teole
Senior Member
Các bác để ý mà xem, trong lịch sử có rất nhiều trend có điểm chung là mục tiêu ban đầu có thể bị thổi phồng, phi kinh tế, hoặc thất bại, nhưng dòng vốn, nhân lực và cạnh tranh mà nó kéo theo lại để lại artifact thật: hạ tầng, công nghệ, tiêu chuẩn, chuỗi cung ứng, kỹ năng.
Hầu hết đều có pattern như sau:
- Bong bóng / Niềm tin viển vông => đầu tư quá mức => dư thừa năng lực => giá hạ tầng giảm mạnh => thế hệ ứng dụng sau hưởng lợi
Các bong bóng em đánh giá là phát triển xã hội nhiều nhất:
Các bong bóng phế và có hại cho xã hội nhất:
Dự đoán pattern của AI:
Hype về AGI / AI agent
=> các Big Tech và AI lab đua nhau đổ tiền
=> xây quá nhiều GPU, data center, HBM, network, cooling và hạ tầng điện
=> năng lực compute tăng nhanh hơn nhu cầu thực tế
=> giá GPU rental, inference và API giảm mạnh
=> AI trở thành một loại hạ tầng rẻ như cloud hiện nay
=> thế hệ ứng dụng AI sau hưởng lợi
Hiện tại AI vẫn đang ở giai đoạn bong bóng: Microsoft, Google, Meta, Amazon, OpenAI, Anthropic... đều chạy đua xây data center và mua chip AI.
Điểm đáng chú ý là AI đang ép cả ngành công nghệ xây một hệ thống hạ tầng rất lớn:
chip factory => HBM => GPU/AI accelerator => server => high-speed network => cooling => data center => power infrastructure
Nếu sau này hype AI giảm mạnh và nhiều startup phá sản, phần lớn hạ tầng này vẫn còn giá trị:
GPU vẫn có thể chạy AI khác, simulation hoặc rendering.
Data center vẫn có thể chạy nhiều loại workload.
Fiber vẫn truyền dữ liệu.
Nhà máy chip vẫn sản xuất semiconductor.
Hạ tầng điện vẫn phục vụ các ngành khác.
Đây là điểm AI khác blockchain. Blockchain chủ yếu xây hạ tầng để tiếp tục chạy blockchain. AI lại xây hạ tầng tối ưu chung mà rất nhiều ngành khác có thể sử dụng.
Pattern có thể là:
AI hype => compute arms race => xây dư hạ tầng => nhiều công ty thất bại => giá compute giảm => AI trở thành commodity => application boom
Người hưởng lợi lớn nhất thậm chí có thể không phải những công ty đang đốt tiền xây AI hôm nay, có khi lại giống dot-com:
Thế hệ đầu bỏ tiền xây fiber, server và Internet infrastructure => nhiều công ty phá sản => thế hệ sau như Google, YouTube, Netflix được dùng hạ tầng rẻ.
AI cũng có thể như vậy:
Big Tech và AI lab hôm nay trả tiền xây compute => thế hệ startup tương lai được dùng compute cực rẻ.
Ví dụ hiện nay một AI agent tốn $20 compute để làm một công việc chỉ đáng giá $5 thì không có ý nghĩa kinh tế. Nhưng nếu vài năm sau cùng công việc đó chỉ tốn $0.20, rất nhiều ứng dụng trước đây không khả thi sẽ đột nhiên trở nên có lời.
Vậy nên, để giàu to thì các bác đừng đu theo trend AI nữa, hãy đi tắt đón đầu mở business tận dụng được tốt hạ tầng mà bong bóng AI để lại sau khi nổ đi.
