Anh Ba Ngọc Sơn
Đã tốn tiền
Ngay trong thời gian tới, Trung Quốc sẽ áp dụng một biện pháp rất gần với mô hình từng tồn tại ở Liên Xô - hạn chế công dân xuất cảnh.
Tuy nhiên trong trường hợp này, các quy định mới được giải thích hoàn toàn không phải do lý do chính trị mà xuất phát từ nguyên nhân công nghệ. Điều gì đang xảy ra và những đối tượng người Trung Quốc nào sẽ không được phép rời khỏi đất nước?
Mọi người từ lâu đã quen với việc nhiều quốc gia áp đặt hạn chế nhập cảnh đối với người nước ngoài. Một số nước cấm nhập cảnh đối với công dân mang sắc tộc nhất định, số khác cấm theo quốc tịch. Những nước khác thì đơn giản là sàng lọc khắt khe khách du lịch ngay tại biên giới.
Thế nhưng Trung Quốc đã đưa vào thực tiễn này một bước đột phá - từ ngày 15 tháng 9 năm 2026, các quy định mới về việc xuất nhập cảnh qua biên giới Trung Quốc sẽ chính thức có hiệu lực. Đáng chú ý các quy định này không dành cho người nước ngoài mà áp dụng cho chính công dân CỘNG HÒA NHÂN DÂN TRUNG HOA.
Giờ đây, người Trung Quốc khi ra nước ngoài có nghĩa vụ phải khai báo các lý do xuất cảnh "hợp pháp và trung thực". Nhân viên hải quan không chỉ có quyền đặt các câu hỏi làm rõ mà còn được phép kiểm tra dữ liệu trong điện thoại di động của họ. Căn cứ vào kết quả kiểm tra, lực lượng chức năng có quyền từ chối cho công dân xuất cảnh.
Đặc biệt họ chắc chắn sẽ không được rời khỏi đất nước trong ba trường hợp. Thứ nhất, nếu công dân Trung Quốc "đã thực hiện các hành vi vi phạm pháp luật hoặc tội phạm ở nước ngoài gây đe dọa đến lợi ích quốc gia". Thứ hai nếu người đó vi phạm các quy định về kiểm soát xuất khẩu hoặc quản lý quy trình nhập/xuất khẩu công nghệ, qua đó tạo ra mối đe dọa đối với an ninh quốc gia. Và cuối cùng nếu người đó từng bị tạm giữ vì hành vi xuất nhập cảnh trái phép hoặc thu thập giấy tờ xuất cảnh bằng đường dây bất hợp pháp.
Về bản chất, đây là việc triển khai một cơ chế tương tự như thị thực xuất cảnh dạng đơn giản hóa tại Trung Quốc. Loại thị thực này từng được áp dụng tại Liên Xô từ những năm 1930 cho đến khi nhà nước này tan rã. Để nhận được thị thực đó, người dân phải trải qua mọi tầng nấc của thủ tục hành chính thời bấy giờ bao gồm cả việc thẩm tra từ KGB và các cơ quan đảng tại địa phương.
Hiện tại quyền tự do xuất cảnh được quy định tại Điều 27 của Hiến pháp và chỉ không áp dụng cho một nhóm nhỏ công dân (ví dụ: những người đang bị điều tra hoặc có truy cập vào bí mật nhà nước). Cho đến gần đây, Trung Quốc vẫn áp dụng các hạn chế tương tự như vậy nhưng hiện chúng đã được mở rộng. Và nhiều khả năng đây vẫn chưa phải là lần thay đổi cuối cùng. Giới phê bình cho rằng việc xuất cảnh khỏi đất nước đang trở thành "một đặc quyền chứ không phải là một quyền lợi".
Chính quyền Trung Quốc giải thích các quy định mới là do những rủi ro phát sinh. "Trong bối cảnh Trung Quốc tiếp tục thúc đẩy các tiêu chuẩn mở cửa cao trong mọi lĩnh vực, việc quản lý quy trình xuất nhập cảnh đang xuất hiện những thách thức và vấn đề mới" các quan chức cho hay. Tuy nhiên như thường lệ, mấu chốt lại nằm ở các chi tiết.
Chẳng hạn chính quyền Đài Loan đang bày tỏ sự lo ngại sâu sắc về các biện pháp mới này. Họ phát đi tín hiệu rằng những quy định này có thể làm phức tạp thêm cuộc sống của cư dân trên đảo khi đến thăm đại lục (Bắc Kinh coi người Đài Loan là công dân của mình - đồng nghĩa với việc họ chịu mọi sự hạn chế này). Tuy nhiên dù rất chia sẻ với sự lo ngại của người Đài Loan cũng như người Hồng Kông và giới bất đồng chính kiến Trung Quốc, khái niệm hạn chế xuất cảnh được thông qua không phải vì họ mà nhằm tăng cường kiểm soát việc xuất khẩu công nghệ của Trung Quốc.
