ooopsvn
Senior Member
TL;DR
Một số công ty khởi nghiệp của Mỹ đang bỏ qua các quy trình nhập khẩu chính thức bằng cách vận chuyển các bộ phận robot Trung Quốc trong hành lý của họ (buôn lậu)
Trung Quốc thống trị chuỗi cung ứng toàn cầu về linh kiện và sản xuất robot hình người
Mỹ thiếu chuỗi cung ứng robot nội địa, buộc phải phụ thuộc vào các linh kiện từ Trung Quốc
Các công ty khởi nghiệp của Mỹ đang rất cần các linh kiện robot từ Trung Quốc đến mức họ đang nghĩ ra "những cách thức rất sáng tạo" để đưa chúng vào nước mình.
Vào một buổi sáng oi bức tháng Tư, một nhà đầu tư mạo hiểm từ San Francisco đã đến trung tâm công nghệ phía nam Trung Quốc, Thâm Quyến, với một danh sách mua sắm dài. Bạn bè của ông tại các công ty khởi nghiệp robot của Mỹ đã nhờ ông mang về những người máy hình người và nhiều linh kiện robot khác nhau từ Trung Quốc.
Anh ta đến khu Hoa Giang Bắc của Thâm Quyến, khu chợ điện tử lớn nhất thế giới. Tại một cửa hàng, anh ta mua những con robot hình người, rồi sắp xếp vận chuyển chúng về Mỹ. Sau đó, anh ta lên tầng trên đến khu bán linh kiện – một mê cung gồm vô số gian hàng nhỏ xíu, chỉ lớn hơn cả tủ quần áo – để chọn mua các bộ phận robot điều khiển chuyển động, quản lý năng lượng và truyền tín hiệu. Thay vì vận chuyển các linh kiện đó như hàng hóa, anh ta đóng gói chúng vào một chiếc vali và mang theo trên chuyến bay trở về San Francisco.
Câu chuyện này không phải là hiếm. Các công ty khởi nghiệp về người máy hình người của Mỹ cho biết có nhiều linh kiện họ chỉ có thể mua từ các nhà cung cấp Trung Quốc. Để đẩy nhanh quá trình phát triển nguyên mẫu người máy hình người, nhân viên của các công ty khởi nghiệp Mỹ đã tự tay mang những linh kiện này từ Trung Quốc về Mỹ trong vali mà không cần thông qua các thủ tục nhập khẩu chính thức, vốn tốn nhiều thời gian và chi phí hơn. Theo các thủ tục đó, việc chuẩn bị giấy tờ cần thiết cho việc nhập khẩu và thông quan có thể mất vài tuần, chưa kể đến việc phải trả thuế nhập khẩu và phí vận chuyển.
Năng lực của Trung Quốc trong lĩnh vực robot đang trở thành một vấn đề địa chính trị ngày càng nhạy cảm. Cuối tháng trước, chính quyền Trump đã cấm nhập khẩu robot hình người và robot bốn chân sản xuất ở nước ngoài với lý do an ninh quốc gia, do tiềm năng thực hiện hoạt động giám sát và các rủi ro khác. Lệnh cấm hiện không áp dụng cho các linh kiện robot. Nhưng nó có thể ảnh hưởng đến các công ty khởi nghiệp robot của Mỹ khi họ chuyển từ giai đoạn tạo mẫu sang sản xuất hàng loạt, trừ khi họ lắp ráp robot của mình tại Mỹ.
Mặc dù chính sách của chính quyền Trump không chính thức nhắm vào bất kỳ quốc gia cụ thể nào, nhưng không quốc gia nào có tầm ảnh hưởng lớn như Trung Quốc trong lĩnh vực robot. Theo viện nghiên cứu Mercator về Trung Quốc của Đức, Trung Quốc kiểm soát 63% các công ty chủ chốt trong chuỗi cung ứng toàn cầu về linh kiện robot hình người. Các nhà sản xuất robot Trung Quốc đang dẫn trước Mỹ - và phần còn lại của thế giới - rất xa trong sản xuất hàng loạt robot hình người, chiếm phần lớn các lô hàng toàn cầu.
