NDMan
Senior Member
[NYT ngày 6 tháng 9 năm 2026]
Một kỷ lục mới là 12,7 triệu người trẻ đang tìm việc làm khi đất nước đón nhận trí tuệ nhân tạo - và khi công nghệ này bắt đầu làm đảo lộn lực lượng lao động.
Một kỷ lục mới là 12,7 triệu người trẻ đang tìm việc làm khi đất nước đón nhận trí tuệ nhân tạo - và khi công nghệ này bắt đầu làm đảo lộn lực lượng lao động.
Chỉ vài tháng sau khi tốt nghiệp thạc sĩ ngành quy hoạch đô thị, Jin Shangyu đang chứng kiến trí tuệ nhân tạo làm đảo lộn ngành công nghiệp mà cô đang cố gắng gia nhập.
Các trang tuyển dụng tràn ngập những vị trí yêu cầu chuyên môn về trí tuệ nhân tạo, trong khi các vị trí truyền thống dường như đang giảm dần. Phần lớn công việc trong giai đoạn đầu của một dự án thiết kế, trước đây cần đến nhiều người, giờ đây có thể được thực hiện chỉ với vài cú nhấp chuột.
Từ khi tốt nghiệp Đại học Hồng Kông, cô Jin, 26 tuổi, đến từ miền bắc Trung Quốc, đã nộp đơn xin khoảng 150 vị trí thực tập và việc làm cấp thấp ở Hồng Kông và Trung Quốc đại lục, nhưng đều không nhận được phản hồi. Cô đã tham gia một khóa học chuyên ngành AI trị giá 400 đô la với hy vọng tạo được sự khác biệt trên thị trường lao động. Nhưng dường như điều đó cũng không giúp ích gì. Cô tự hỏi, chẳng trách: Nếu ngay cả những người lao động dày dạn kinh nghiệm cũng bị AI cạnh tranh gay gắt, thì những người muốn gia nhập lực lượng lao động còn có cơ hội nào?
“Tôi cảm thấy rằng chúng ta, những người mới tốt nghiệp, chính là kiểu người mà trí tuệ nhân tạo sẽ thay thế,” cô ấy nói. Khi nghĩ về việc lên kế hoạch cho tương lai, cô ấy nói, “Tôi thực sự không biết phải bắt đầu từ đâu vì tôi không thấy hy vọng nào cả.”
Ước tính có khoảng 12,7 triệu sinh viên mới tốt nghiệp sẽ gia nhập lực lượng lao động Trung Quốc năm nay, con số lớn nhất từ trước đến nay của một thế hệ đã liên tục tăng trưởng trong những năm qua. Họ đang đối mặt với hai thách thức khó giải quyết và có liên quan mật thiết với nhau. Giống như các thế hệ trước, họ đang bước vào một thị trường việc làm bão hòa và cạnh tranh gay gắt cho một lượng vị trí cấp thấp ngày càng thu hẹp trong một nền kinh tế trì trệ. Nhưng họ cũng phải đối mặt với một trở ngại mới đó là sự bất ổn gia tăng do trí tuệ nhân tạo (AI), vốn đang bắt đầu tái cấu trúc các ngành công nghiệp và thay đổi các ưu tiên của nhà tuyển dụng.
Đây là một vấn đề toàn cầu. Sinh viên tốt nghiệp đại học trên khắp thế giới đang phải đối mặt với viễn cảnh các công việc cấp thấp có thể biến mất. Nhưng ở Trung Quốc, mối lo ngại này lại càng nghiêm trọng. Quốc gia này đã áp dụng trí tuệ nhân tạo với tốc độ gần như không thể sánh kịp, được thúc đẩy bởi sự hỗ trợ của chính phủ và sự nhiệt tình rộng rãi của công chúng, trong khi tỷ lệ thất nghiệp của thanh niên vẫn ở mức cao dai dẳng.
Tháng 7 vừa qua, tỷ lệ việc làm cho cư dân thành thị từ 16 đến 24 tuổi là 17,9%. Nguồn cung việc làm hấp dẫn, lương cao dành cho sinh viên tốt nghiệp không theo kịp với số lượng người trẻ theo học đại học ngày càng tăng.
