NDMan
Senior Member
[Theo Reuters Ngày 7 tháng 7 năm 2026]
Một tài xế giao hàng nhìn vào điện thoại khi đang nghỉ ngơi trên chiếc xe đạp điện của mình ở Bắc Kinh, Trung Quốc
Một tài xế giao hàng nhìn vào điện thoại khi đang nghỉ ngơi trên chiếc xe đạp điện của mình ở Bắc Kinh, Trung Quốc
- Nền kinh tế việc làm tự do của Trung Quốc giúp hấp thụ lượng lớn người lao động bị sa thải ở các ngành khác.
- Theo một viện nghiên cứu, số lượng lao động linh hoạt dự kiến sẽ đạt 320 triệu người trong năm nay.
- Công việc bấp bênh, thu nhập không ổn định càng làm trầm trọng thêm tình trạng suy giảm nhu cầu.
- Tỷ lệ tham gia bảo hiểm xã hội thấp làm tăng rủi ro về phúc lợi.
- Tình trạng bão hòa thị trường làm giảm thu nhập của tài xế và người giao hàng.
BẮC KINH, ngày 7 tháng 7 (Reuters) - Bao Zhang bắt đầu lái xe cho một ứng dụng gọi xe của Trung Quốc trong năm nay sau khi mất việc làm kiểm thử phần mềm và cho biết thị trường việc làm yếu kém khiến anh ít hy vọng quay trở lại lĩnh vực công nghệ.
Câu chuyện của anh ấy ngày càng phổ biến ở Trung Quốc, nơi hàng chục triệu người đang chuyển từ việc làm chính thức sang nền kinh tế tự do do bảo hiểm thất nghiệp ít ỏi, số lượng sinh viên tốt nghiệp kỷ lục và tình trạng thiếu việc làm đang thu hẹp các cơ hội.
"Những người trước đây thường đi taxi giờ phải tự lái xe", người đàn ông 30 tuổi cho biết. Anh làm việc từ 7 giờ sáng đến gần nửa đêm ở Bắc Kinh để kiếm được khoảng 6.000 nhân dân tệ (885 đô la) một tháng sau khi trừ chi phí thuê xe và sạc điện.
Trung tâm Nghiên cứu các Hình thức Việc làm Mới của Trung Quốc, một viện nghiên cứu, ước tính số người làm việc linh hoạt - không có hợp đồng toàn thời gian cố định - sẽ tăng lên 320 triệu người trong năm nay từ 280 triệu người vào năm 2025, một nhóm người gần bằng dân số Hoa Kỳ và chiếm khoảng 44% lực lượng lao động của Trung Quốc.
Ngày càng nhiều người Trung Quốc tham gia vào nền kinh tế việc làm tự do.
Một nhóm người có quy mô gần bằng toàn bộ dân số Hoa Kỳ đã tham gia vào cái mà Trung Quốc mô tả là "việc làm linh hoạt"
NỀN KINH TẾ DỰA VÀO "VIỆC LÀM TỰ DO" ĐÓNG VAI TRÒ TÚP LỀU AN SINH CHO TRUNG QUỐC
Các nhà phân tích cho rằng nền kinh tế việc làm tự do của Trung Quốc đã trở thành một "vùng đệm" việc làm quan trọng khi cuộc khủng hoảng bất động sản xóa sổ các công việc xây dựng và các nhà sản xuất sa thải công nhân thông qua tự động hóa và cắt giảm chi phí trong bối cảnh thuế quan, tình trạng dư thừa năng lực sản xuất và chiến tranh giá cả.
Ngày càng nhiều công ty tuyển dụng những người trẻ có trình độ học vấn và những người lao động trí thức đang gặp khó khăn do nhu cầu nội địa yếu và việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo.
"Tỷ lệ này cực kỳ cao," Yang Zhan, một chuyên gia nhân chủng học văn hóa tại Đại học Bách khoa Hồng Kông, cho biết. "Nó không còn chỉ giới hạn ở những người di cư từ nông thôn mà đã lan rộng đến tầng lớp trung lưu và những người tốt nghiệp đại học."
"Trung Quốc đang nâng cấp ngành sản xuất, và nhiều ngành công nghiệp từng sử dụng lượng lớn lao động đang dần bị loại bỏ. Thêm vào đó là trí tuệ nhân tạo (AI)", ông Zhan nói.