| Trend | Narrative lúc đó | Artifact để lại |
|---|---|---|
| Railway Mania, Anh thế kỷ 19 | Đường sắt được kỳ vọng sinh lời gần như ở mọi tuyến | Mạng đường sắt quốc gia, cầu, hầm, kỹ thuật xây dựng, logistics |
| Canal Mania | Đào kênh khắp nơi để kiếm lợi từ vận tải | Kênh đào, kỹ thuật thủy lợi, khảo sát địa hình |
| California Gold Rush | Hàng loạt người đi tìm vàng, phần lớn không giàu | Thành phố, cảng, đường sá, ngân hàng, thương mại miền Tây Mỹ |
| Các gold rush khác ở Úc, Canada, Nam Phi | Săn tài nguyên với kỳ vọng làm giàu nhanh | Đường sắt, đô thị, khai khoáng công nghiệp, cảng |
| Tulip | Đầu cơ tài sản | Ít artifact vật lý, nhưng thúc đẩy các cơ chế giao dịch, hợp đồng và quản trị rủi ro tài chính |
| Điện khí hóa cuối thế kỷ 19 | Rất nhiều công ty điện và phát minh cạnh tranh, nhiều mô hình chết | Lưới điện, máy phát, động cơ, chuẩn điện |
| Automobile boom đầu thế kỷ 20 | Hàng trăm hãng xe ra đời rồi phá sản | Dây chuyền sản xuất, đường cao tốc, trạm xăng, logistics hiện đại |
| Aviation boom sau WWI | Hàng không thương mại lúc đầu cực khó sinh lời | Sân bay, động cơ, khí động học, điều khiển không lưu |
| Hai Thế chiến | Mục tiêu quân sự, phá hủy rất lớn | Công nghiệp hiện đại, Radar, turbine phản lực, thuốc, mass production, logistics, điện tử, vật liệu |
| Chiến tranh Lạnh | Chạy đua quân sự và ưu thế chiến lược | Semiconductor, GPS, Internet tiền thân, vệ tinh, năng lượng hạt nhân |
| Space Race Mỹ–Liên Xô | Prestige + quân sự, nhiều dự án không có lợi nhuận trực tiếp | Rocketry, satellite, telemetry, vật liệu, computing, Earth observation |
| Nuclear race | Kỳ vọng “điện quá rẻ để đo đếm” và ưu thế quân sự | Reactor engineering, isotope y học, vật liệu, instrumentation |
| Mainframe/computer boom | Máy tính từng được kỳ vọng tự động hóa gần như mọi thứ | Semiconductor, OS, database, networking |
| Personal-computer boom 1970–80s | Hàng trăm platform và hãng máy cạnh tranh | CPU commodity, GUI, phần mềm đại chúng, supply chain điện tử |
| Telecom bubble cuối 1990s | Dự báo lưu lượng Internet tăng phi thực tế | Fiber quang khổng lồ, backbone Internet, data center |
| Dot-com bubble | “Có website = doanh nghiệp Internet tỷ đô” | E-commerce stack, CDN, web infrastructure, online payment, developer ecosystem |
| Web 2.0 / social-media boom | “Growth trước, monetise sau” | Cloud infra, distributed systems, adtech, mobile backend, recommendation systems |
| Smartphone/app boom | Có giai đoạn “app cho mọi thứ” | Mobile SoC, camera, GPS, sensors, app distribution, mobile payment |
| China property/infrastructure boom | Đô thị hóa và BĐS tăng mãi | Metro, cao tốc, cảng, concrete/steel capacity, construction engineering |
| Dubai/Gulf megaproject boom | Nhiều dự án prestige có economics đáng ngờ | Sân bay, logistics hub, construction techniques, desalination |
| Japanese asset bubble 1980s | Giá đất và tài sản tăng gần vô hạn | Một phần hạ tầng đô thị, manufacturing automation và financial sophistication |
| Shale boom Mỹ | Nhiều producer đốt vốn, economics ban đầu kém | Horizontal drilling, fracking, pipeline, LNG ecosystem |
