NDMan
Senior Member
[Scmp ngày 9 tháng 9 năm 2026]
Một thế hệ mới đang đón nhận những lời dạy của Mao Trạch Đông để đối phó với những áp lực hiện đại, nhưng các nhà phân tích cho rằng xu hướng này khiến Bắc Kinh có lý do để dè chừng.
www.scmp.com
Một thế hệ mới đang đón nhận những lời dạy của Mao Trạch Đông để đối phó với những áp lực hiện đại, nhưng các nhà phân tích cho rằng xu hướng này khiến Bắc Kinh có lý do để dè chừng.
Khi bạn bị từ chối tăng lương, khi bạn cảm thấy lo lắng về việc học hành của con cái, hoặc khi bạn bị đồng nghiệp xa lánh, Chủ tịch Mao có thể giúp bạn.
Ít nhất, đó là điều mà những người có sức ảnh hưởng trên mạng tại Trung Quốc và hàng trăm nghìn người theo dõi họ tin tưởng.
Thứ Tư vừa qua đánh dấu kỷ niệm 50 năm ngày mất của Mao Trạch Đông, người sáng lập nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Các nhà chức trách Trung Quốc chưa công bố bất kỳ kế hoạch nào để kỷ niệm ngày này, vì các cựu lãnh đạo nhà nước thường được tưởng nhớ vào ngày sinh của họ.
Sự sắp xếp đặc biệt duy nhất được thực hiện là tại Nhà kỷ niệm Chủ tịch Mao ở Bắc Kinh, nơi mở cửa thêm ba giờ vào thứ Tư. Các khung giờ viếng thăm trong tuần đều đã được đặt kín.
Bất chấp sự im lặng của giới chức trước thềm lễ kỷ niệm, thật khó để bỏ qua sự trở lại thầm lặng về mức độ nổi tiếng của ông Mao tại đất nước này.
Những năm gần đây, thế hệ trẻ Trung Quốc đã tái khám phá Mao Trạch Đông như một vị "cố vấn cuộc sống". Họ tổ chức các câu lạc bộ sách trực tuyến dành riêng cho các tác phẩm của ông, lan truyền tư tưởng qua các video do trí tuệ nhân tạo lồng tiếng, và trìu mến gọi ông là giáo viên (jiaoyuan), một danh xưng mà chính Mao từng nói ông thích nhất.
Quan điểm của ông thường xuyên được trích dẫn trong những thời điểm căng thẳng Mỹ - Trung. Năm ngoái, khi chính quyền Trump áp mức thuế 104% đối với hàng hóa Trung Quốc, người dùng mạng xã hội đã tìm kiếm từ khóa giáo viên, mô tả chủ nghĩa đế quốc là một "con hổ giấy" – một trong những khẩu hiệu nổi tiếng nhất của Mao – và trích dẫn tuyển tập các bài phát biểu của ông, Bàn về Đánh lâu dài.
Dù phần lớn tình cảm này của giới trẻ phù hợp với câu chuyện chính thức của nhà nước Trung Quốc về Mao như một biểu tượng của độc lập dân tộc, đặc biệt là khi đối mặt với áp lực quốc tế do Mỹ dẫn đầu, các chuyên gia cho rằng Bắc Kinh cũng đang cảnh giác. Họ e ngại những lời dạy của Mao có thể tiếp sức cho sự hoài nghi về các chính sách kinh tế của đất nước và cách diễn giải chủ nghĩa Mác hiện tại.
Mao trong văn hóa giới trẻ
Đối với những người hâm mộ ông nồng nhiệt nhất trên mạng, cựu lãnh đạo nhà nước là biểu tượng của sự kiên cường, lòng dũng cảm và sự cống hiến cho những người dân thường.
Một blogger trên diễn đàn văn hóa nghệ thuật Douban đã ca ngợi sự vị tha của Mao, đặc biệt là việc ông đã đưa con trai ruột của mình ra chiến trường. "Ông ấy luôn sát cánh cùng chúng ta, những người dân, vào mọi lúc," cô viết.
Nữ blogger 29 tuổi, người yêu cầu chỉ nêu họ là Liu, mô tả bản thân là một “nhân viên công ty bình thường”. Cô cho biết mình đã đọc hầu hết các tác phẩm của Mao và áp dụng chúng vào cuộc sống của chính mình.
“Đừng coi sai lầm chỉ là một sự ô nhục; hãy xem nó là một tài sản,” cô nói, trích dẫn lời vị cố lãnh đạo. Cô nói thêm rằng góc nhìn này đã dạy cô không nên chỉ trích bản thân quá gay gắt.