Bộ nguồn nhân lực Trung Quốc và Văn phòng Thông tin Quốc vụ viện, cơ quan trả lời các câu hỏi của giới truyền thông thay mặt nội các, đã không đưa ra phản hồi ngay lập tức về các yêu cầu bình luận.
Các ngành sản xuất và xây dựng của Trung Quốc đang mất đi nhiều việc làm.
Khủng hoảng bất động sản, cuộc chiến giá cả giảm phát gây ảnh hưởng nặng nề.
Cũng như ở nhiều nơi khác, công việc trong nền kinh tế tự do giúp giảm thiểu cú sốc thu nhập khi mất việc làm chính thức.
Nhưng tại Trung Quốc, một cố vấn chính phủ cho biết sự gia tăng của các công việc tự do - nơi không bắt buộc đóng bảo hiểm xã hội - làm tăng rủi ro dài hạn đối với một hệ thống phúc lợi vốn đã không được tài trợ đầy đủ.
Một báo cáo năm 2019 của Viện Khoa học Xã hội Trung Quốc cảnh báo rằng quỹ lương hưu quốc gia có thể cạn kiệt vào năm 2035 do dân số già đi. Bản cập nhật năm 2024 cho biết việc trì hoãn nghỉ hưu có thể đẩy lùi thời điểm cạn kiệt từ tám đến chín năm.
"Việc tìm ra giải pháp có thể không dễ dàng," do thu nhập và hợp đồng không ổn định trong lĩnh vực việc làm tự do, vị cố vấn cho biết, đồng thời đề xuất Bắc Kinh nên hỗ trợ ngành dịch vụ chính thức để tạo ra nhiều việc làm tốt hơn.
GÁNH NẶNG NGÀY CÀNG TĂNG
Theo phân tích của Gavekal Dragonomics, các khoản chuyển tiền từ chính phủ trung ương để bù đắp thâm hụt ngân sách bảo hiểm xã hội đã tăng gấp ba lần trong thập kỷ qua, lên khoảng 3 nghìn tỷ nhân dân tệ, và tăng gấp đôi tỷ lệ phần trăm so với tổng chi tiêu, đạt 10%.
Một cố vấn khác của chính phủ cho rằng việc đánh thuế thêm vào người lao động tự do, nhiều người trong số họ là người di cư từ nông thôn, để giảm bớt gánh nặng là "hoàn toàn không hợp lý". Ông nói thêm rằng trợ cấp sinh con có thể là giải pháp lâu dài tốt hơn.
Chỉ có hai trong số 12 người lao động linh hoạt mà Reuters phỏng vấn cho biết họ tự nguyện đóng góp, trong khi hai người khác cho biết họ đóng góp thông qua các công việc bán thời gian chính thức bên ngoài công việc làm thêm của họ. Số còn lại cho biết họ thích tự tiết kiệm hơn.
"Tôi có thể tự mình kiểm soát, thay vì phải chờ đợi hàng chục năm để người khác trả tiền cho mình," Angel An, 24 tuổi, cho biết. Cô kiếm được nhiều tiền hơn mức trung bình của tài xế gọi xe bằng cách quảng bá dịch vụ của mình cho khách du lịch ở Thượng Hải và Tô Châu gần đó trên mạng xã hội.
Zhang thường xuyên bị đau mắt cá chân và đầu gối do phải ngồi lâu trong giờ cao điểm khi di chuyển, nhưng anh đã chọn không mua bảo hiểm y tế, vì cho rằng lương hưu "còn xa vời" và dù sao cũng sẽ ít ỏi.
Nhà kinh tế Frederic Neumann của HSBC châu Á cho biết, các công việc tự do thiếu mức lương và sự ổn định mà nhiều người Trung Quốc mong đợi, đồng thời cảnh báo điều này đang kìm hãm tiêu dùng và tăng trưởng.
"Cả một thế hệ mới đang lớn lên mà không quen với sự an toàn và tự tin mà cha mẹ họ đã được hưởng trong một thời gian dài," Neumann nói.
