NDMan
Senior Member
[Theguardian ngày 14 tháng 7 năm 2026]
Tâm trạng chung của các sinh viên mới tốt nghiệp : "thất nghiệp kể từ khi tốt nghiệp, cảm thấy vô định, lạc lõng và lo lắng"
www.theguardian.com
Tâm trạng chung của các sinh viên mới tốt nghiệp : "thất nghiệp kể từ khi tốt nghiệp, cảm thấy vô định, lạc lõng và lo lắng"
Thời điểm này trong năm là mùa tốt nghiệp ở Trung Quốc: theo truyền thống là một giai đoạn vừa vui vừa buồn với những lời tạm biệt trang trọng và những buổi lễ kỷ niệm gia đình khi sinh viên đại học chuyển từ cuộc sống học đường sang cuộc sống trưởng thành. Giờ đây, nó cũng ngày càng thể hiện sự lo lắng về tương lai.
Mỗi năm, hàng triệu sinh viên tốt nghiệp lại gia nhập thị trường việc làm vốn đã bão hòa của Trung Quốc. Tình hình đối với lứa sinh viên năm nay, khi họ ồ ạt gia nhập một nhóm ứng viên ngày càng đông đúc cạnh tranh cho số lượng vị trí không đủ, có thể nói là ảm đạm nhất từ trước đến nay.
Jasmine, một cô gái 22 tuổi từng học kế toán ở Thượng Hải, nằm trong số 12,7 triệu sinh viên tốt nghiệp đại học năm nay – con số kỷ lục, tăng 480.000 người so với năm 2025. Cô kỳ vọng sẽ tìm được việc làm ngay sau khi tốt nghiệp, nhưng đã gửi khoảng 150 CV trong tháng qua mà vẫn chưa thành công.
“Mọi việc khó khăn hơn tôi tưởng rất nhiều,” cô ấy nói. “Thiếu việc làm là một vấn đề, và sự cạnh tranh cũng rất gay gắt, đặc biệt là đối với những công việc được nghỉ cuối tuần và có bảo hiểm xã hội đầy đủ.”
Trong khi tỷ lệ thất nghiệp ở nhóm tuổi từ 16 đến 24 tại Trung Quốc là 15,6%, tương đương với 16,2% ở Anh và 15,1% ở EU, thị trường việc làm của nước này đặc biệt khắc nghiệt đối với sinh viên mới tốt nghiệp đang phải vật lộn với sự thay đổi chóng mặt diễn ra tại nền kinh tế lớn thứ hai thế giới.
Ngày càng nhiều sinh viên mới tốt nghiệp các ngành nhân văn, nghệ thuật và ngôn ngữ ở Trung Quốc nhận thấy nhu cầu về kỹ năng của họ rất thấp. Trong khi đó, các trường đại học Trung Quốc, đang nhanh chóng cải cách chương trình giảng dạy để đáp ứng cuộc đua trở thành cường quốc toàn cầu trong một loạt các ngành công nghệ cao, đang đồng loạt loại bỏ những bằng cấp "lỗi thời".
Với hơn 10 triệu sinh viên Trung Quốc tốt nghiệp mỗi năm kể từ năm 2022, một con số vẫn đang tiếp tục tăng, quy mô của tình hình đang trở thành một yếu tố trầm trọng, khi chính quyền phải tìm kiếm việc làm phù hợp cho số lượng sinh viên tương đương với một quốc gia châu Âu cỡ trung bình mỗi năm.
Theo một nhà nghiên cứu của Economist Intelligence Unit (EIU), người không muốn nêu tên, tình trạng thất nghiệp của thanh niên Trung Quốc là một vấn đề dai dẳng kể từ năm 2020 và “không có sự cải thiện đáng kể”. Xu hướng này ban đầu được thúc đẩy bởi việc Trung Quốc chuyển hướng sang “mô hình tăng trưởng dựa trên năng suất và sản xuất” của các ngành công nghiệp giá trị cao như xe điện, pin, chất bán dẫn và robot, nhà nghiên cứu cho biết.
“Khi nền kinh tế thay đổi, đã xuất hiện sự không phù hợp giữa các kỹ năng mà sinh viên tốt nghiệp cung cấp và các kỹ năng mà thị trường lao động yêu cầu”, nhà nghiên cứu cho biết, đồng thời nói thêm rằng vấn đề này gần đây càng trở nên trầm trọng hơn do “tác động mang tính chuyển đổi” của trí tuệ nhân tạo (AI).