Nhiều phòng thí nghiệm nghiên cứu của Mỹ đã mua robot hình người từ các nhà sản xuất robot Trung Quốc như Unitree Robotics và AgiBot để nghiên cứu các mô hình trí tuệ nhân tạo vật lý và các dự án khác, vì không có lựa chọn thay thế nào của Mỹ sẵn có và giá cả phải chăng.
Cuộc chạy đua phát triển người máy hình người thông minh đang trở thành một mặt trận mới quan trọng trong cuộc cạnh tranh công nghệ ngày càng gay gắt giữa Mỹ và Trung Quốc. Và những tiến bộ nhanh chóng của Trung Quốc trong lĩnh vực robot cùng sự thống trị của nước này trong chuỗi cung ứng của ngành công nghiệp này mang lại cho họ một lợi thế lớn.
“Sự khác biệt lớn giữa các công ty Mỹ và các công ty Trung Quốc nằm ở vị trí của chuỗi cung ứng. Nếu bạn nhìn vào một công ty Trung Quốc, mọi thứ đều nằm trong tầm lái xe,” Jeff Cardenas, Giám đốc điều hành của Apptronik, công ty phát triển robot hình người có trụ sở tại Austin, Texas, cho biết. “Nếu chúng ta muốn cạnh tranh trong các giai đoạn tiếp theo của cuộc đua này, chúng ta cần bắt đầu tập trung chuỗi cung ứng đó lại với nhau và bắt đầu xây dựng các khu vực sản xuất theo vùng tương tự như những gì chúng ta thấy ở Thâm Quyến. Và chúng tôi coi đây là Thâm Quyến của Mỹ.”
Trung Quốc không hạn chế xuất khẩu người máy hình người hoặc các bộ phận của chúng, miễn là chúng chỉ được sử dụng cho mục đích dân sự, chẳng hạn như dịch vụ hoặc sản xuất công nghiệp. Nhân viên và nhà đầu tư của các công ty khởi nghiệp robot Mỹ mang các bộ phận vào nước này trong hành lý có lẽ không vi phạm pháp luật, trừ khi họ vi phạm các quy tắc an toàn hàng không hoặc không nộp thuế nhập khẩu. Cư dân Mỹ phải khai báo hàng hóa có giá trị hơn 800 đô la khi nhập cảnh và nộp thuế theo quy định. Hiện chưa rõ tần suất các nhà đầu tư mạo hiểm hoặc nhân viên các công ty khởi nghiệp khai báo các bộ phận robot mà họ mang trong vali.
Vấn đề an toàn cũng có thể phát sinh. Một số khách hàng người Mỹ mua robot từ Unitree ở Trung Quốc rồi tháo rời chúng để mang về nhà trên các chuyến bay thương mại, một quản lý bán hàng của Unitree tại Trung Quốc cho biết. Vì robot của Unitree sử dụng bộ pin lithium dung lượng lớn, vượt quá giới hạn hàng không dân dụng nhiều lần, công ty khuyên những khách hàng này nên tháo pin ra và mua pin thay thế từ cửa hàng trực tuyến của Unitree.
Nhưng không phải khách hàng nào cũng muốn làm vậy. Để lách luật, đôi khi người bán in nhãn pin giả và tráo đổi với nhãn chính hãng, theo lời quản lý bán hàng của Unitree, người cho biết họ đã làm điều này với khách hàng Mỹ. Hành vi này là bất hợp pháp.
Unitree đã không phản hồi yêu cầu bình luận.
Các công ty khởi nghiệp robot của Mỹ đã sử dụng đủ mọi kênh để tiếp cận các linh kiện từ Trung Quốc. Trước khi công ty khởi nghiệp robot hình người K-Scale Labs có trụ sở tại Palo Alto, California đóng cửa vào cuối năm ngoái, các nhân viên của công ty đã vận chuyển hàng chục bộ truyền động, các bộ phận chuyển đổi năng lượng thành chuyển động, từ Trung Quốc sang Mỹ qua nhiều chuyến, theo lời hai cựu nhân viên.