Người ta cũng có thể bắt gặp những người trẻ tuổi đang bày tỏ lòng thành kính với ông Mao tại một tượng đài khổng lồ ở Trường Sa, tỉnh Hồ Nam. Li Muqi, sinh viên năm hai tại Đại học Sư phạm Hồ Nam, có thói quen đến thăm bức tượng khổng lồ này trước các kỳ thi cuối kỳ để cầu may.
“Tôi tin rằng linh hồn của ông trên trời có thể phù hộ cho những sinh viên trẻ như chúng tôi, giúp chúng tôi tiến bộ và đạt được lý tưởng của mình,” Li chia sẻ.
Theo dữ liệu công khai, số lượng du khách hàng năm đến khu vực này đã tăng hơn gấp ba lần trong khoảng một thập kỷ, từ 5,88 triệu vào năm 2016 lên 19 triệu vào năm ngoái.
Rất khó để ước lượng số lượng những người trẻ đi theo tư tưởng của Mao ở Trung Quốc hiện nay, nhưng có thể thấy được một phần qua số lượt mượn sách thư viện và doanh số bán hàng lưu niệm ngày càng tăng. Tại Đại học Thanh Hoa danh tiếng ở Bắc Kinh, Mao Trạch Đông tuyển tập đứng đầu danh sách mượn của thư viện vào năm ngoái, theo hồ sơ công khai.
Trên Taobao, một trong những nền tảng mua sắm trực tuyến lớn nhất Trung Quốc, một cửa hàng bán cốc tráng men có in chân dung Mao đã bán được hơn 20.000 chiếc trong năm qua.
Khoảng cách giàu nghèo và chủ nghĩa dân tộc
Lý do sâu xa hơn cho sự quan tâm đến Mao là những người trẻ đang ngày càng vỡ mộng về Trung Quốc hiện nay và không thể đạt được khát vọng của mình, theo các nhà phân tích.
Vào tháng 6 năm 2023, tỷ lệ thất nghiệp thành thị chính thức của thanh niên từ 16 đến 24 tuổi đã đạt mức cao kỷ lục 21,3%. Lo sợ cho tương lai, những sinh viên tốt nghiệp đại học bắt đầu nói đùa rằng họ phải "hạ thấp bản thân" và cân nhắc các công việc lao động chân tay với mức lương thấp.
“Tôi nghĩ nhiều người đã nhận ra rằng đây không phải là vấn đề có thể giải quyết đơn giản bằng cách làm cho chiếc bánh to ra,” Mobo Gao, giáo sư nghiên cứu Trung Quốc tại Đại học Adelaide (Úc), cho biết.
Ông nói rằng các lý thuyết của Mao về đấu tranh và xung đột giai cấp vẫn còn phù hợp cho đến ngày nay, khi những người trẻ tuổi phải đối mặt với áp lực to lớn, khoảng cách giàu nghèo và ít cơ hội việc làm đang tìm kiếm một lời giải thích hoặc đơn giản là sự an ủi. Điều này đi kèm với sự gia tăng của chủ nghĩa dân tộc trong những năm gần đây. Nhiều người ngưỡng mộ Mao vì tầm nhìn xa của ông trong các lĩnh vực như phát triển vũ khí hạt nhân, vệ tinh và công nghiệp hóa các tỉnh nội địa – những thành tựu đã giúp Trung Quốc cạnh tranh và tự vệ trước các thế lực bên ngoài.
Trong những đợt căng thẳng Mỹ - Trung gần đây, công chúng thường xuyên trích dẫn những lời dạy của Mao. Ví dụ, một bài đăng trên blog Baidu từ năm ngoái cho biết nhờ chiến lược của cựu lãnh đạo, Trung Quốc "nắm giữ con bài tẩy" để giành chiến thắng trong cuộc chiến thương mại. Bất chấp thuế quan, Trung Quốc đã phát triển chuỗi công nghiệp trong nước, liên minh với các quốc gia khác và sử dụng đất hiếm để phản công – tất cả các động thái này đều nằm trong cẩm nang của Mao về chiến tranh trường kỳ, theo blogger này.
Một bài bình luận hồi tháng 4 trên Monthly Review, một tạp chí xã hội chủ nghĩa độc lập có trụ sở tại New York, cho biết di sản của Mao mang đến một "câu chuyện phản biện mạnh mẽ đối với câu chuyện toàn cầu hóa lấy phương Tây làm trung tâm".
