Dmitry Yazov
Senior Member
Cách Nga thu hút lính tình nguyện tham chiến ở Ukraine
(Dân trí) - Thay vì gây sức ép, Điện Kremlin tìm cách biến việc nhập ngũ thành một lựa chọn đáng cân nhắc về tài chính và địa vị xã hội.
(Dân trí) - Thay vì gây sức ép, Điện Kremlin tìm cách biến việc nhập ngũ thành một lựa chọn đáng cân nhắc về tài chính và địa vị xã hội.
Tổng thống Nga Vladimir Putin (Ảnh: AFP).
Bước sang năm thứ năm của cuộc xung đột quân sự Nga - Ukraine, một trong những năng lực đáng chú ý nhất của Điện Kremlin không chỉ nằm ở khả năng duy trì sản xuất vũ khí quốc phòng hay thích ứng với các lệnh trừng phạt từ Mỹ và phương Tây, mà còn ở việc liên tục bổ sung lực lượng tân binh cho chiến trường mà chưa phải tiến hành một đợt tổng động viên bắt buộc quy mô lớn mới như mùa thu năm 2022.
Trong khi nhiều nhà phân tích phương Tây từng dự đoán Nga sẽ rơi vào trạng thái “mệt mỏi chiến tranh”, thực tế cho thấy Moscow vẫn duy trì được dòng quân bổ sung ổn định, đủ để phục vụ các chiến dịch kéo dài trên nhiều hướng tác chiến tại Ukraine.
Theo Izvestia, chính quyền của Tổng thống Vladimir Putin hiện duy trì mô hình tuyển quân dựa trên các biện pháp “động viên mềm”, tức là kết hợp giữa “đòn bẩy kinh tế” cực lớn, ưu đãi pháp lý, phúc lợi xã hội và chiến dịch truyền thông yêu nước quy mô rộng.
Đó cũng là lý do trong suốt năm 2025 và những tháng đầu năm 2026, Bộ Quốc phòng Nga vẫn có thể tuyển hàng chục nghìn quân nhân hợp đồng mỗi tháng. Theo một số nguồn quân sự châu Âu, con số tuyển mới trung bình dao động từ 25.000 - 30.000 người/tháng, bất chấp thương vong trên chiến trường Donbass và miền Nam Ukraine.
Trong bối cảnh đó, chiến lược tuyển quân của Tổng thống Putin đang trở thành một chủ đề được giới quan sát quốc tế đặc biệt chú ý. Bởi đằng sau các con số tuyển mộ là cả một mô hình vận hành xã hội thời chiến mới của nước Nga hiện đại, nơi chiến tranh không chỉ là vấn đề quân sự, mà còn gắn chặt với kinh tế, an sinh, truyền thông và cấu trúc quyền lực quốc gia.
Thu nhập hấp dẫn
Điểm nổi bật nhất trong chính sách tuyển quân của Nga là việc sử dụng các đòn bẩy tài chính với quy mô chưa từng có. Trong điều kiện kinh tế thời chiến, Điện Kremlin chấp nhận chi ngân sách khổng lồ để biến hợp đồng quân sự thành một trong những lựa chọn nghề nghiệp có thu nhập hấp dẫn nhất đối với nam giới Nga ở độ tuổi lao động.
Nếu như trước xung đột, quân đội Nga thường gặp khó khăn trong tuyển lính hợp đồng do mức lương không thực sự cạnh tranh, thì từ năm 2023 trở lại đây, bức tranh đã thay đổi hoàn toàn. Chính phủ trung ương cùng chính quyền các địa phương liên tục nâng mức thưởng nhập ngũ để cạnh tranh nguồn nhân lực.
Tại nhiều khu vực nghèo ở Siberia, vùng Viễn Đông hay Bắc Caucasus, số tiền thưởng ký hợp đồng hiện tương đương nhiều năm thu nhập của một lao động phổ thông. Đặc biệt ở các vùng giàu tài nguyên như Khanty-Mansi hay Yamalo-Nenets, chính quyền địa phương sẵn sàng chi mức thưởng lên tới 4-4,5 triệu rúp cho mỗi hợp đồng quân sự mới. Với nhiều gia đình Nga ở tỉnh lẻ, đây là khoản tiền gần như không thể kiếm được trong điều kiện lao động bình thường.
Chính quyền Nga hiểu rõ rằng chiến tranh kéo dài sẽ làm suy giảm động lực ý thức hệ thuần túy. Vì vậy, Moscow dần chuyển từ mô hình huy động dựa trên tinh thần yêu nước sang mô hình “thị trường hóa chiến tranh”, nơi nhà nước trực tiếp dùng ngân sách để mua lấy nguồn nhân lực quân sự.
Không chỉ có tiền thưởng ban đầu, lính hợp đồng tại Ukraine còn nhận mức lương hằng tháng dao động khoảng 200.000 - 300.000 rúp, chưa kể phụ cấp chiến đấu, tiền thưởng phá hủy khí tài đối phương hoặc tham gia các đợt tấn công nguy hiểm. Trong điều kiện mặt bằng thu nhập trung bình tại Nga hiện vẫn thấp hơn đáng kể so với châu Âu, đây là khoản thu nhập mang tính đột phá đối với nhiều người trẻ.
Nhà nghiên cứu Janis Kluge thuộc Viện Các vấn đề quốc tế và an ninh Đức (SWP) nhận định rằng, Nga đang xây dựng “một thị trường lao động quân sự khổng lồ”, trong đó nhà nước cạnh tranh trực tiếp với khu vực dân sự để hút nhân lực. Theo ông, ở nhiều địa phương, quân đội gần như trở thành con đường duy nhất giúp thanh niên nhanh chóng cải thiện vị thế kinh tế.