Các cựu nhân viên cho biết các nhân viên khác đã đi đến nhiều thành phố ở Trung Quốc, thăm các nhà cung cấp, lấy mẫu các thiết bị truyền động mới và mang chúng về Mỹ trong hành lý. Họ nói rằng những chuyến đi đó cho phép công ty nhanh chóng có được các mẫu linh kiện, bỏ qua các quy trình nhập khẩu chính thức, vốn mất nhiều tuần.
K-Scale cũng sử dụng Taobao, trang mua sắm của Trung Quốc do Tập đoàn Alibaba điều hành, để mua các bộ phận robot như cảm biến mà công ty không thể tìm thấy ở Mỹ. Khi nhóm cần nhanh chóng chế tạo nguyên mẫu robot, họ đã đặt mua các linh kiện trên Taobao và yêu cầu giao hàng đến một trong những nhà cung cấp của K-Scale tại Trung Quốc, theo lời các cựu nhân viên. Nhà cung cấp Trung Quốc sau đó đóng gói tất cả các bộ phận vào thùng và vận chuyển đến Mỹ. K-Scale cũng sử dụng WeChat, ứng dụng nhắn tin và mạng xã hội của Trung Quốc, để tìm kiếm các nhà cung cấp linh kiện robot.
Một số công ty khởi nghiệp của Mỹ, chẳng hạn như Trung tâm Robot Thung lũng Silicon được Y Combinator hậu thuẫn, đã xây dựng mô hình kinh doanh bằng cách nhập khẩu robot và linh kiện từ nước ngoài để có thể cung cấp cho khách hàng tại Mỹ trong thời gian ngắn hơn. Khách hàng đến văn phòng của công ty khởi nghiệp tại San Francisco để xem các sản phẩm phần cứng và đặt hàng, hàng sẽ được vận chuyển từ các kho hàng tại Mỹ, bao gồm cả một kho ở Mountain View, California. Công ty khởi nghiệp này cũng có thể xử lý các thủ tục giấy tờ để nhập khẩu pin, vốn yêu cầu các chứng nhận riêng của Mỹ.
Các công ty khởi nghiệp của Mỹ cũng có thể tìm đến các nhà môi giới linh kiện ở Trung Quốc. Một nhà môi giới như vậy đặt trụ sở trong một văn phòng lộn xộn ở Thâm Quyến, gần chợ điện tử Hoa Giang Bắc, nơi các kệ chất đầy catalog mẫu và các linh kiện nhỏ xíu đựng trong những túi zip nhỏ. Nhà môi giới này, người từ chối nêu tên, cho biết hơn một nửa số khách hàng của ông đến từ các tổ chức nước ngoài, chủ yếu là các công ty khởi nghiệp và phòng thí nghiệm đại học ở Mỹ và Canada.
Người môi giới thu thập các đơn đặt hàng nhỏ từ nhiều khách hàng và hợp nhất chúng thành các đơn đặt hàng lớn hơn cho các nhà máy. Khi một khách hàng muốn một linh kiện mà một loại robot hình người cụ thể của Trung Quốc đang sử dụng, người môi giới sẽ liên hệ với bạn bè của họ tại các nhà cung cấp linh kiện của nhà sản xuất robot hình người đó. Những người bạn này sẽ đảm bảo nhà máy sản xuất linh kiện đó sẽ sản xuất thêm một vài đơn vị, khai báo chúng là lô hàng lỗi cần loại bỏ và gửi chúng cho người môi giới.
Mặc dù các công ty Mỹ đã nỗ lực làm việc từ xa với chuỗi cung ứng của Trung Quốc, nhưng những người sáng lập các công ty khởi nghiệp về robot từng làm việc ở cả Mỹ và Trung Quốc cho rằng việc ở gần các nhà cung cấp linh kiện Trung Quốc tạo ra sự khác biệt rất lớn.
