Hãng thông tấn thân Điện Kremlin Izvestia xác nhận các đơn vị quân đội Nga đang hoạt động tại tiền tuyến đã tiếp nhận các xe tăng T-72B3A được trang bị phiên bản nâng cấp của hệ thống phòng thủ chủ động Arena-M.
Kíp lái hiện đang trải qua các khóa huấn luyện bổ sung trước khi phương tiện được điều động để hỗ trợ các nhóm xung kích tấn công vào các vị trí kiên cố của Ukraine.
Arena-M thuộc danh mục phòng thủ bọc thép được gọi là hệ thống phòng thủ chủ động tiêu diệt cứng (hard-kill). Công nghệ này hoạt động theo nguyên lý hoàn toàn khác biệt so với các lớp bọc thép thụ động thông thường mà hầu hết mọi người thường hình dung về lớp bảo vệ của xe tăng. Thay vì chỉ hấp thụ lực tác động từ đòn tấn công, hệ thống này sử dụng radar để phát hiện mối đe dọa đang tiếp cận, tính toán quỹ đạo bay sau đó phóng một đầu đạn đánh chặn nhỏ chứa thuốc nổ để phá hủy mục tiêu trước khi nó kịp chạm vào xe tăng.
Theo báo cáo của Izvestia, radar hoạt động luân phiên giữa hai chế độ: thiết lập tầm xa được thiết kế để phát hiện tên lửa và đạn pháo đang lao tới nhằm đưa ra cảnh báo sớm để kịp thời phản ứng; thiết lập tầm ngắn được tinh chỉnh đặc biệt để tìm kiếm thiết bị bay không người lái FPV - những chiếc quadcopter góc nhìn thứ nhất cỡ nhỏ mà lực lượng Ukraine điều khiển trực tiếp lao thẳng vào xe tăng và xe bọc thép ở cự vi gần. Hệ thống này được cho là mang theo 12 ống phóng bố trí xung quanh tháp pháo được sắp xếp để cung cấp khả năng bảo vệ trước các mối đe dọa tiếp cận từ mọi hướng thay vì để lại các điểm mù để đối phương khai thác.
Xe tăng T-72B3A ở tiền phương
Hệ thống hiện đại hóa này có mã định danh nội bộ là T09-A6-1, bắt đầu thử nghiệm nghiệm thu vào năm 2024 khi lần đầu tiên được lắp đặt trên các dòng xe tăng chiến đấu chủ lực cốt lõi T-72 và T-90 của Nga. Tại diễn đàn kỹ thuật quân sự Army-2024 Nga đã ký một hợp đồng nhà nước để sản xuất xe tăng T-90M trang bị hệ thống này. Đến năm 2025 một đại diện từ nhà sản xuất xe tăng Uralvagonzavod đã xác nhận tại triển lãm quốc phòng IDEX rằng các phương tiện trang bị hệ thống phòng thủ mới đã bắt đầu xuất xưởng. Bộ Quốc phòng Nga cũng đã cấp bằng sáng chế cho biến thể T-72B3M nâng cấp mang hệ thống Arena-M ngay từ tháng 10 năm 2023, phương tiện mà sau này nhận được định danh T-72B3A hiện đang xuất hiện trên chiến trường.
Izvestia đã dẫn lời một số nhà phân tích quân sự Nga và nhận định đợt triển khai này là một bước chuyển dịch có ý nghĩa trong cách Nga bảo vệ các phương tiện bọc thép của mình. Chuyên gia quân sự Yuri Lyamin lập luận rằng điều quan trọng nhất là nơi các xe tăng này thực sự hướng tới.
“Điều quan trọng là xe tăng có hệ thống phòng thủ chủ động đã đến thẳng các đơn vị thực hiện nhiệm vụ chiến đấu chứ không phải để trưng bày tại các cuộc triển lãm hay duyệt binh”. Lyamin nói, theo Izvestia. “Hiện tại mối đe dọa chính đối với xe tăng, thiết giáp là các thiết bị bay không người lái chiến thuật cỡ nhỏ. Khả năng chống lại chúng một cách hiệu quả sẽ giúp bảo toàn không chỉ bản thân phương tiện mà còn cả mạng sống của kíp lái”.
Chuyên gia quân sự Yuri Knutov mô tả công nghệ này là một bước nhảy vọt đáng kể cho lực lượng tăng thiết giáp Nga nói chung.
“Những hệ thống như vậy làm tăng khả năng chiến đấu của xe tăng lên gấp nhiều lần” Knutov nhận định, theo Izvestia.
