Nghị quyết do Togo bảo trợ kêu gọi loại bỏ dần bản đồ truyền thống mô tả lục địa này có kích thước tương đương với Greenland
Liên Hợp Quốc đã bỏ phiếu thông qua một nghị quyết nhằm chính thức loại bỏ dần bản đồ Mercator truyền thống của thế giới và thay thế bằng một bản đồ thể hiện chính xác hơn kích thước của châu Phi.
Trong một phiên họp tại trụ sở ở New York, Đại hội đồng Liên Hợp Quốc đã chính thức loại bỏ phép chiếu Mercator từ thế kỷ 16 để thay thế bằng phép chiếu dựa trên thiết kế Equal Earth năm 2018 chính xác hơn.
Tại phiên họp, 164 quốc gia đã bỏ phiếu ủng hộ nghị quyết. Chỉ có Mỹ bỏ phiếu chống, với đại diện của nước này cho rằng nghị quyết là "không cần thiết". Có sáu phiếu trắng.
Các nghị quyết của Liên Hợp Quốc không mang tính bắt buộc, vì vậy các quốc gia và tổ chức sẽ không bị yêu cầu chỉ sử dụng phép chiếu mới hoặc bị cấm sử dụng phép chiếu cũ. Tuy nhiên, kết quả dự kiến sẽ dẫn đến việc cập nhật chương trình giảng dạy trong lớp học và công nghệ thường nhật do việc sử dụng rộng rãi phép chiếu Mercator trong giáo dục, công nghệ và quản trị.
Togo, quốc gia đi đầu trong chiến dịch vận động cho nghị quyết này thay mặt Liên minh châu Phi, cho biết nghị quyết “công nhận và khẳng định rằng những hình ảnh bản đồ không cân xứng, đặc biệt là những hình ảnh do phép chiếu Mercator tạo ra, đã gây ra những ảnh hưởng lâu dài về nhận thức, giáo dục, văn hóa, địa chính trị và kinh tế xã hội, góp phần làm giảm đáng kể nhận thức về quy mô của châu Phi và các khu vực khác trên thế giới trong trí tưởng tượng chung toàn cầu”.
Phát biểu trước khi nghị quyết được thông qua, ông Robert Dussey, Bộ trưởng Ngoại giao Togo, nói: “Cuộc thảo luận này không phải là một cuộc thảo luận chính trị [mà là] một cuộc thảo luận khoa học, bởi vì có bằng chứng khoa học nên tất cả chúng ta phải chấp nhận thực tế.”
Hệ thống bản đồ Mercator được nhà bản đồ học người Flemish Gerardus Mercator giới thiệu vào năm 1569 để giúp các thủy thủ định hướng trên biển. Gần năm thế kỷ sau, nó vẫn là tiêu chuẩn toàn cầu.
Tuy nhiên, do kiểu chiếu bản đồ, các vùng gần xích đạo trông nhỏ hơn đáng kể so với kích thước thực tế, trong khi các khu vực ở vĩ độ cao lại trông lớn hơn nhiều. Ví dụ, bản đồ cho thấy châu Phi có kích thước tương đương với Greenland, nhưng lục địa này lớn hơn lãnh thổ Đan Mạch tới 14 lần.
“Bạn có thể nhét Hoa Kỳ, Trung Quốc, Ấn Độ, Nhật Bản, Mexico và phần lớn châu Âu vào châu Phi mà vẫn còn đất thừa,” theo một bản kiến nghị trên Change.org cho chiến dịch #CorrectTheMap, đã thu được hơn 11.000 chữ ký. Liên minh châu Phi đã ủng hộ chiến dịch này vào tháng 8 năm 2025 và sau đó yêu cầu Togo đi tiên phong trong việc thông qua bản đồ.