Điểm đáng chú ý là các chính sách kinh tế này không chỉ nhắm tới cá nhân người lính, mà còn hướng trực tiếp tới cả gia đình họ. Đây được xem là thay đổi quan trọng trong tư duy huy động của Điện Kremlin.
Ngày 26/5, Tổng thống Putin ký sắc lệnh cho phép xóa các khoản nợ quá hạn lên tới 10 triệu rúp cho những người ký hợp đồng quân sự từ ngày 1/5 với thời hạn phục vụ tối thiểu một năm. Chính sách này áp dụng cả với vợ hoặc chồng của quân nhân. Trong bối cảnh nợ tiêu dùng và vay mua nhà tại Nga gia tăng sau nhiều năm kinh tế thời chiến, quyết định trên được đánh giá là “đòn đánh trúng tâm lý” đối với tầng lớp lao động đang gặp khó khăn tài chính.
Giới phân tích cho rằng Nga đang biến quân đội thành cỗ máy tái phân phối tài sản xã hội. Những người nghèo, người mắc nợ, thiếu cơ hội nghề nghiệp được cung cấp con đường thoát hiểm về kinh tế thông qua nhập ngũ. Tuy nhiên, chính sách này cũng làm dấy lên tranh luận gay gắt tại phương Tây. Nhiều học giả châu Âu cho rằng Nga đang “thương mại hóa chiến tranh”, biến tiền tuyến thành công cụ giải quyết các vấn đề xã hội trong nước. Song ở chiều ngược lại, các chuyên gia Nga lập luận đây là mô hình huy động thực dụng, ít gây sốc xã hội hơn so với tổng động viên cưỡng bức.
Mở rộng mọi nguồn lực
Theo Meduza, nếu các khoản tiền thưởng là công cụ thu hút nhân lực trong xã hội dân sự, thì các ưu đãi pháp lý lại là “cánh cửa” giúp Điện Kremlin tiếp cận những nhóm đối tượng đặc biệt: từ tù nhân bị cáo hình sự, cho tới lao động nhập cư nước ngoài.
Một trong những thay đổi lớn nhất của cuộc chiến Ukraine là việc Nga từng bước hợp pháp hóa mô hình tuyển quân từ hệ thống nhà tù. Trong giai đoạn đầu, hoạt động này chủ yếu do lực lượng quân sự tư nhân Wagner của Yevgeny Prigozhin thực hiện. Nhưng sau biến cố Wagner năm 2023, Bộ Quốc phòng Nga dần tiếp quản toàn bộ cơ chế tuyển mộ tù nhân. Theo giới quan sát Nga, các phạm nhân được đề nghị miễn hoặc giảm án nếu tham chiến tại Ukraine trong khoảng thời gian quy định. Với không ít người đang chịu án phạt nặng, chiến trường trở thành cơ hội duy nhất để đổi lấy tự do.
Không dừng lại ở đó, chính quyền Nga còn mở rộng ưu đãi pháp lý sang cả những người đang bị điều tra hoặc chờ xét xử. Một số điều luật mới cho phép đình chỉ vụ án hoặc miễn trách nhiệm hình sự nếu bị cáo đồng ý ký hợp đồng quân sự. Truyền thông nhà nước Nga mô tả đây là “cơ hội chuộc lỗi với Tổ quốc”, đồng thời nhấn mạnh nhiều cựu tù nhân sau chiến tranh đã tái hòa nhập thành công.
Song song với nguồn tuyển trong nước, Nga cũng tích cực mở rộng mạng lưới tuyển quân ra nước ngoài nhằm giảm áp lực huy động nội bộ. Đối tượng chính là lao động nhập cư từ Trung Á và công dân tại các quốc gia đang phát triển ở châu Phi, châu Á và Mỹ Latinh. Đối với lao động nhập cư đến từ Uzbekistan, Tajikistan, Kyrgyzstan, lời hứa hấp dẫn nhất không chỉ là tài chính, mà còn là quốc tịch Nga. Chính phủ Nga đơn giản hóa đáng kể thủ tục nhập tịch đối với người nước ngoài phục vụ quân đội. Nhiều trường hợp, cả gia đình họ cũng được hưởng quyền cư trú và nhập quốc tịch.
Giới nghiên cứu châu Âu đánh giá đây là chiến lược cải thiện dân số của Nga. Khi đối mặt với xu hướng “già hóa dân số” và thiếu hụt nguồn lao động, Moscow đồng thời tận dụng xung đột để thu hút và đồng hóa một bộ phận dân nhập cư.
Ngoài khu vực Trung Á, nhiều báo cáo quốc tế cho thấy Nga còn đẩy mạnh tuyển quân tại châu Phi. Các mạng lưới môi giới tuyển quân xuất hiện ở Ghana, Kenya, Nepal và một số quốc gia khác, chủ yếu quảng bá mức lương cao và cơ hội định cư. Theo đánh giá của giới phân tích quân sự phương Tây, việc sử dụng người nước ngoài giúp Nga giảm thiểu tác động chính trị trong nước nếu thương vong tiếp tục tăng cao. Nhưng điều đó cũng phản ánh một thực tế rằng chiến tranh càng kéo dài, Điện Kremlin càng phải mở rộng mọi nguồn nhân lực có thể khai thác.
Xây dựng “hợp đồng xã hội thời chiến”
..........................
