TPHCM ngày càng ngập do mưa lớn, triều cường, sụt lún và đô thị hóa, trong khi hạ tầng thoát nước chưa đồng bộ.
Ôtô chết máy trong hầm chui An Phú (TPHCM) tối 10.9. Ảnh: Minh Quân
33 đường ngập sau trận mưa lớn nhất từ đầu năm
Trận mưa lớn tối 10.9 một lần nữa cho thấy sức ép ngày càng lớn lên hệ thống thoát nước TPHCM.
Theo Trung tâm Quản lý giao thông và Hạ tầng kỹ thuật (Sở Xây dựng TPHCM), có 33 tuyến đường và 2 khu vực bị ngập. Một số đoạn đường Tô Ngọc Vân, Nguyễn Duy Trinh ngập sâu 40 - 45cm.
Tại khu Thảo Điền và khu vực chợ Thủ Đức, nhiều tuyến đường như Quốc Hương, Dương Văn Cam, Hồ Văn Tư ngập khoảng 30cm. Riêng hầm chui nút giao An Phú ngập từ 0,8 - 1m.
Huy động xe chuyên dụng, máy bơm để hút nước trong hầm chui An Phú ra ngoài sáng 11.9. Ảnh: Như Quỳnh
Theo Sở Xây dựng, sau khi mở rộng địa giới hành chính, TPHCM hiện có 159 điểm thường xuyên ngập, gồm 76 điểm tại khu vực TPHCM cũ, 52 điểm thuộc Bình Dương cũ và 31 điểm thuộc Bà Rịa - Vũng Tàu cũ.
Địa hình thấp, nằm ở vùng hạ lưu
Theo Sở Xây dựng, TPHCM sau sáp nhập có diện tích khoảng 6.778km², trải dài từ khu vực địa hình cao phía Bắc đến vùng hạ lưu thấp phía Nam và khu vực cửa biển.
Trong đó, khu vực TPHCM cũ có địa hình thấp, phổ biến từ +0,5 đến +1,6m; khoảng 65 - 75% diện tích nằm dưới cao trình +1,5m.
Đây là vùng hạ lưu hệ thống sông Sài Gòn - Đồng Nai, có mạng lưới sông, kênh, rạch dày đặc và chịu tác động của triều Biển Đông. Vì vậy, thành phố không chỉ phải tiêu thoát nước mưa mà còn chịu áp lực từ dòng chảy thượng nguồn và nước triều.
Đô thị hóa làm mất không gian chứa nước
Quá trình đô thị hóa nhanh khiến đất tự nhiên ngày càng bị thay thế bằng đường sá, nhà ở và công trình. Diện tích bê tông hóa tăng đồng nghĩa nước mưa khó thấm xuống đất, nhanh chóng trở thành dòng chảy mặt và dồn vào hệ thống cống, kênh rạch.
Việc san lấp mặt nước, thu hẹp kênh rạch và nâng nền cục bộ còn làm thay đổi hướng dòng chảy, khiến nước tập trung nhanh hơn về các khu vực thấp.
Sụt lún khiến thành phố chìm dần
Theo Sở Xây dựng, khu vực TPHCM cũ có tốc độ lún trung bình khoảng 2cm/năm; nhiều nơi lún 2 - 5cm/năm, một số khu vực có thể đạt 7 - 8cm/năm. Tổng mức lún phổ biến 20 - 30cm trong 10 - 12 năm, một số điểm vượt 50cm.
Nền đất hạ thấp làm giảm độ dốc để nước tự chảy về cống, kênh rạch. Những công trình từng được thiết kế ở một cao độ nhất định vì thế dần mất đi “dư địa” chống ngập.
Mưa cực đoan gặp triều cường
Mưa lớn trong thời gian ngắn có thể vượt khả năng thiết kế của hệ thống thoát nước. Trong khi đó, triều cường lại làm giảm khả năng thoát nước ra sông.
Theo Sở Xây dựng, khi triều cường vượt +1,80m tại trạm Phú An và Nhà Bè, nước có thể gây ngập các cửa xả. Vì vậy, cùng một trận mưa nhưng nếu gặp triều cao, nước sẽ rút chậm hơn, khiến ngập sâu và kéo dài.
Hệ thống thoát nước chưa đồng bộ
TPHCM hiện có hơn 7.200km cống, 319.000 hầm ga, 1.671 cửa xả, gần 500 van ngăn triều và khoảng 971km kênh rạch.
Tuy nhiên, hệ thống được hình thành qua nhiều giai đoạn, với tiêu chuẩn và quy mô khác nhau. Có nơi cống chính đã được cải tạo nhưng cống nhánh chưa đáp ứng; có tuyến kênh mới được làm từng đoạn; cửa xả và công trình kiểm soát triều chưa phải lúc nào cũng kết nối theo một lưu vực hoàn chỉnh.
Quy hoạch, đầu tư và tiến độ dự án chưa theo kịp
TPHCM đã có quy hoạch thoát nước từ năm 2001 và quy hoạch thủy lợi, kiểm soát triều từ năm 2008. Nhiều dự án phát huy hiệu quả, nhưng không ít công trình triển khai kéo dài hoặc chưa hoàn thiện toàn tuyến.
Dự án ngăn triều 10.000 tỉ đồng dự kiến hoàn thành cuối năm 2026. Ảnh: Minh Quân (chụp đầu tháng 9.2026)
Dự án ngăn triều gần 10.000 tỉ đồng với 6 cống lớn là một ví dụ. Công trình được kỳ vọng bảo vệ khoảng 570km² nhưng tiến độ kéo dài, một số hạng mục còn dang dở.
Trong khi đó, nguồn ngân sách địa phương theo đánh giá của Sở Xây dựng chỉ đáp ứng khoảng 30% nhu cầu đầu tư. Nguồn lực hạn chế khiến nhiều “mắt xích” của hệ thống chưa thể được xử lý đồng thời.
Quản lý, vận hành và duy tu chưa theo kịp
................