“Các công việc cấp thấp thường dễ bị tự động hóa hoặc thay thế hơn, khiến người lao động trẻ đặc biệt dễ bị tổn thương,” nhà nghiên cứu cho biết. “Ngay cả những người tốt nghiệp có nền tảng về dịch vụ CNTT cũng đã chứng kiến một số nhiệm vụ cấp thấp ngày càng bị tự động hóa bởi trí tuệ nhân tạo.”
Mặc dù xu hướng theo đuổi các ngành học tập trung vào trí tuệ nhân tạo và công nghệ là một xu hướng toàn cầu, tốc độ phát triển của xu hướng này tại các trường đại học Trung Quốc lại rất đặc biệt, theo Charles Jeffery Sun, người sáng lập công ty tư vấn China Education International.
“Hệ thống giáo dục đại học của Trung Quốc được quản lý tập trung. Khi Bắc Kinh đề ra định hướng chiến lược, việc thực hiện sẽ diễn ra nhanh chóng trên hàng trăm trường đại học”, ông nói.
Đáp lại chỉ thị từ Bắc Kinh về việc cần có các bằng cấp phù hợp hơn với nhu cầu lao động, các trường đại học Trung Quốc đã cắt giảm 12.200 chương trình đại học, chủ yếu thuộc lĩnh vực nghệ thuật và nhân văn, trong giai đoạn 2021-2025, đồng thời bổ sung 10.200 chương trình mới nổi. Ông Sun mô tả tình hình này là "đau đớn đối với nhiều sinh viên tốt nghiệp", nhưng là một phần của "sự tính toán cần thiết từ lâu".
“Trong nhiều thập kỷ, giáo dục đại học Trung Quốc chủ yếu tập trung vào việc thu hút sinh viên, đưa càng nhiều người vào đại học càng tốt. Giai đoạn tiếp theo phải hướng đến chất lượng và tính phù hợp”, ông nói.
Tình trạng suy giảm kinh tế của Trung Quốc càng làm cản trở thị trường việc làm, khi Bắc Kinh điều chỉnh mục tiêu tăng trưởng GDP xuống mức thấp nhất kể từ năm 1991 – trong khoảng từ 4,5% đến 5% – do phải đối mặt với các biện pháp thuế quan toàn cầu khắc nghiệt, tiêu dùng nội địa yếu và dân số ngày càng giảm và già hóa nhanh chóng.
Trung Quốc không công bố số liệu thống kê toàn quốc về tỷ lệ việc làm của sinh viên tốt nghiệp trong những năm gần đây, điều đó có nghĩa là quy mô thực sự của vấn đề vẫn chưa được biết rõ. Nhưng Sun mô tả tình hình là "nghiêm trọng" và những con số thực tế là "đáng báo động".
Ông cho biết: “Nếu tính cả những người thuộc các khóa trước vẫn đang tìm việc, những người tốt nghiệp sau đại học chưa tìm được việc làm và những người tốt nghiệp từ nước ngoài trở về, tổng số người tìm việc [năm nay] có thể vượt quá 15 triệu người”.
Các cuộc thăm dò không chính thức do những người mới tốt nghiệp thực hiện trên Xiaohongshu, ứng dụng tương tự TikTok của Trung Quốc, trong đó họ hỏi bạn bè cùng trang lứa về tình trạng việc làm, cho thấy một bức tranh ảm đạm. Một cuộc thăm dò được thực hiện vào tháng 6 bởi một sinh viên tốt nghiệp năm 2025 đã thu hút hơn 14.000 người tham gia, trong đó hơn 10.000 người cho biết họ vẫn đang thất nghiệp. Một cuộc thăm dò khác cho thấy 3.317 trong số 4.637 người được hỏi chọn "thất nghiệp kể từ khi tốt nghiệp, cảm thấy vô định, lạc lõng và lo lắng" là tình trạng của họ.
