Chuyện Đúng – Sai Trong Trading
— Viết tại sân bay Istanbul, giữa một đêm jetlag —
Hôm nay, tranh thủ lúc khó ngủ chập chờn vì jetlag, mình ngồi ở sân bay Istanbul viết vội vài dòng để tự sự về chuyện “đúng – sai” trong trading. Hẳn là một số bạn từng đọc bài viết của mình sẽ thấy: nhiều khi giọng điệu khá thận trọng, hoặc các kịch bản đưa ra trông “xám xịt”, chẳng giống bức tranh màu hồng mà các “chuyên gia” TikTok, Facebook vẫn hay tô vẽ. Mà hễ ai bình luận trái chiều thì lập tức bị phản ứng: chối bỏ, phủ nhận — để bảo vệ “cái tôi đúng đắn”.
“Trade được winrate bao nhiêu %?”
“Có track record không?”
“Một năm kiếm được triệu đô chưa?”
Tư duy đúng – sai nhị nguyên này ăn sâu trong tâm lý nhiều trader. Nhưng mình nghĩ,
ở thị trường này, đúng – sai nên được nhìn bằng một lăng kính khác.
Cái nghề (hay cái “nghiệp”) trading
Trading là nghề liên tục phải ra quyết định – mà quyết định lại phản ánh rất rõ cá tính mỗi người. Tỷ lệ thành công thấp, kết quả ảnh hưởng trực tiếp đến thu nhập. Ra quyết định đúng vừa có tiền, vừa được công nhận là “đúng”, đứng đầu chuỗi thức ăn
→ nên
ngã mạn của trader còn cao hơn cả đỉnh Everest. Nhưng chính sự kiêu ngạo đó là điểm yếu chí tử. Leo Everest, tỷ lệ tử vong 10–15%; còn xây ngã mạn thì “tạch” đến 90–95%. Mà càng tạch, trader lại càng muốn chứng minh mình thuộc top 5%, vượt qua tất cả để khẳng định bản thân là kẻ xuất chúng.
Gốc rễ của điểm yếu
Người tham gia cuộc chơi bị khai thác điểm yếu rất triệt để. Sau mỗi lần bùng nổ dân số, xã hội lại có 1 tầng lớp giàu có khi tận dụng được nguồn lực lao động giá rẻ. Thế hệ 7x–8x đời đầu tận dụng lao động dồi dào giá thấp, dựng tài sản nhanh chóng, thành “tấm gương” cho thế hệ 9x. Trong khi đó, 9x lại phải cạnh tranh để “bắt kịp” hình mẫu ấy. Xã hội liên tục vẽ “bánh vẽ”: con đường làm giàu, tự do tài chính, tinh hoa xã hội… Tất cả đánh vào nỗi khát khao
“desire to catch up” — và đó là
điểm yếu đầu tiên.
Khi cuộc đua làm giàu bắt đầu
Ai cũng muốn thoát cảnh làm thuê, thành “ông nọ bà kia”, nên đổ xô đi tìm “lợi thế”. Nhưng lợi thế hiếm, thuộc về số ít: “phú nhị đại”, “chạn vương”, “chạn đế”… Nghe là đã thấy cả nỗi ganh tị và bức bối của một thế hệ. Rồi bỗng
các “game tài chính” xuất hiện:
-Rào cản gia nhập thấp: Ai cũng có thể mở tài khoản tại nhà
- Được trao tài nguyên kiếm tiền : cấp đòn bẩy siêu cao, x250 chẳng hạn
Nghe thật dễ! Từ người làm thuê lương bèo, bị sếp mắng vẫn “dạ vâng”, vay mượn ai cũng khó, giờ bỗng có công cụ “cân cả thế giới”, “tài trợ nguồn lực tối đa”. Và thế là… cá cắn câu. → Bẫy tâm lý kế tiếp:
Overleverage – lạm dụng đòn bẩy.
Có 1 cậu hỏi mình, bạn cậu ấy rủ join 1 game, đòn bẩy 1:10, all in luôn, đánh ở binance, thắng x10, thua thì stoploss bằng tài khoản luôn. join thì có cơ hội x10, 2 lần đúng x100, 3 lần x1000 rồi.