| Renewable-energy subsidy boom | Nhiều công ty solar/wind phá sản | Giá PV giảm mạnh, turbine lớn hơn, inverter, battery supply chain |
| EV boom | Rất nhiều startup được định giá phi thực tế | Battery gigafactory, BMS, power electronics, charging network |
| Crypto 2017–2022 | Token hóa mọi thứ, nhiều dự án gần như vô nghĩa | Cryptography tooling, hardware wallets, distributed ledgers, stablecoin/payment rails |
| NFT/metaverse boom | Digital land, JPEG scarcity, “metaverse economy” | Một số tooling 3D/WebGPU, wallet UX, digital-asset infrastructure, nhưng artifact thấp hơn hype rất nhiều |
| AI boom hiện nay | AGI, agent tự động hóa mọi thứ, valuation rất lớn | GPU/datacenter, HBM, networking, inference engines, model tooling, synthetic data, robotics stack |
Hầu hết đều có pattern như sau:
- Bong bóng / Niềm tin viển vông => đầu tư quá mức => dư thừa năng lực => giá hạ tầng giảm mạnh => thế hệ ứng dụng sau hưởng lợi
Các bong bóng em đánh giá là phát triển xã hội nhiều nhất:
| Hạng | Bong bóng / cơn sốt | Lý do |
|---|---|---|
| #1 | Railway Mania | Nhà đầu tư đổ tiền xây đường sắt nhanh hơn nhu cầu thực tế, nhiều công ty sau đó phá sản. Nhưng đường ray, cầu, hầm và ga vẫn còn nguyên. Hạ tầng vận tải rẻ hơn giúp thương mại, logistics, công nghiệp và đô thị phát triển trong nhiều thập kỷ sau. |
| #2 | Bong bóng viễn thông cuối 1990s | Các công ty viễn thông xây lượng fiber và backbone Internet khổng lồ vì dự đoán traffic sẽ tăng cực nhanh. Bong bóng vỡ khiến nhiều công ty phá sản, nhưng fiber vẫn nằm dưới đất. Capacity dư thừa làm bandwidth rẻ đi mạnh và trở thành nền móng cho broadband, streaming, cloud và Internet hiện đại. |
| #3 | Bong bóng Dot-com | Vốn được ném vào hàng nghìn startup Internet, phần lớn thất bại. Nhưng quá trình đó tạo ra web infrastructure, data center, hosting, CDN, online payment, e-commerce tooling và một thế hệ kỹ sư Internet. Sau crash, những artifact này trở thành nền móng cho Web 2.0, SaaS, social media và cloud. |
| #4 | California Gold Rush và các Gold Rush | Phần lớn người đi đào vàng không trở nên giàu có, nhưng dòng người và dòng vốn khổng lồ buộc những vùng hẻo lánh phải xây đường sá, cảng, thành phố, ngân hàng, thương mại và logistics. Sau khi cơn sốt vàng qua đi, phần lớn infrastructure đó vẫn tiếp tục phục vụ nền kinh tế. |
| #5 | Bong Bóng dầu đá phiến Mỹ | Rất nhiều NSX đốt vốn và có tài chính kém, nhưng cuộc đua khai thác đã thúc đẩy kỹ thuật khoan ngang, bẻ thuỷ lực, đường dẫn và hạ tầng LNG phát triển rất nhanh. Công nghệ ngày càng rẻ và hiệu quả hơn, biến những nguồn dầu khí trước đây khó khai thác thành nguồn cung thương mại lớn. |
| #6 | Bùng nổ Năng lượng tái tạo / Điện mặt trời | Các khoản trợ cấp và dòng vốn lớn đổ vào khiến công suất sản xuất thiết bị năng lượng tái tạo tăng vọt, dù sau đó nhiều công ty phải phá sản. Tuy nhiên, các nhà máy và chuỗi cung ứng vẫn được giữ lại, kết hợp với tình trạng dư thừa công suất, hiệu ứng càng làm càng giỏi và cạnh tranh khốc liệt đã kéo giá công nghệ giảm sâu, giúp năng lượng tái tạo trở nên kinh tế hơn cho các dự án sau này. |
Các bong bóng phế và có hại cho xã hội nhất:
| Hạng | Bong bóng | Lý do |
|---|---|---|