“Trí tuệ nhân tạo xuất hiện vào một thời điểm đặc biệt khó khăn, mặc dù nó không phải là nguyên nhân gây ra vấn đề cốt lõi,” Christian Yao, giảng viên cao cấp tại Đại học Victoria ở Wellington, New Zealand, người đã nghiên cứu cách giới trẻ Trung Quốc định hướng thị trường việc làm, cho biết.
Thất nghiệp và không hạnh phúc
Đối với các nhà lãnh đạo Trung Quốc, những người từ lâu đã dựa vào lời hứa về sự thịnh vượng để củng cố quyền lực chính trị, tỷ lệ thất nghiệp cao trong giới trẻ có thể trở thành nguồn gốc của bất ổn chính trị.
https://archive.is/o/uqmRB/https://...04/books/review/body-language-meg-howrey.html
Bất kỳ tác động tiêu cực nào mà trí tuệ nhân tạo (AI) có thể gây ra đối với tỷ lệ thất nghiệp của thanh niên, dù nhỏ đến đâu, cũng đều vô cùng nhạy cảm đối với đảng Cộng sản Trung Quốc, theo Scott Singer, nghiên cứu viên và đồng giám đốc Sáng kiến AI Trung Quốc tại Quỹ Carnegie vì Hòa bình Quốc tế. Nói rộng hơn, ông cho biết, “Trung Quốc vô cùng lo ngại về tác động của AI đối với thị trường lao động. Có lẽ đây là mối quan ngại lớn nhất của họ hiện nay” liên quan đến AI.
Lo ngại về những hậu quả tiềm tàng về mặt con người và chính trị từ cuộc cách mạng trí tuệ nhân tạo, Bắc Kinh đang gây áp lực lên các công ty để tránh sa thải nhân viên. Chính phủ đã phát đi tín hiệu thông qua một số phán quyết của tòa án rằng họ không sẵn lòng chấp nhận việc tiết kiệm chi phí nhờ trí tuệ nhân tạo như một lý do biện minh cho việc cắt giảm việc làm.
Vào tháng Giêng, chính phủ đã công bố "gói hỗ trợ việc làm có mục tiêu cho các ngành trọng điểm", và một số quan chức đảng đã đề xuất các biện pháp can thiệp sâu rộng hơn, chẳng hạn như khuyến khích các nhà tuyển dụng cung cấp đào tạo nghề để giúp người lao động thích ứng với thị trường việc làm lấy trí tuệ nhân tạo làm trung tâm.
Cho đến nay, tác động của trí tuệ nhân tạo và tự động hóa được cảm nhận rõ rệt nhất trong lĩnh vực sản xuất và giao hàng thực phẩm, hai trong số những ngành nghề tạo việc làm lớn nhất ở Trung Quốc. Các chuyên gia cho biết, ảnh hưởng đến các công việc văn phòng chỉ mới bắt đầu được cảm nhận.
Trong các cuộc phỏng vấn, những người trẻ đang tìm việc đã mô tả việc cố gắng tìm chỗ đứng trong một môi trường thay đổi nhanh chóng do trí tuệ nhân tạo gây ra. Họ nói về sự lo lắng, bất an và, trong một số trường hợp, là tuyệt vọng khi quá trình tìm việc kéo dài. Niềm an ủi duy nhất của họ: Dường như mọi người đều đang cùng nhau vật lộn.
“Tinh thần tôi đã bị bào mòn đến mức gần như trống rỗng,” Zinnia Zhou, người vừa tốt nghiệp thạc sĩ ngành truyền hình năm nay, cho biết.
Cô Zhou đã nộp hơn 2.800 đơn xin việc trong năm qua. Tuy nhiên, cô cho biết kết quả chỉ là chưa đến 20 cuộc phỏng vấn và chưa nhận được bất kỳ lời mời làm việc nào cho đến nay. Trước đây, cô thường xem xét kỹ lưỡng các tin tuyển dụng và chỉ nộp đơn cho những vị trí phù hợp với kỹ năng của mình – giờ đây cô nộp đơn cho bất cứ vị trí nào. Ngay cả việc được mời phỏng vấn cũng không còn mang lại cho cô hy vọng nữa.