Thử tính nhé: Giả sử trader kinh nghiệm, signal tốt thì Winrate được chừng 60%, xác suất thắng 3 lần liên tiếp = 0.6³ = 21.6%. Mức này nghe “đáng thử” nếu muốn nhân 1000 lần tài khoản – nhưng quên rằng chỉ cần 1 lần biến động ngược chiều entry 0.1 nav là bay màu.
Thực tế, game đòn bẩy được thiết kế để
người khác kiếm tiền từ bạn, chứ không phải để bạn đuổi kịp họ. Sàn ôm lệnh rất thích margin x100, x250 – chỉ cần rung nhẹ, cả long lẫn short đều “bay” vì tài khoản không thể chịu được rung lắc cho đến khi đạt được target.
Dù view đúng hay sai, người có thai vẫn là trader ôm đòn bẩy 
)
Từ hi vọng đến kỳ vọng
Khi tiền mất, mộng tan, trader lại quay về làm lao động giá rẻ. Từ người nghèo có hoài bão → thành người nghèo nhiều gánh nặng. Nhưng trong đêm đen vẫn có ánh sáng —
hi vọng. Suốt bao năm, chính sách tiền tệ luôn ưu tiên giới tư bản, khiến người nghèo mất niềm tin. Và từ đó,
Crypto ra đời. Crypto – đứa con sinh ra giữa tro tàn, mang sứ mệnh giải thoát con người khỏi kiểm soát của chính phủ. Nghe thật cao đẹp. Nhưng hi vọng dần biến thành
kỳ vọng, và kỳ vọng lại thành bẫy mới. Ai cũng thích nghe view “một phát lên mây”. Hi vọng là tốt, nhưng
đừng gắn kỳ vọng bản thân vào đó – vì đó chính là điểm yếu để người khác khai thác.
Đúng sai và con số dương – âm
Ở thị trường này, nếu kết quả cuối cùng là
số âm, thì đừng bận tâm đúng sai nữa. Hay bạn muốn “đúng” nhưng không cần tiền? Từ nhỏ ta được dạy:
Làm toán đúng → điểm cao → học sinh giỏi
Phát biểu đúng → được vỗ tay
Nhưng “sai” có đáng sợ thế không? Khi mình học ở Israel, họ nói:
“Chúng tôi khuyến khích sáng tạo và thử nghiệm. Sai là nền tảng của cải tiến.”
→
Đúng và sai không còn đối lập, mà
bổ trợ cho nhau.
Khi đúng và sai cùng tồn tại
Trong trading: long – short, đúng có tiền, sai mất tiền. Nhưng với
options, khác hẳn.
Ví dụ: muốn mua platinum chiết khấu 20%, xác suất thành công chỉ 12%. Nghĩa là “sai” 88%, nhưng đáng thử chứ?
Kết quả: 9 tháng “làm bạn với cái sai”, lãi +47%.
Hoặc 1 vd khác về việc chấp nhận cái sai:
Vàng 4000:
[]
Sell call ở
4400
[]
Sell put ở
3600
thời hạn options của mình sell 1 tuần chẳng hạn.
Cản tàu hai đầu – gần như chắc chắn một bên sẽ sai. Ngay khi vào lệnh là xác định sai luôn, đỡ phải lo “đúng hay không”, quan trọng là
sai thì xử lý thế nào.
Kết luận
Đúng – sai không quan trọng. Quan điểm trái chiều tồn tại để bổ trợ cho nhau. View tiêu cực, bearish, thận trọng (thậm chí “toxic”) cũng có lý do:
Để chuẩn bị cho việc không bị thiệt hại — hoặc tận dụng cơ hội khi thị trường đi ngược kỳ vọng số đông.
Ai đúng, ai sai cũng được. Bạn nào thích thể hiện – nhường bạn đúng tất. Còn mình… chỉ xin tí tiền của mọi người là được, dẫu có sai đi nữa
)
