Cuộc chiến thuế quan của Donald Trump đã làm đảo lộn cục diện thâm hụt thương mại của Mỹ. Thuế quan cao nhắm vào Trung Quốc đã đẩy các công ty toàn cầu chuyển sản xuất sang Việt Nam, và quốc gia Đông Nam Á này đã vượt qua Trung Quốc, Mexico và các nước khác trong nửa đầu năm nay để đạt thặng dư thương mại hàng hóa lớn nhất với Hoa Kỳ. Sự dịch chuyển này rất đáng chú ý khi nền kinh tế Việt Nam chỉ bằng khoảng một phần tư so với Mexico.
Theo tờ Wall Street Journal, dữ liệu của chính phủ liên bang Mỹ cho thấy thặng dư thương mại hàng hóa của Việt Nam với Hoa Kỳ đạt 114 tỷ USD trong nửa đầu năm nay, vượt qua Đài Loan, Mexico và Trung Quốc để trở thành quốc gia có thặng dư thương mại hàng hóa lớn nhất so với Mỹ.
Chỉ một năm sau khi Trump bắt đầu định hình lại trật tự thương mại toàn cầu theo hướng có lợi cho Mỹ thông qua thuế quan, Việt Nam đã nổi lên như là bên hưởng lợi lớn nhất.
Cốt lõi của sự dịch chuyển này là khoảng cách thuế quan rộng giữa Trung Quốc và Việt Nam.
Theo Mô hình Ngân sách Penn Wharton, thuế suất thực tế mà Hoa Kỳ áp dụng cho hàng nhập khẩu từ Trung Quốc tính đến tháng 6 đã đạt 23,2% — cao hơn gấp ba lần mức thuế suất thực tế trung bình toàn cầu là 7%. Ngược lại, thuế suất thực tế đối với các sản phẩm của Việt Nam chỉ ở mức 6,5%.
Đối với các công ty, việc xuất khẩu cùng một sản phẩm sang Hoa Kỳ hiện nay phải chịu gánh nặng thuế quan nặng nề hơn nhiều khi sản xuất tại Trung Quốc so với khi sản xuất tại Việt Nam.
Để đối phó, các công ty toàn cầu bao gồm Apple, Nike và Lululemon đã nhanh chóng đa dạng hóa mạng lưới sản xuất của họ, chuyển hướng khỏi Trung Quốc và sang Việt Nam. Khi các nhà sản xuất vừa và nhỏ tham gia xu hướng này cùng với các tập đoàn lớn, chiến lược "Trung Quốc cộng một" đã được đẩy mạnh.
TOV Furniture, một công ty sản xuất nội thất có trụ sở tại Miami, là một ví dụ điển hình. Mới đây vào năm 2024, công ty này nhập khẩu 60% sản phẩm — ghế sofa, giường và các sản phẩm tương tự — từ Trung Quốc và 25% từ Việt Nam.
Hiện nay, tỷ lệ này đã đảo ngược. Thị phần của Trung Quốc đã giảm xuống còn 25% trong khi thị phần của Việt Nam đã tăng lên 60%. “Chúng tôi chuyển địa điểm sản xuất hoàn toàn vì thuế quan,” ông Bruce Krinsky, người sáng lập TOV Furniture, cho biết.
Khối lượng hàng hóa Việt Nam nhập khẩu vào Hoa Kỳ đã tăng mạnh.
Nhập khẩu hàng hóa Việt Nam vào Hoa Kỳ trong nửa đầu năm nay đạt 123 tỷ USD, tăng 40% so với cùng kỳ năm ngoái. Tổng số liệu sáu tháng này đã vượt qua con số 114 tỷ USD của cả năm 2023.
Tuy nhiên, Việt Nam vẫn chưa trở thành nguồn nhập khẩu hàng hóa lớn nhất của Hoa Kỳ. Mexico và Canada vẫn chiếm thị phần lớn nhất trong tổng kim ngạch nhập khẩu của Hoa Kỳ, tiếp theo là Đài Loan và Trung Quốc. Việt Nam đứng đầu bảng xếp hạng về thặng dư thương mại hàng hóa vì xuất khẩu sang Hoa Kỳ nhiều hơn đáng kể so với nhập khẩu từ nước này.