TỶ LỆ THAM GIA THẤP
Một báo cáo của chính phủ vào tháng 12 năm 2025 cho thấy, đến cuối năm 2024, chỉ có 70,6 triệu lao động thời vụ tham gia chương trình lương hưu cho người lao động thành thị, chương trình này bổ sung cho các khoản trợ cấp hưu trí cơ bản. Hầu hết người lao động nhập cư chỉ đóng góp một khoản nhỏ vào chương trình cơ bản, với mức chi trả có thể thấp tới 163 nhân dân tệ một tháng.
Hiện chưa có ước tính về số lượng người lao động tự do đóng góp vào tất cả các chương trình bảo hiểm xã hội - lương hưu, y tế, tai nạn lao động, thất nghiệp, thai sản và nhà ở - nhưng con số thực tế có thể thấp hơn nhiều.
Một cuộc khảo sát của Đại học Bắc Kinh với 30.000 người giao hàng cho thấy chưa đến 10% ủng hộ việc đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc, điều này sẽ khiến người lao động mất khoảng 10% thu nhập và người sử dụng lao động mất khoảng một phần tư.
"Ưu tiên cấp bách hiện nay là tạo điều kiện dễ dàng hơn cho người lao động làm việc theo hình thức linh hoạt được tham gia vào hệ thống bảo hiểm xã hội dành cho người lao động", ông Ting Lu, nhà kinh tế trưởng phụ trách Trung Quốc của Nomura, cho biết. Ông ước tính chỉ có hàng chục triệu người được tham gia đầy đủ vào hệ thống này.
"Chúng ta cần giảm bớt lo lắng," ông nói, "để họ tiết kiệm ít hơn và tiêu dùng nhiều hơn."
Nhà nhân chủng học Zhan cho biết chính phủ phải đối mặt với một sự đánh đổi khó khăn giữa việc yêu cầu các nhà tuyển dụng trong ngành đóng góp nhiều hơn vào việc cải thiện phúc lợi cần thiết và việc bảo toàn khả năng tạo việc làm của họ.
Ông Zhan cho biết: "Chính phủ rất cần nền kinh tế nền tảng để thu hút người lao động và duy trì ổn định xã hội".
Bà nói thêm rằng những thay đổi quy định quan trọng có thể gây ra "cú sốc lớn" đối với lợi nhuận của ngành.
ÁP LỰC TIỀN LƯƠNG
Mặc dù tỷ lệ thất nghiệp của Trung Quốc đã duy trì ở mức khoảng 5%-6% trong suốt một thập kỷ, nhưng hình thức làm việc tự do (gig work) đã giúp giữ cho con số này ở mức thấp vì bất kỳ ai làm việc dù chỉ một giờ một tuần cũng được coi là có việc làm.
Tuy nhiên, lượng lao động tự do ngày càng tăng vượt xa nhu cầu ở một số lĩnh vực, làm giảm tốc độ tăng thu nhập.
Báo cáo của viện nghiên cứu cho biết, thu nhập của 16 triệu người giao đồ ăn ở Trung Quốc đã tăng trung bình 11% lên 37,3 nhân dân tệ/giờ vào năm 2025, nhưng tiền lương của 37,2 triệu tài xế dịch vụ gọi xe lại giảm 1,8%.
Ít nhất bốn thành phố, bao gồm cả trung tâm công nghệ Thâm Quyến, đã đưa ra cảnh báo về tình trạng "bão hòa" của thị trường gọi xe kể từ tháng Tư.
Cố vấn thứ hai của chính phủ cho biết chính quyền chỉ muốn nâng cao nhận thức chứ không có ý định ngăn cản người dân nhận thêm những công việc như vậy, vì "điều đó sẽ trở thành vấn đề ổn định xã hội".
Li, một người dọn dẹp khoảng 50 tuổi, làm thêm giao đồ ăn đến 10 giờ tối để kiếm thêm 40-100 nhân dân tệ mỗi ngày, nghi ngờ số lượng người giao hàng ngày càng tăng đang làm giảm thu nhập mỗi đơn hàng, nhưng anh "không còn lựa chọn nào khác" ngoài việc tiếp tục.
"Ở tuổi tôi, không có học vấn thì tôi có thể làm gì được chứ? Ở Bắc Kinh, hầu hết sinh viên đại học cũng phải đi giao đồ ăn", ông Li, người chỉ cho biết họ của mình, nói.
