Bạn đang dùng trình duyệt đã lỗi thời. Trình duyệt có thể không hiển thị đúng trang web này hoặc các trang web khác. Bạn nên nâng cấp hoặc dùng một trình duyệt khác.
Bài văn 'quá hoàn chỉnh' từ AI và nghịch lý năng lực phản biện của học sinh Việt
Bộ Giáo dục và Đào tạo vừa công bố kết quả PISA 2025, có 94% học sinh Việt Nam dùng AI nhưng chỉ 70% được học cách kiểm chứng, qua đây đặt ra vấn đề khoảng trống về năng lực phản biện, nhận diện thông tin sai lệch từ AI của học sinh Việt Nam.
Học sinh TP.HCM (ảnh minh họa) - Ảnh: NHƯ HÙNG
Theo Bộ Giáo dục và Đào tạo, trong Chương trình đánh giá học sinh quốc tế 2025 (PISA), học sinh Việt Nam dành trung bình 2,2 giờ mỗi ngày sử dụng thiết bị số tại trường, cao hơn mức chung; 94% học sinh dùng AI để hỗ trợ học tập nhưng chỉ khoảng 70% học sinh cho biết đã được học cách đánh giá nội dung do AI tạo ra.
Từ nghịch lý này, các chuyên gia cho rằng cần nhiều giải pháp để tăng cách nhận diện thông tin thiếu căn cứ và dùng AI để hỗ trợ việc học.
"Đau đầu" vì nhiều bài viết… quá hoàn chỉnh
Ngày 13-9, trao đổi với Tuổi Trẻ, thầy Trần Lê Duy, giảng viên khoa ngữ văn, Trường Đại học Sư phạm TP.HCM chia sẻ câu chuyện học trò sử dụng AI trong bài làm văn.
"Với môn văn, khi chấm bài kiểm tra, tôi không gặp bài viết sai lệch do các em dùng AI, thay vào đó là những bài viết quá hoàn chỉnh. Đây là những bài văn có trình độ cao hơn trình độ thật của học sinh. Nhưng bài này được "bê" nguyên từ AI là bài nộp sẽ ở mức độ điểm 8,5-9 điểm, trong khi năng lực không được như vậy", thầy Duy nhận định.
Những bài viết quá hoàn chỉnh không phải không có lỗi, theo thầy Duy, khi chấm bài giáo viên sẽ bắt gặp ngay một số diễn đạt máy móc, đặc trưng chung khi dùng AI trong làm văn. Nhưng điều này học sinh không phát hiện được mà "bê nguyên xi".
Thầy Duy liệt kê: Những câu văn trong văn bản AI được học sinh sao chép nguyên trạng, câu văn có nhịp độ "định nghĩa - phủ định - tái định nghĩa" rất đặc trưng. Chẳn hạn như "X không đơn thuần là A. Đúng hơn, đó là B".
Hay có những câu nghe rất hoàn chỉnh nhưng gần như không thể kiểm chứng và đúng với quá nhiều tác phẩm và có thể đặt vào gần như bất cứ bài nào. Hoặc có câu kết mang tính tổng hợp máy móc, và "chốt" quá nhiều lần như: "Qua đó…", "từ đó…", "như vậy…" lặp theo chu kì rất đều.
Chưa kể các bài AI viết hay chuyển giọng đột ngột sang kiểu học thuật cao cấp ở một đoạn, rồi sau đó trở về cách viết bình thường; có "độ thừa giải thích"; xuất hiện các từ này rất đều như "có thể xem là", "dường như", "ở một mức độ nào đó", "phần nào cho thấy", "có thể gợi ra"…".
Không chấm điểm thấp hay cao, thầy Duy nói giải pháp để học trò "chừa" cách sao chép AI nhưng không nhận ra lỗi: "Do mục đích của tôi là luyện kỹ năng nên tôi sẽ yêu cầu viết lại và không cho điểm.
Đa phần học sinh sẽ viết tại lớp, không cho bài tập về nhà. AI chỉ nên dùng hỗ trợ cho học sinh biên tập, tức là viết xong cho AI góp ý , rồi sau đó chỉnh sửa lại. Đó là cách sử dụng hiệu quả nhất. Nhưng bản chính sửa phải do chính học sinh làm, và phải đính kèm minh chứng đã hỏi và sửa như thế nào".
Giải pháp nào để dùng AI nâng cao năng lực người học?
Nhìn nhận dưới góc độ công nghệ, GS.TS Nguyễn Trường Thịnh, Phó hiệu trưởng Trường Công nghệ và Thiết kế (thuộc Đại học Kinh tế TP.HCM), cho rằng những con số này cho thấy một khoảng cách khá rõ giữa tốc độ tiếp cận AI và năng lực làm chủ AI của học sinh.
"Việc phần lớn học sinh Việt Nam đã sử dụng AI là một tín hiệu tích cực về khả năng thích ứng với công nghệ mới. Tuy nhiên, nếu năng lực đọc hiểu, kiểm chứng và đánh giá thông tin chưa theo kịp, các em rất dễ tiếp nhận những câu trả lời nghe có vẻ hợp lý nhưng thực tế chưa chính xác", ông Thịnh nói.
thời xưa cặm cụi chép văn mẫu sách giáo khoa, thời nay thông minh hơn tí thì gõ vài chữ cho con bot nó nhả chữ hộ, bản chất lười tư duy nó vẫn nguyên đai nguyên kiện chứ khác gì đâu
văn của AI nghe thì hay cơ mà không đúng dàn ý cũng éo có điểm đâu, viết văn lớp dưới mà dùng mấy kiến thức ở lớp trên cũng không được, 1 bài văn của đông lào là 1 cái dàn ý (theo sách giáo viên) và đống câu chữ ghép nối, lệch phát nào trừ điểm phát đấy