Ẩn sau những con số đó là một làn sóng tuyệt vọng ngày càng lan rộng, thậm chí thể hiện rõ trên các nền tảng mạng xã hội bị kiểm duyệt gắt gao của Trung Quốc, nơi cụm từ “tốt nghiệp đồng nghĩa với thất nghiệp” đã trở thành một điệp khúc quen thuộc. “Ai đó làm ơn cứu tôi với!” một sinh viên tốt nghiệp 26 tuổi gần đây đã viết về việc tìm kiếm việc làm không thành công của mình. “Tôi đang khóc, tôi kiệt sức, tôi im lặng, tôi đã đầu hàng rồi.”
Sinh viên tốt nghiệp thường phải lựa chọn giữa những công việc đòi hỏi cao và giờ làm việc dài trong khu vực tư nhân, nơi làm việc 12 tiếng một ngày và làm thêm cuối tuần là chuyện thường thấy, và những công việc ổn định hơn nhưng lương thấp hơn trong khu vực công chức cạnh tranh khốc liệt của Trung Quốc . Fan, một sinh viên 22 tuổi tốt nghiệp Đại học Tứ Xuyên tháng trước với bằng cử nhân nhân văn, cho biết rất ít công việc có giờ làm việc đều đặn và ổn định lâu dài.
“Đối với hầu hết chúng ta, việc tìm việc hoặc đi làm rất căng thẳng,” ông nói. “Nếu bạn làm việc trong một công ty lớn, bạn sẽ rất lo lắng về việc bị sa thải trong tương lai. Bạn cũng sẽ rất lo lắng về áp lực của tất cả các nhiệm vụ. Nếu bạn làm một công việc ổn định hơn [trong chính phủ], bạn sẽ lo lắng về việc không kiếm được nhiều tiền như những người khác.”
Tỷ lệ thất nghiệp của sinh viên tốt nghiệp dường như là mối quan ngại hàng đầu của chính quyền, dẫn đến việc họ đưa ra nhiều sáng kiến thúc đẩy tuyển dụng, bao gồm cả chiến dịch quốc gia kéo dài sáu tháng được phát động vào tháng trước. Vào tháng 3, chính quyền cũng đã công bố kế hoạch tận dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để tạo thêm 12 triệu việc làm tại các thành phố vào năm 2026, bao gồm triển khai các chương trình đào tạo và thực tập quy mô lớn trong các lĩnh vực mới nổi có tốc độ tăng trưởng cao.
Sun cho rằng phản ứng chính sách của Bắc Kinh là “hợp lý và chủ động”, nhưng “các vấn đề cấu trúc sẽ cần thời gian” để giải quyết. Ông nói: “Tôi tin rằng xu hướng [thất nghiệp của sinh viên tốt nghiệp] đang xấu đi trong ngắn hạn, nhưng có thể ổn định trong trung hạn khi các điều chỉnh cấu trúc phát huy tác dụng”.
Hiện nay, ngày càng nhiều người có bằng cấp đang chuyển sang các công việc linh hoạt, chẳng hạn như lái xe giao hàng, như một phần của nền kinh tế việc làm tự do khổng lồ của Trung Quốc, nơi đang sử dụng hơn 200 triệu người. Nhà nghiên cứu của EIU cho biết nền kinh tế việc làm tự do mang lại những cơ hội thu nhập quan trọng, nhưng nó “có thể dẫn đến sự suy giảm kỹ năng lâu dài, tăng trưởng thu nhập thấp hơn và giảm khả năng thăng tiến nghề nghiệp”.
“Các biện pháp chính sách sẽ rất quan trọng trong việc giúp người lao động thích nghi và đảm bảo rằng quá trình chuyển đổi không dẫn đến những tổn thất lâu dài về kỹ năng và thu nhập cho thế hệ trẻ”, họ nói.
Nhưng thời gian là yếu tố then chốt đối với hàng triệu thanh niên Trung Quốc. Ông Fan cho biết ông không thấy bất kỳ “giải pháp thực sự hiệu quả” nào cho vấn đề thất nghiệp của thanh niên Trung Quốc, nhưng vẫn hy vọng “môi trường tương lai sẽ tốt hơn”.
“Tôi không biết chính xác khi nào điều đó sẽ xảy ra. Tôi cũng không biết phải làm gì về tương lai,” anh ấy nói. “Tôi chỉ có thể chấp nhận thực tế.”
China’s graduate glut: millions enter a job market with little use for them
Record numbers find there is little demand for their skills, as entry-level tech roles are hit by AI and automation
)