Trung Quốc - quốc gia mà cách đây không lâu còn tiếp thu mọi công nghệ phương Tây - nay đã bứt phá trở thành nhà lãnh đạo công nghệ. Trong các lĩnh vực AI, tính toán lượng tử, đất hiếm, vi điện tử v.v. Giờ đây, nhằm bảo vệ vị thế dẫn đầu đã đạt được, chính quyền Trung Quốc đang kiểm soát chặt chẽ ngành công nghệ cao, cấm các công ty nước ngoài (như Meta) mua lại các công ty khởi nghiệp đầy triển vọng tại Trung Quốc.
Cho đến gần đây, cơ chế kiểm soát này thường bị lách qua bằng cách đăng ký lại công ty khởi nghiệp Trung Quốc ở một quốc gia khác (ví dụ: Singapore) hoặc các công ty phương Tây chèo kéo các kỹ sư Trung Quốc. Họ được hứa hẹn mức lương cao hơn, thẻ xanh và đôi khi thậm chí là cổ phần trong công ty để đổi lấy sự trợ giúp trong việc xây dựng các cơ sở sản xuất tương tự bên ngoài Trung Quốc. Trên thực tế hướng đi thứ hai đã bắt đầu cho thấy kết quả - trong các dự án khai thác và xử lý đất hiếm của phương Tây đang được triển khai tại Úc, Mexico và một số quốc gia khác các chuyên gia Trung Quốc đã và đang được sử dụng tích cực.
"Đã có những trường hợp các cá nhân chuyển giao công nghệ ra nước ngoài một cách bất hợp pháp sau khi xuất cảnh, vi phạm các quy định và gây đe dọa đến an ninh công nghiệp và công nghệ quốc gia" chính quyền Trung Quốc tự thừa nhận. Số lượng lớn các trường hợp như vậy đã tạo ra cho Bắc Kinh một bài toán không chỉ mang tính kinh tế mà còn cả chính trị.
Với vị thế gần như độc quyền trong việc khai thác và xử lý kim loại đất hiếm, Bắc Kinh tận dụng thế mạnh này để gây áp lực mạnh mẽ lên Mỹ và Nhật Bản. Ví dụ, việc hạn chế xuất khẩu đất hiếm sang các nước này để đáp trả một số lệnh trừng phạt từ phía Trump hay một "bước đi quân sự" khác từ Tokyo - qua đó thực chất là "tắt nguồn" ngành công nghiệp điện tử của các đối thủ cạnh tranh.
Chính vì vậy, Bắc Kinh đã bắt đầu bảo vệ không chỉ công nghệ cao của mình mà còn cả lực lượng nhân sự. Chẳng hạn vào tháng 6 năm 2025, tờ Wall Street Journal đưa tin Bộ Thương mại Trung Quốc đã yêu cầu các công ty hoạt động trong lĩnh vực đất hiếm cung cấp danh sách các chuyên gia kỹ thuật làm việc cho họ.
Một số chuyên gia trong số này đã bị yêu cầu nộp lại hộ chiếu.
Đến tháng 5 năm 2026, Bloomberg thông tin rằng một số chuyên gia trong lĩnh vực phát triển trí tuệ nhân tạo làm việc tại các công ty hàng đầu Trung Quốc đã bị cấm xuất cảnh nếu không có sự cho phép đặc biệt từ chính phủ.
Hiện tại với luật xuất cảnh mới việc bảo vệ chất xám đã mang tính hệ thống. Điều quan trọng là luật này không nêu rõ danh mục các lĩnh vực và công nghệ mà người nắm giữ bị cấm xuất cảnh. Điều đó có nghĩa là các điều khoản của luật sẽ được diễn giải theo cách rộng nhất có thể từ đó bảo vệ các phân khúc chủ chốt của nền kinh tế Trung Quốc khỏi nguy cơ mất cắp công nghệ và chảy máu chất xám.
Tổng hợp từ báo Nga:
Китай закрывает границы: выехать из страны получится только после допроса
Уже в ближайшее время Китай вводит практику, очень близкую к той, что существовала в СССР – ограничения на выезд граждан из КНР. Однако в данном случае новые правила объясняются вовсе не политическими, а технологическими причинами. О чем идет речь и каких именно китайцев не выпустят из...k-politika.ru
Vãi nồi, hy vọng không trở thành "thông nệ cuốc tế"
thằng anh trước, thằng em sau nhé