Hôm thứ Sáu, trước cuộc bỏ phiếu, Ngoại trưởng Pháp đã lên tiếng ủng hộ nghị quyết. “Chúng ta sẽ từ bỏ phép chiếu Mercator để chuyển sang các phép chiếu bản đồ được thiết kế riêng cho các mục đích cụ thể, phản ánh chính xác hơn diện tích bề mặt thực tế và phù hợp với các khuyến nghị của các nhà bản đồ học và các nhà khoa học,” Jean-Noël Barrot phát biểu tại Đại học Sorbonne ở Paris, một động thái được xem là một phần trong nỗ lực của Pháp nhằm tăng cường thiện chí với các thuộc địa cũ. Pháp giờ đây sẽ sử dụng phép chiếu Eckert IV, gần với phép chiếu Equal Earth được khuyến nghị trong nghị quyết.
Các nhà sử học và địa lý học đã nói từ lâu rằng phép chiếu Mercator bắt nguồn từ những định kiến của phương Tây. Các nhà hoạt động cũng lặp lại quan điểm này, một số người thậm chí còn đặt ra thuật ngữ “chủ nghĩa thực dân bản đồ học”.
Một số người cho rằng bản đồ này đã âm thầm định hình động lực quyền lực quốc tế bằng cách giảm thiểu sự hiện diện vật lý của các quốc gia phía Nam toàn cầu và phóng đại hình ảnh các quốc gia ở bán cầu Bắc trong khi thu nhỏ các khu vực xích đạo. Điều này được cho là đã củng cố những định kiến mang tính hệ thống trong thương mại quốc tế, các ưu tiên phát triển và các khuôn khổ giáo dục.
Một trong những nhà phê bình nổi bật nhất của phép chiếu Mercator là Arno Peters, một nhà sử học người Đức, người đã cho ra mắt bản đồ thế giới Peters dựa trên phép chiếu Gall-Peters vào năm 1973. Bản đồ này thường được sử dụng như một sự thay thế cho bản đồ Mercator.
Chiến dịch #CorrectTheMap của Togo đã thúc đẩy việc sử dụng bản đồ Equal Earth năm 2018, được phát triển bởi một nhóm các nhà bản đồ học quốc tế. Những người ủng hộ cho rằng điều này sẽ giúp thay đổi nhận thức về châu Phi và phi thực dân hóa chương trình giảng dạy toàn cầu.
Một số nhà phân tích đồng ý. JJ Enoch, cộng tác viên cấp cao tại JS Held, một công ty tư vấn rủi ro địa chính trị có trụ sở tại London, cho biết phép chiếu Mercator đã làm giảm trực quan quy mô thực sự của châu Phi. Ông liên kết chiến dịch này với nỗ lực của các quốc gia châu Phi nhằm "tăng cường ảnh hưởng trong các thể chế toàn cầu và kiểm soát tốt hơn cách thức lục địa này được thể hiện".
Ông nói: “Việc áp dụng bản đồ diện tích bằng nhau… sẽ cung cấp cơ sở chính xác hơn cho giáo dục và sự hiểu biết của công chúng, đồng thời báo hiệu rằng tầm quan trọng về nhân khẩu học, kinh tế và địa chính trị của châu Phi không nên tiếp tục được nhìn nhận thông qua các quy ước lỗi thời và bị bóp méo.”
Chính phủ Togo đang lên kế hoạch tổ chức một sự kiện tại Lomé, thủ đô của Togo, với sự tham gia của UNESCO, Liên minh châu Phi và các thương hiệu công nghệ như Google Maps trong quý đầu tiên của năm tới để vạch ra kế hoạch thực hiện nghị quyết này.
Phát biểu trước cuộc bỏ phiếu, Dussey nói: “Đối với những người hỏi tại sao lại là bây giờ, tôi xin trả lời: tại sao không? Khi chúng ta nhìn vào bản đồ thế giới… đã đến lúc chúng ta phải thay đổi câu chuyện.”
Ông nói thêm: “Đã đến lúc chúng ta ở châu Phi phải chịu trách nhiệm thay đổi những gì chúng ta có thể tự mình thay đổi.”
www.theguardian.com