Cô Zhou cho biết cô nhận thấy ngày càng nhiều vị trí tuyển dụng liên quan đến sản xuất phim truyền hình và chương trình truyền hình do AI tạo ra. Nhưng bằng đại học của cô không giúp cô chuẩn bị nhiều cho sự thay đổi của thị trường lao động do AI gây ra, cô nói. Và các nhà tuyển dụng, ít nhất là ở Hàng Châu nơi cô đang tìm việc, dường như chỉ quan tâm đến những ứng viên có kinh nghiệm đáng kể, cô cho biết.
“Có quá nhiều người ứng tuyển, và họ muốn tìm người có thể bắt tay vào công việc ngay lập tức,” cô ấy nói. “Họ không quan tâm đến việc đào tạo bạn.”
Cuộc chạy đua về bằng cấp
Mặc dù trí tuệ nhân tạo (AI) đang tạo ra một số cơ hội việc làm, nhưng phần lớn chỉ dành cho một nhóm nhỏ ứng viên đã có kỹ năng về công nghệ này, theo ông Yao, giảng viên Đại học Victoria. Đồng thời, ông cho biết, các công việc văn phòng cấp thấp, chẳng hạn như các nhiệm vụ hành chính, nghiên cứu, phân tích cơ bản và lập trình, dễ bị tự động hóa hơn.
Ông nói thêm: “Trung Quốc đặc biệt dễ bị tổn thương vì thị trường việc làm chuyên nghiệp ở vị trí cấp thấp vốn đã rất cạnh tranh”. Ông cho rằng một cuộc chạy đua về bằng cấp đang nổi lên, và nói thêm rằng “hiện nay chúng ta thấy bằng thạc sĩ, và đôi khi cả bằng tiến sĩ, được yêu cầu cho những vị trí tương đối thấp”.
Đối với một số sinh viên mới tốt nghiệp, ngay cả tấm bằng cao cấp cũng không còn đủ sức thuyết phục. Luna Wang, người tốt nghiệp thạc sĩ quản lý năm nay, đã nộp đơn xin việc cho gần 200 vị trí tại Hồng Kông và Trung Quốc đại lục trong các lĩnh vực như quản lý dự án, quản lý sản phẩm và lập kế hoạch mua sắm, nhưng không mấy thành công.
Tuy vậy, cô Wang, 25 tuổi, vẫn khá lạc quan về tác động của AI đến triển vọng nghề nghiệp của mình. Cô cho rằng công nghệ này sẽ không ảnh hưởng đáng kể đến cô vì những công việc cô đang ứng tuyển không dễ dàng được tự động hóa, do chúng đòi hỏi sự đàm phán và tương tác trực tiếp.
"Bạn cần phải có những kỹ năng mà robot và trí tuệ nhân tạo không thể làm được để tồn tại," cô ấy nói.
Đối với cô Jin, một sinh viên quy hoạch đô thị, những cơ hội mà các thế hệ trước có được dường như đang biến mất. Trong bối cảnh nền kinh tế suy yếu, có ít dự án hơn cho các nhà thiết kế tham gia và thiếu các vị trí tuyển dụng tại các viện thiết kế, nơi nhiều sinh viên mới tốt nghiệp thường theo học sau khi ra trường, cô cho biết. Và các công ty dường như đang tự động hóa các công việc traditionally do thực tập sinh đảm nhiệm, những công việc giúp họ tích lũy kỹ năng và kinh nghiệm.
Cô nhận thấy những vai trò mới trong các lĩnh vực như vận hành AI đang mở ra, nhưng khó đánh giá liệu những vai trò này có dẫn đến một sự nghiệp lâu dài hay chỉ là sản phẩm của sự cường điệu nhất thời. Một số công ty dường như đang vội vàng áp dụng AI mà không có ý tưởng rõ ràng về những gì họ muốn đạt được, cô nói, mô tả bối cảnh lúc đó là "rất hỗn loạn".
Trong khi vẫn tiếp tục nộp đơn xin việc, cô ấy đang cố gắng tận dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để giúp tạo dựng một hồ sơ năng lực mà cô hy vọng sẽ giúp mình nổi bật hơn. Cô hy vọng rằng những biến động do AI gây ra trên thị trường lao động sẽ ổn định lại trong vài năm tới.
“Tôi nghĩ chúng ta đang trải qua một thời kỳ biến động,” bà Jin nói. “Tôi không may lại sống trong thời kỳ như vậy.”
