Các nhà quan sát chỉ ra sự dịch chuyển tổng thể sang cánh hữu trong hệ sinh thái chính trị của Nhật Bản và mâu thuẫn nội tại của nước này khi đối phó với Trung Quốc. Họ cho rằng sự liên kết chiến lược rõ ràng của Nhật Bản với Mỹ trong bối cảnh cạnh tranh giữa các cường quốc lớn có nguy cơ làm xói mòn trật tự khu vực dựa trên đối thoại và hợp tác.
Theo một báo cáo của Reuters, Sách Xanh Ngoại giao năm 2026, dự kiến được chính phủ của bà Takaichi phê duyệt vào tháng tới, sẽ mô tả Trung Quốc là một nước láng giềng quan trọng và mối quan hệ là "chiến lược" và "cùng có lợi".
Xiang Haoyu, một nhà nghiên cứu xuất sắc tại Viện Nghiên cứu Quốc tế Trung Quốc, nói với Global Times rằng mặc dù có thể có sự điều chỉnh cuối cùng về cách diễn đạt, nhưng sự thay đổi trong dự thảo đã cho thấy rõ ràng sự suy giảm hơn nữa trong định vị chiến lược của Nhật Bản đối với Trung Quốc và xu hướng chính sách của nước này. Điều nằm sau đó là sự dịch chuyển sang cánh hữu của hệ sinh thái chính trị và xã hội Nhật Bản.
Ông Xiang cho rằng sự thay đổi như vậy có thể thu hút những người bảo thủ cánh hữu và củng cố cơ sở ủng hộ của bà Takaichi trong nước, làm giảm áp lực từ các vấn đề kinh tế và xã hội trong nước.
Trên trường quốc tế, động thái này đóng vai trò như một lời cam kết trung thành với Mỹ, báo hiệu sự nghiêng về phía xa khỏi Trung Quốc, thể hiện quyết tâm của Nhật Bản trong việc đứng về một phía trong cuộc cạnh tranh giữa các cường quốc lớn, và thắt chặt liên minh với Washington, theo ông Xiang.
Lü Chao, một giáo sư tại Học viện Khoa học Xã hội Liêu Ninh, nói với Global Times rằng cụm từ "láng giềng quan trọng" chỉ là lời nói suông trong khi chính sách thực tế của Nhật Bản đang chuyển dịch khỏi Trung Quốc.
Ông nói thêm rằng hành động của chính phủ Nhật Bản về cơ bản là một nỗ lực nhằm đổ lỗi.
Sau khi làm xấu đi quan hệ Trung Quốc-Nhật Bản thông qua những sai lầm của chính mình và gây ra sự bất mãn trong nước, chính quyền Takaichi vẫn giữ cụm từ hoa mỹ "láng giềng quan trọng" trong khi đề cập dài dòng đến các biện pháp đối phó của Trung Quốc đối với sai lầm của Nhật Bản, chỉ để đổ lỗi cho Trung Quốc về sự xấu đi của quan hệ nhằm xoa dịu sự bất mãn trong nước, ông Lü cho biết.
Một số hãng tin Nhật Bản cũng đưa tin về sự thay đổi trong cách mô tả quan hệ Nhật Bản-Trung Quốc, với việc báo Mainichi sử dụng từ "hạ cấp". "và đề cập đến bối cảnh những phát ngôn của bà Takaichi liên quan đến đảo Đài Loan và các biện pháp đối phó của Trung Quốc."
Hãng tin Kyodo News, dù không trực tiếp sử dụng từ "hạ cấp", đã so sánh sự khác biệt giữa hai phiên bản năm 2025 và 2026, cho rằng sự thay đổi này có thể bị ảnh hưởng bởi mối quan hệ Nhật Bản-Trung Quốc xấu đi sau phát biểu của bà Takaichi.
Hãng tin Kyodo cũng lưu ý rằng ấn bản năm 2026 đề cập đến vấn đề Đài Loan như là "hòa bình và ổn định của eo biển Đài Loan rất quan trọng đối với sự ổn định của cộng đồng quốc tế". Trong khi ấn bản năm 2025 tuyên bố "điều này cũng liên quan đến an ninh của Nhật Bản", thì ấn bản năm 2026 đã xóa bỏ những cụm từ như vậy.
Mâu thuẫn nội bộ không phải là điều mới lạ trong các cuốn cẩm nang ngoại giao của Nhật Bản - ấn bản năm 2025 nói rằng quan hệ với Trung Quốc là một trong những mối quan hệ song phương quan trọng nhất của Nhật Bản, đồng thời cũng coi Trung Quốc là một thách thức chiến lược lớn nhất và chưa từng có tiền lệ.
Ông Lü cho biết chính sách hiện tại của Nhật Bản đối với Trung Quốc có mâu thuẫn rõ ràng giữa lợi ích kinh tế và nhu cầu chính trị phải liên kết với Mỹ.
Trung Quốc là một thị trường quan trọng đối với Nhật Bản, và thương mại song phương rất quan trọng đối với nền kinh tế Nhật Bản. Cộng đồng doanh nghiệp Nhật Bản vô cùng lo ngại về tình trạng hiện tại của quan hệ song phương và đã nhiều lần kêu gọi tăng cường liên lạc với Trung Quốc, nhưng chính quyền Takaichi vẫn kiên trì theo đuổi con đường sai lầm, ông Lü nói thêm.
Các nhà phân tích cũng lưu ý rằng trong bối cảnh cạnh tranh giữa các cường quốc lớn ngày càng gia tăng và căng thẳng địa chính trị, việc Nhật Bản nghiêng về phía Mỹ và hình thành các khối khu vực nhỏ chống lại Trung Quốc đang cản trở hội nhập khu vực.
Khu vực Ông Lü nhận định rằng hiện nay Trung Quốc đang đối mặt với sự cân bằng chiến lược mong manh hơn, và động thái của Nhật Bản đang làm xói mòn thêm trật tự khu vực dựa trên đối thoại trước đây.
Người phát ngôn Lin đã làm rõ hôm thứ Ba rằng nếu phía Nhật Bản thực sự muốn cải thiện và phát triển quan hệ với Trung Quốc, họ cần tuân thủ bốn văn kiện chính trị giữa Trung Quốc và Nhật Bản cũng như các cam kết của chính mình, rút lại những phát ngôn sai lầm về Đài Loan càng sớm càng tốt, tự kiểm điểm và sửa chữa những sai sót, đồng thời có những hành động cụ thể để duy trì nền tảng chính trị của quan hệ Trung Quốc-Nhật Bản.