Chuyên gia thứ ba là Dmitry Kornev nhận định hệ thống nâng cấp này đã mang lại cho xe tăng một danh mục khả năng tự vệ hoàn toàn mới.
“Về bản chất, xe tăng được trang bị hệ thống phòng không và phòng thủ tên lửa của riêng mình”. Kornev nói, theo Izvestia. “Nó có khả năng độc lập đẩy lùi các cuộc tấn công từ tên lửa chống tăng, lựu đạn phóng từ tên lửa, đạn pháo và đặc biệt quan trọng hiện nay là máy bay không người lái”.
Lyamin cũng lập luận rằng cách tiếp cận của Nga khác biệt đáng kể so với các hệ thống tương tự đang được phát triển ở những nơi khác, đồng thời chỉ ra khả năng đánh bại máy bay không người lái là một yếu tố khác biệt. “Các hệ thống phòng thủ chủ động hiện đang được nghiên cứu ở Israel, Trung Quốc và các quốc gia khác”. Lyamin cho biết, theo Izvestia. “Tuy nhiên, hiệu quả của chúng chống lại máy bay không người lái FPV vẫn chưa nhận được sự xác nhận thuyết phục trong điều kiện chiến đấu thực tế”.
Tổ hợp Arena-M với các giếng phóng đạn đánh chặn được bố trí trên xe tăng T-72B3M
Tuyên bố về sự vượt trội so với các hệ thống nước ngoài này lại mâu thuẫn với hàng loạt báo cáo độc lập bao gồm cả những thông tin trước đó từ chính trang The Defence Blog ghi nhận những vấn đề kỹ thuật nghiêm trọng và cụ thể đối với chính khả năng mà các nguồn tin của Izvestia đang quảng cáo. Nhà phân tích quốc phòng Nga Viktor Murakhovsky trong bài bình luận được Defence Blog đưa tin vào tháng 11 năm 2025 cho biết radar của Arena-M về cơ bản đã gặp khó khăn trong việc phát hiện và phân loại các mục tiêu drone nhỏ, có độ bộc lộ thấp đặc biệt là những chiếc được làm từ vật liệu xuyên thấu sóng vô tuyến như nhựa. Ông mô tả khả năng phát hiện ở cấp độ đó là điều mà công nghệ radar Nga “vẫn chưa đạt được”. Murakhovsky lưu ý cụ thể rằng các phương pháp phát hiện bằng radar thông thường, bao gồm các hệ thống dựa trên Doppler hoạt động tốt chống lại tên lửa di chuyển nhanh, lại hiệu quả kém đối với các drone di chuyển chậm và khó đoán ở độ cao thấp – chính xác là quỹ đạo bay mà một phi công drone FPV sử dụng để tiếp cận xe tăng. Nhà sử học về phương tiện quân sự Andrey Tarasenko còn đẩy lời chỉ trích đi xa hơn trong bài bình luận trên kênh Telegram của mình khi lập luận rằng vì mỗi chiếc drone FPV đều bắt buộc phải mang theo đầu đạn bằng kim loại, một hệ thống radar không thể phát hiện ra sự kết hợp đó cho thấy những vấn đề sâu sắc hơn ở các cảm biến cốt lõi của hệ thống chứ không đơn thuần là một điểm mù đặc trưng của drone.
Truyền thông nhà nước Nga có động lực rõ ràng để định hình bất kỳ công nghệ bảo vệ mới nào như một giải pháp sẵn sàng chiến đấu nhằm đối phó với mối đe dọa từ drone vốn đã tỏ ra hiệu quả đến mức tàn phá nghiêm trọng lực lượng tăng thiết giáp Nga trong suốt cuộc chiến này. Dù vậy khoảng cách giữa định hướng truyền thông đó và những chỉ trích kỹ thuật cụ thể, đích danh do chính các nhà phân tích quân sự của Nga đưa ra chỉ vài tháng trước đó cho thấy câu trả lời thực sự sẽ chỉ trở nên rõ ràng khi những chiếc xe tăng này thực sự đối mặt với các drone mà chúng có nhiệm vụ phải đánh bại và khi một bên thứ ba nằm ngoài bộ máy truyền thông của Moscow có cơ hội xác minh độc lập hiệu suất của chúng.
Tổng hợp từ:
Russian state-aligned outlet Izvestia has confirmed that Russian military units operating on the front have received T-72B3A tanks equipped with an upgraded version of the Arena-M active protection system, and that crews are now undergoing additional training before the vehicles
defence-blog.com
