Đầu tiên thì rất hoan nghênh anh đã có ý khơi gợi động lực cũng như nhìn rõ vào bản chất hiện tượng của giới trẻ hiện đại, sẵn đây có comment đã nhắc về vụ Universe 25 thì em cũng muốn nói một chút suy nghĩ về vấn đề này.
Phải nói rằng xã hội hiện nay đang rơi vào sự sụp đổ của các đại tự sự. Nếu như thế hệ trước sống trong thời chiến hay giai đoạn kiến thiết đất nước, những bối cảnh có tầm vóc lịch sử vĩ mô tạo ra một mục tiêu chung để toàn xã hội cùng hướng tới và sẵn sàng gác lại cái tôi vì đại cuộc, thì người trẻ ngày nay không còn một hệ quy chiếu tập thể nào tương tự. Áp lực hiện tại mang tính phân mảnh, cá nhân hóa sâu sắc giữa một thế giới vắng bóng những sự kiện lớn mang tính sống còn để quy tập mọi người vào chung một lý tưởng. Đừng nhầm lẫn nó là chủ nghĩa cá nhân vì thật sự áp lực này đang động chạm đến sự sống còn của từng người về những nhu cầu rất cơ bản về quyền được sống, quyền được hưởng thụ về những lợi ích như ăn mặc cơ bản, không gian sống,...Vì thế, nó là một dạng thức như một sự phản kháng mang tính hệ thống của thời đại mới hơn là sự suy đồi cá nhân. Có một hiểu lầm khá phổ biến rằng "nằm thẳng" đồng nghĩa với việc trốn tránh lao động và ăn bám xã hội. Thực tế, phần lớn những người trẻ vẫn thức dậy mỗi sáng, vẫn đến công sở và làm việc để tự lo liệu cho sự tồn tại của bản thân. Điểm khác biệt duy nhất là họ chọn chỉ làm đúng và đủ phần việc được giao, thay vì vắt kiệt sức lực, cống hiến hết mình hay hy sinh thời gian cá nhân cho một guồng quay thăng tiến không hồi kết.
Nhìn vào góc độ nghiên cứu, cái nan giải mà chúng ta đang đối mặt là sự bất lực tập nhiễm - learned helplessness, đó là trạng thái xảy ra khi một cá nhân liên tục phải đối mặt với những tình huống tiêu cực nằm ngoài tầm kiểm soát của bản thân. Qua thời gian, họ tự thiết lập một niềm tin cố hữu rằng mọi nỗ lực của mình đều vô ích, từ đó chọn cách buông xuôi và ngừng cố gắng thay đổi hoàn cảnh, ngay cả khi có cơ hội chủ động xoay chuyển tình thế. Sự chuyển dịch tâm lý này bắt nguồn sâu xa từ những rạn nứt trong cấu trúc kinh tế dưới áp lực của toàn cầu hóa, dẫn đến một cuộc khủng hoảng nghiêm trọng trong quá trình tái sản xuất xã hội. Một hệ thống kinh tế xã hội chỉ có thể vận hành trơn tru khi người lao động được trả đủ thù lao không chỉ để phục hồi sức lao động hàng ngày, mà còn để kiến tạo gia đình, sinh con, nuôi dưỡng thế hệ sau và duy trì các thiết chế xã hội. Thế nhưng hiện tại, người trẻ phải bơi trong một thị trường phẳng, gánh vác cường độ công việc quốc tế nhưng lại nhận mức thù lao chênh lệch, trong khi chi phí của những nền tảng cốt lõi để tái sản xuất xã hội như nhà ở, y tế và giáo dục lại bị thổi phồng đến mức phi lý. Việc họ chọn "nằm thẳng" thực chất là dấu hiệu cho thấy chuỗi tái sản xuất xã hội đang bị đứt gãy. Khi toàn bộ năng lượng và tài chính chỉ vừa đủ để duy trì sự sinh tồn chật vật của một cá thể, không còn bất kỳ một chút thặng dư nào để tái tạo nguồn lực hay cống hiến giá trị dư thừa cho hệ thống.
Bàn về góc độ của tâm lý và hành vi, sự đứt gãy này là một cơ chế phòng vệ đã có thể dự đoán trước từ những năm 70 của thế kỷ trước trong thí nghiệm Universe 25. Một thế hệ liên tục vùng vẫy trong nghịch lý kinh tế mà không thể chạm tới vạch đích an toàn, họ sẽ tự động ngừng lao vào cuộc đua để bảo toàn sức khỏe tinh thần. Nó đưa ra cho chúng ta thấy được sự cộng hưởng từ một ẩn dụ phản chiếu rõ rệt từ loài chuột. Khi quần thể đạt đến mật độ quá tải, chi phí sinh tồn tăng vọt và áp lực cạnh tranh trở nên khắc nghiệt, các cá thể sẽ tự động xuất hiện xu hướng rút lui, từ chối thực hiện các chức năng cộng đồng và thu hẹp các mối quan hệ. Do đó, nằm thẳng là một phản ứng tự nhiên của một loài khi môi trường sống đang bào mòn sinh lực của chúng. Không phải là sự từ bỏ vĩnh viễn, mà là một cách giành lại quyền kiểm soát nội tâm khi mọi thứ đã đạt đến giới hạn.
Làm sao người trẻ có thể duy trì thứ "niềm tin" khi những nỗ lực vươn lên bằng thực lực liên tục bị gáo nước lạnh bởi những bất công mang tính hệ thống? Niềm tin bị bóp nghẹt trước những nghịch lý nhức nhối của xã hội, từ những sự vô lý như câu chuyện "gốc cây 55", cho đến sự phẫn nộ tột cùng trước các vụ gian lận thi cử. Tiếng nói của GenZ thì dán nhãn là những "lời ong tiếng ve" bốc đồng, thiếu hiểu biết. Họ bị kẹt trong một nghịch lý: khi cố gắng cất lên tiếng nói kiến tạo, họ bị bịt miệng. Nhưng khi họ chọn cách im lặng thu mình, họ lại bị lên án là thiếu ý chí. Bắt người trẻ phải "đứng dậy" trên một mảnh đất mà ở đó, cơ hội bị thao túng, môi trường bị đánh đổi, luật chơi không minh bạch và tiếng nói phản biện bị xem nhẹ, thực chất buộc họ tiếp tục quay lại cống hiến cho một hệ thống đang bào mòn chính họ. Điều chúng ta thực sự cần là phải tự vấn lại chính cấu trúc xã hội này. Hãy tái kiến tạo một hệ thống đủ công bằng, một mảnh đất đủ dung dưỡng và những giá trị cốt lõi đủ minh bạch để khi người trẻ biết chắc rằng sự nỗ lực và sinh lực của mình là thực sự xứng đáng.
))
nhiều anh cứ bảo các cháu tiêu nhiều. Ko tiêu nhiều lấy đâu ra hàng cho các anh bán. Miễn tụi nó đừng thành nợ xấu là đc.