Robin Han, CEO của Sudo AI, một công ty khởi nghiệp về trí tuệ nhân tạo hình người có trụ sở tại Thượng Hải, trước đây từng điều hành Hillbot, một công ty khởi nghiệp về trí tuệ nhân tạo hình người của Mỹ có trụ sở tại San Diego. Năm ngoái, Han và các nhà đồng sáng lập người Trung Quốc khác của Hillbot đã rời Hillbot và thành lập Sudo tại Thượng Hải như một công ty khởi nghiệp mới độc lập. Han cho biết việc chuyển đến Trung Quốc đã giúp đẩy nhanh nhiều việc.
“Nếu hiện tại chúng tôi vẫn đặt trụ sở tại Mỹ, tốc độ phát triển của chúng tôi sẽ chậm hơn rất rất nhiều,” ông nói.
Ví dụ, khi Sudo cần thay đổi thông số kỹ thuật của ống kính trong hệ thống camera của robot, các kỹ sư của họ có thể gọi taxi hoặc đi xe đạp đến văn phòng của nhà cung cấp linh kiện camera cách đó 15 phút. Nhà cung cấp có phòng thí nghiệm riêng, và các kỹ sư của Sudo có thể xem xét tất cả các tùy chọn ống kính và chọn một loại mới. Nhà cung cấp có thể giao hệ thống camera mới trong vòng nửa ngày. Nếu có bất kỳ vấn đề gì, các kỹ sư của Sudo có thể dễ dàng quay lại phòng thí nghiệm của nhà cung cấp để khắc phục.
Để so sánh, khi Han điều hành Hillbot ở California, việc thay đổi hệ thống camera mất vài tháng. Đầu tiên, nhóm sẽ thực hiện nhiều cuộc gọi điện thoại với các nhà cung cấp ở Trung Quốc, và các nhà cung cấp sẽ gửi mẫu dựa trên những gì họ đã thảo luận trong các cuộc gọi. Sau khi kiểm tra các mẫu đó, Hillbot sẽ yêu cầu điều chỉnh, điều này lại liên quan đến nhiều cuộc gọi điện thoại hơn và việc gửi các mẫu đã được sửa đổi mới.
Giống như các công ty khởi nghiệp khác của Mỹ, nhân viên của Hillbot đã vận chuyển các linh kiện nhỏ không chứa pin—chẳng hạn như hệ thống camera và các ngón tay cho bàn tay người máy—trong vali trên các chuyến bay thương mại để tiết kiệm thời gian vận chuyển, theo lời Han.
Ông Han cho biết, việc đặt trụ sở tại Trung Quốc giúp việc xác định các nhà cung cấp tốt nhất và hợp tác chặt chẽ với họ để thiết kế các linh kiện tùy chỉnh trở nên dễ dàng hơn nhiều. “Chỉ riêng đối với cảm biến, bạn có thể dễ dàng tìm thấy nhà cung cấp cho 200 hoặc 300 loại cảm biến khác nhau,” ông nói. “Nếu bạn cần một thiết kế hoàn toàn mới cho cáp, bạn có thể tìm thấy nhiều nhà cung cấp có thể làm điều đó cho bạn.”
Nhưng khi công ty khởi nghiệp trước đây của ông ở Mỹ hợp tác từ xa với một nhà cung cấp Trung Quốc để lắp ráp nguyên mẫu người máy hình người bằng các linh kiện có sẵn, nguyên mẫu hoàn chỉnh được giao đến Mỹ lại có khả năng hạn chế và không tương thích với một số công cụ phần mềm của ông, theo lời Han.
“Chuỗi cung ứng robot hình người vẫn đang trong giai đoạn phát triển ban đầu, và nhiều nhà cung cấp linh kiện robot hình người ở Trung Quốc không có văn phòng tại Mỹ. Điều này khiến các công ty Mỹ gặp khó khăn hơn trong việc hợp tác với các nhà cung cấp đó”, ông nói.
Trong khi các công ty robot của Mỹ tiếp tục phụ thuộc vào chuỗi cung ứng của Trung Quốc, các công ty robot Trung Quốc lại coi Mỹ là một thị trường tiềm năng đầy hứa hẹn. Nhưng chính quyền Trump lại cho rằng điều này là một vấn đề.
Tháng trước, khi Ủy ban Truyền thông Liên bang (FCC) công bố lệnh cấm nhập khẩu robot nước ngoài, Nhà Trắng đã đưa ra tuyên bố rằng dữ liệu do robot nước ngoài thu thập có thể tăng cường khả năng của các cơ quan tình báo nước ngoài.
Lệnh cấm nhập khẩu không áp dụng cho các sản phẩm hiện có đã được FCC cấp phép trước đó. Tuy nhiên, nó có thể tác động đáng kể đến các sản phẩm trong tương lai của các nhà sản xuất robot Trung Quốc – và các khách hàng Mỹ sử dụng chúng cho nghiên cứu hoặc phát triển sản phẩm của riêng họ.
Lệnh cấm được đưa ra đúng lúc một số nhà sản xuất người máy hình người Trung Quốc bắt đầu xây dựng chỗ đứng tại thị trường Mỹ.
Vào tháng 1, công ty AgiBot có trụ sở tại Thượng Hải đã mở một văn phòng nhỏ tại Mỹ ở Sunnyvale, California, với khoảng nửa tá nhân viên. Doanh số toàn cầu của công ty khởi nghiệp này đang tăng trưởng nhanh chóng—họ đã xuất xưởng hơn 5.100 robot hình người vào năm ngoái và thêm 5.000 chiếc nữa trong ba tháng đầu năm 2026. Peng Chen, giám đốc phát triển kinh doanh và giám đốc trí tuệ nhân tạo vật lý của AgiBot tại Mỹ, cho biết phần lớn doanh số bán hàng tại Mỹ của họ đến từ các trường đại học và phòng thí nghiệm tư nhân.
Nhiều giám đốc điều hành trong ngành cho rằng việc chặn nhập khẩu người máy hình người từ Trung Quốc sẽ không giải quyết được vấn đề cơ bản mà Mỹ đang phải đối mặt: Việc thiếu chuỗi cung ứng nội địa cho các loại robot tiên tiến vẫn là một lỗ hổng cấu trúc rõ rệt.
Theo Ted Larson, Giám đốc điều hành của OLogic, một công ty tư vấn kỹ thuật có trụ sở tại Santa Clara, California, đối với một số linh kiện, chẳng hạn như động cơ máy bay không người lái, việc tìm kiếm nhà cung cấp tại Mỹ gần như là bất khả thi.
“Ở Mỹ không ai sản xuất động cơ máy bay không người lái giá rẻ cả, chấm hết… Vì vậy, bạn phải chấp nhận việc nhập khẩu từ Trung Quốc,” Larson nói. Điều tương tự cũng xảy ra với động cơ gimbal, loại động cơ giúp loại bỏ hiện tượng rung lắc khi bay của máy bay điện và cũng được sử dụng trong robot hình người để tạo ra chuyển động đầu và cổ mượt mà. “Không có chuyện động cơ gimbal giá rẻ, có khả năng tăng tốc vượt trội được sản xuất tại Mỹ. Điều đó đơn giản là không tồn tại,” ông nói.
Vấn đề này sẽ trở nên nghiêm trọng hơn khi các công ty khởi nghiệp của Mỹ chuyển từ giai đoạn nguyên mẫu sang sản xuất hàng loạt. Khi đó, các công ty khởi nghiệp sẽ cần số lượng linh kiện lớn hơn nhiều so với nguồn cung của các nhà môi giới linh kiện hoặc các chợ điện tử.
“Câu hỏi đặt ra là, bạn có thể mua được những linh kiện đó với số lượng bao nhiêu? Bạn thậm chí có thể mua được các lô hàng mẫu và những thứ để mang theo,” Cardenas, CEO của Apptronik, cho biết. “Nhưng điều đó sẽ không giải quyết được những thách thức về mở rộng quy mô dài hạn mà chúng ta đang phải đối mặt.”
"nó chỉ là hàng xách tay thôi mà"