| #1 | NFT / Metaverse boom | Phần lớn vốn đổ vào NFT collection, digital land, token và virtual world. Khi hype chết, rất ít hạ tầng còn giá trị độc lập. Tooling 3D/WebGPU vốn đã tồn tại và không phụ thuộc NFT. Phần lớn wallet, marketplace và digital-asset infrastructure chỉ hữu ích nếu hệ sinh thái NFT vẫn còn nhu cầu. |
| #2 | Crypto / Blockchain boom | Vốn đổ mạnh vào token, mining, blockchain, DeFi, exchange và validator. Có một số spillover như ZK proof, MPC, cryptography tooling và stablecoin rail, nhưng phần lớn infrastructure mang tính self-referential: blockchain chủ yếu xây hạ tầng để tiếp tục phục vụ blockchain. |
| #3 | Bong bóng đầu cơ tài sản kiểu Tulip Mania; biến thể ngày nay là hype fashion, Baby3, Labubu | Tiền chủ yếu dùng để mua bán một tài sản vì kỳ vọng người sau sẽ trả giá cao hơn. Bong bóng gần như không tạo thêm productive capacity. Khi giá sụp, không có factory, fiber, compute, logistics hay supply chain đáng kể để ngành khác tận dụng. |
Dự đoán pattern của AI:
Hype về AGI / AI agent
=> các Big Tech và AI lab đua nhau đổ tiền
=> xây quá nhiều GPU, data center, HBM, network, cooling và hạ tầng điện
=> năng lực compute tăng nhanh hơn nhu cầu thực tế
=> giá GPU rental, inference và API giảm mạnh
=> AI trở thành một loại hạ tầng rẻ như cloud hiện nay
=> thế hệ ứng dụng AI sau hưởng lợi
Hiện tại AI vẫn đang ở giai đoạn bong bóng: Microsoft, Google, Meta, Amazon, OpenAI, Anthropic... đều chạy đua xây data center và mua chip AI.
Điểm đáng chú ý là AI đang ép cả ngành công nghệ xây một hệ thống hạ tầng rất lớn:
chip factory => HBM => GPU/AI accelerator => server => high-speed network => cooling => data center => power infrastructure
Nếu sau này hype AI giảm mạnh và nhiều startup phá sản, phần lớn hạ tầng này vẫn còn giá trị:
GPU vẫn có thể chạy AI khác, simulation hoặc rendering.
Data center vẫn có thể chạy nhiều loại workload.
Fiber vẫn truyền dữ liệu.
Nhà máy chip vẫn sản xuất semiconductor.
Hạ tầng điện vẫn phục vụ các ngành khác.
Đây là điểm AI khác blockchain. Blockchain chủ yếu xây hạ tầng để tiếp tục chạy blockchain. AI lại xây hạ tầng tối ưu chung mà rất nhiều ngành khác có thể sử dụng.
Pattern có thể là:
AI hype => compute arms race => xây dư hạ tầng => nhiều công ty thất bại => giá compute giảm => AI trở thành commodity => application boom
Người hưởng lợi lớn nhất thậm chí có thể không phải những công ty đang đốt tiền xây AI hôm nay, có khi lại giống dot-com:
Thế hệ đầu bỏ tiền xây fiber, server và Internet infrastructure => nhiều công ty phá sản => thế hệ sau như Google, YouTube, Netflix được dùng hạ tầng rẻ.
AI cũng có thể như vậy:
Big Tech và AI lab hôm nay trả tiền xây compute => thế hệ startup tương lai được dùng compute cực rẻ.
Ví dụ hiện nay một AI agent tốn $20 compute để làm một công việc chỉ đáng giá $5 thì không có ý nghĩa kinh tế. Nhưng nếu vài năm sau cùng công việc đó chỉ tốn $0.20, rất nhiều ứng dụng trước đây không khả thi sẽ đột nhiên trở nên có lời.
Vậy nên, để giàu to thì các bác đừng đu theo trend AI nữa, hãy đi tắt đón đầu mở business tận dụng được tốt hạ tầng mà bong bóng AI để lại sau khi nổ đi.
...em đánh giá
... llm model scrape nội dung từ usenet rồi xào nấu lại
chuẩn luôn bro, vừa rep xong thì mới đọc đc rep của bro