“Ông đại diện cho khả năng về một con đường thay thế dẫn đến hiện đại hóa, một con đường không đòi hỏi sự khuất phục trước những mệnh lệnh kinh tế và chính trị của Washington.”
Hình ảnh Mao được tái hiện
Rana Mitter, Giáo sư nghiên cứu Quan hệ Mỹ - Châu Á tại Trường Kennedy thuộc Đại học Harvard, lưu ý rằng cách giới trẻ diễn giải những lời dạy của Mao nhìn chung không bao gồm sự bạo lực của Cách mạng Văn hóa.
Khi được hỏi về Cách mạng Văn hóa, blogger Liu trên Douban cho biết cô chủ yếu đọc các tác phẩm của Mao để xem tính logic trong bài viết, cách ông làm việc và thái độ của ông đối với cuộc sống, và cô chưa thực hiện "nghiên cứu hệ thống về các sự kiện lịch sử".
Rebecca Karl, giáo sư lịch sử tại Đại học New York, cho biết đối với những người trẻ tuổi, Cách mạng Văn hóa "được hiểu như một khoảnh khắc giải phóng", thay vì "sự bi quan và u ám mà chúng ta biết từ các quy ước kể chuyện dòng chính và sự phủ nhận của nhà nước". Một lý do khiến giới trẻ có cái nhìn không trọn vẹn về Mao là do sự kiểm duyệt.
Thời đại Mao kết thúc với sự ra đi của ông vào năm 1976. Trong những năm sau đó, di sản của ông đã được Đảng Cộng sản định hình chính thức.
Một nghị quyết của đảng năm 1981 dưới thời Đặng Tiểu Bình đã thiết lập khuôn khổ cơ bản: Mao được ghi nhận với những thành tựu lớn và đặt nền móng cho Trung Quốc hiện đại, nhưng sự cai trị giai đoạn sau của ông bị chỉ trích nặng nề, đặc biệt là Cách mạng Văn hóa, vốn được mô tả là một "thảm họa".
Dưới thời Chủ tịch Tập Cận Bình, trọng tâm đã chuyển sang việc công nhận nhiều hơn các thành tựu của Mao. Ông Tập đã lập luận vào năm 2013 rằng ba thập kỷ cai trị của Mao "không thể bị phủ nhận" bởi kỷ nguyên cải cách.
Sự dè chừng từ Bắc Kinh
Các nhà chức trách Trung Quốc sẵn sàng đối phó với bất kỳ ai đi chệch khỏi đánh giá chính thức về di sản của Mao, và chính phủ kiểm duyệt những người công khai chỉ trích ông. Nhưng đồng thời, Bắc Kinh cũng đã cẩn thận không để các cuộc thảo luận liên quan đến Mao vượt quá tầm kiểm soát, đặc biệt là những cuộc thảo luận liên quan đến các ý tưởng cấp tiến hơn của ông và cuộc Cách mạng Văn hóa.
Các nhà phân tích cho rằng mặc dù sự hồi sinh của Mao trong giới trẻ sẽ không phát triển thành một phong trào lớn hơn, nó sẽ tồn tại như một hình thức thể hiện bản thân.
“Sự trở lại của ông cho thấy những câu hỏi cơ bản mà ông đặt ra về con đường của Trung Quốc không phải là tàn dư của một thời đã qua. Những câu hỏi về giai cấp, công bằng xã hội và ai mới thực sự nắm giữ quyền lực trong xã hội vẫn chưa được giải quyết sau nhiều thập kỷ cải cách thị trường... Chương trình nghị sự cách mạng, có vẻ như, vẫn chưa hoàn thành,” bài bình luận trên Monthly Review nhận định.
Giáo sư nghiên cứu Trung Quốc Gao cho biết xu hướng này là một tập hợp những cảm xúc lẫn lộn, chủ yếu giới hạn trong không gian mạng và nó sẽ không được phép phát triển thành một thứ gì đó lớn hơn. Tuy nhiên, khi đối mặt với những vấn đề của ngày nay, những người trẻ tuổi tìm đến Mao vì "không có con đường mới nào để đi", theo ông Gao.
“Khi toàn bộ thế giới đang thay đổi – và thậm chí hỗn loạn – không có một câu chuyện thay thế nào cả,” ông nói.
Young Chinese turn to Mao Zedong for life advice, 50 years after his death
A new generation is embracing Mao’s teachings to cope with modern pressures, but analysts say the trend gives Beijing reason to be wary.
www.scmp.com
"
