinh sống ở Làng phong Quy Hòa, đến đời bà hiện nay đã 107 năm.
Sửa lần cuối:
