Nếu không phải vì phát ngôn gây tranh cãi gần đây trên mạng về việc "sự linh hoạt là một lợi ích", có lẽ nhiều người sẽ không biết đến Trương Đan Đan, một giáo sư kinh tế tại Trường Phát triển Quốc gia thuộc Đại học Bắc Kinh. Tuy nhiên, sau vụ tranh cãi, Trương Đan Đan đã phải đối mặt với làn sóng chỉ trích dữ dội từ cư dân mạng, những người đặt câu hỏi về việc bà "không nắm bắt thực tế" và yêu cầu bà xin lỗi. Một số cư dân mạng thậm chí còn phát động một cuộc "tấn công" đạo đức chống lại bà, lên án gay gắt và kêu gọi Đại học Bắc Kinh trừng phạt bà.
Tranh cãi bắt nguồn từ phát biểu của Trương Đan Đan trong một cuộc phỏng vấn: "Chúng ta thường tin rằng việc làm chính thức tốt hơn, trong khi việc làm không chính thức hoặc việc làm tự do thiếu tính ổn định. Tuy nhiên, xét từ góc độ kinh tế lao động, tính linh hoạt tự nó đã là một lợi ích. Không giống như công việc cố định 9 giờ sáng đến 5 giờ chiều của chúng ta, vốn cung cấp bảo hiểm xã hội và trợ cấp nhà ở, những công việc linh hoạt này phải trả giá bằng thời gian và sự tự do. Người lao động linh hoạt ưu tiên tính linh hoạt và khả năng tự quản lý, vì vậy bảo hiểm xã hội và các phúc lợi khác của họ đương nhiên yếu hơn. Ngược lại, những lợi ích ổn định của việc làm lâu dài lại phải trả giá bằng thời gian và sự tự do. Do đó, thật sai lầm khi cho rằng việc làm linh hoạt không có lợi thế nào." Mặc dù phát biểu này có một số giá trị lý thuyết, nhưng nó dễ bị hiểu sai trong thực tế và khác biệt đáng kể so với kinh nghiệm thực tế của nhiều cư dân mạng, khiến nó thực sự không phù hợp.
Về mặt lý thuyết, tính linh hoạt đồng nghĩa với tự do. Nếu chúng ta không quá chú trọng đến sắc thái của việc lựa chọn từ ngữ và chỉ xét trong giao tiếp hàng ngày đơn giản, thì tính linh hoạt chắc chắn có thể được coi là một lợi ích. Xét cho cùng, nhiều người trong cuộc sống thực không thích bị ràng buộc bởi công việc theo khuôn mẫu và khao khát những công việc linh hoạt, dễ thích nghi và không bị giới hạn về thời gian. Tuy nhiên, theo cách hiểu đơn giản của nhiều cư dân mạng, việc làm linh hoạt thường là một lựa chọn bất đắc dĩ dưới áp lực sinh tồn, chứ không phải là một lựa chọn chủ động. Do đó, tuyên bố của Trương Đan Đan rằng "bản thân tính linh hoạt đã là một lợi ích" thường là một kỳ vọng không thực tế.
Lấy ví dụ về dịch vụ gọi xe và lao động thời vụ, mặc dù tôi đã nghe nhiều tài xế gọi xe nói rằng giờ làm việc của họ tương đối linh hoạt, nhưng do áp lực sinh tồn lớn và sự bão hòa ngày càng tăng của ngành dịch vụ này, họ thường bị buộc phải làm việc nhiều giờ và với khối lượng công việc nặng nề, thường xuyên làm việc hơn mười tiếng một ngày. Họ đơn giản là không thể hưởng những lợi ích linh hoạt về mặt lý thuyết, khiến cuộc sống của họ vô cùng khó khăn và đầy thách thức. Điều tương tự cũng đúng với lao động thời vụ. Họ dường như đang cân bằng giữa cuộc sống gia đình và công việc bán thời gian, nhưng thường thì họ bị buộc phải làm vậy vì nhu cầu thiết yếu và thiếu an sinh xã hội. Chỉ riêng năm nay, đã có một số vụ tai nạn thương tâm liên quan đến những người trung niên và người cao tuổi khi đang làm lao động thời vụ.
Vào tháng 9 năm 2025, Trung tâm Nghiên cứu Các Hình thức Việc làm Mới của Trung Quốc đã chỉ ra một thực tế đáng chú ý trong báo cáo "Khả năng thích ứng việc làm trong giao thông đô thị: Bức tranh việc làm và hiệu quả nghề nghiệp của tài xế dịch vụ gọi xe (2025)": Trong mẫu khảo sát, 62,8% tài xế là người duy nhất có việc làm trong gia đình, 77% tài xế chuyển sang ngành dịch vụ gọi xe sau khi mất việc, hơn một nửa số tài xế là nguồn thu nhập duy nhất hoặc chính của gia đình, và khoảng 80% gia đình đang chịu áp lực tài chính nặng nề.
Việc cư dân mạng không đồng tình với phát biểu của Trương Đan Đan rằng "sự linh hoạt tự nó đã là một lợi ích" và đưa ra những ý kiến khác biệt hoặc thậm chí phản đối là điều bình thường. Tuy nhiên, nếu một số cư dân mạng, do cảm xúc bộc phát, chỉ trích gay gắt Trương Đan Đan, phát động một cuộc "bao vây" về mặt đạo đức, hoặc thậm chí kêu gọi Đại học Bắc Kinh trừng phạt cô ấy vì một nhận xét có phần không phù hợp, thì đó sẽ là vi phạm nguyên tắc tương xứng và mang tính phản ứng thái quá, trừng phạt người khác vì lời nói của họ.
Những khác biệt về quan điểm nên được giải quyết thông qua trao đổi và tranh luận tự do và hợp lý, thay vì dễ dàng biến thành một cuộc "bao vây" đạo đức nhằm vào một cá nhân. Xét cho cùng, không ai có thể đảm bảo rằng những gì họ nói luôn luôn đúng, và không ai thích một môi trường dư luận mà ở đó họ liên tục bị chỉ trích. Nếu một người bị "bao vây" về mặt đạo đức vì đã nói điều gì đó không phù hợp, điều đó có thể buộc mọi người trở nên quá thận trọng khi phát ngôn trước công chúng, và cuối cùng, toàn xã hội sẽ phải gánh chịu hậu quả.
Nếu bạn chịu khó tìm kiếm trực tuyến các phát ngôn trước đây của Trương Đan Đan, bạn sẽ dễ dàng nhận thấy bà là một học giả thường xuyên tập trung vào phúc lợi của các nhóm dễ bị tổn thương trong thời kỳ chuyển đổi của Trung Quốc. Bà ủng hộ việc bảo vệ quyền lợi người lao động thông qua việc thiết kế các chương trình an sinh xã hội linh hoạt. Trong một cuộc phỏng vấn gần đây, bà tuyên bố rằng "sự linh hoạt tự nó đã là một phúc lợi", đồng thời cũng đề cập đến việc "một số người chủ động lựa chọn việc làm linh hoạt; những người khác không có lựa chọn nào khác vì họ không thể tìm được việc làm ổn định với hợp đồng lao động và các quyền lợi an sinh xã hội".
Điều này cho thấy cô ấy thực sự nhận thức được rằng trong nhóm lao động linh hoạt hiện đang được định nghĩa một cách mơ hồ và dễ gây nhầm lẫn, có hai trường hợp khác nhau: trường hợp thứ nhất là những người chủ động lựa chọn việc làm linh hoạt, chẳng hạn như những người nổi tiếng trên mạng, người phát trực tiếp, blogger Xiaohongshu và những người học UP; trường hợp thứ hai là những người bị buộc phải làm việc linh hoạt, chẳng hạn như số lượng lớn tài xế gọi xe và lao động thời vụ. Do đó, phát biểu của Trương Đan Đan rằng "sự linh hoạt tự nó đã là một lợi ích" là phù hợp với những người chủ động lựa chọn việc làm linh hoạt. Tuy nhiên, vấn đề là hầu hết người lao động linh hoạt có lẽ không chủ động lựa chọn mà bị buộc phải làm việc linh hoạt do thất nghiệp hoặc không thể tìm được việc làm.
Một xã hội lành mạnh không thể đòi hỏi mọi ý kiến đều luôn đúng, cũng không thể đơn giản "tấn công" ai đó chỉ vì phát ngôn của họ không phù hợp. Phát ngôn của Trương Đan Đan có sai sót, và việc chỉ trích bà cần tuân thủ nguyên tắc tương xứng, không nên thổi phồng quá mức. Nhiều người chỉ trích Trương Đan Đan xuất phát từ cảm xúc mạnh mẽ hơn là phân tích khách quan. Nguyên nhân có thể là do thực trạng xã hội hiện nay đã tạo ra những cảm xúc tiêu cực và đối kháng trong nhiều người, khiến họ tuyệt vọng tìm kiếm lối thoát cho cảm xúc của mình, và Trương Đan Đan chỉ vô tình bị cuốn vào vòng xoáy đó. Điều này có nghĩa là việc cải thiện môi trường dư luận không thể tách rời khỏi việc giải quyết các vấn đề xã hội thực sự, đặc biệt là các vấn đề về công bằng, khó khăn của người nghèo và thất nghiệp, những vấn đề đang ngày càng được công chúng quan tâm và cần được giải quyết khẩn cấp.
global.hk01.com
)
