Tháng Bảy này, tròn 28 năm người nhạc sĩ tài hoa rời xa cõi tạm. Văn Cao đã đi xa nhưng những nhạc phẩm của ông vẫn còn khắc sâu trong tâm khảm của những người mộ điệu.
Đó cũng là hạnh phúc viên mãn của tác giả “Quốc ca Việt Nam” một nghệ sĩ đa tài, bởi chưng không chỉ là một nhạc sĩ, Văn Cao còn là một họa sĩ, thi sĩ với nhiều tác phẩm giá trị khiến hậu thế phải ngưỡng mộ.
Trên con đường tân nhạc
Nửa đầu thế kỷ 20, được tiếp cận với âm nhạc phương Tây, các văn nghệ sĩ Việt Nam bắt đầu viết lời Việt cho những bản nhạc ngoại quốc du nhập vào nước ta. Từ giữa thập niên 30 trở đi, họ bắt đầu sáng tác và quảng bá nhạc Việt do các nhạc sĩ trong nước sáng tác.
Tuy nhiên, họ không chỉ sáng tác nhạc hoàn toàn Tây phương như đã được tiếp cận. Hầu hết trong số họ đều có xu hướng sáng tác một nền tân nhạc kết hợp với âm nhạc cổ truyền, mang âm hưởng nhạc dân tộc trong các tác phẩm của mình.
Khán thính giả trong nước bắt đầu biết đến tân nhạc và những nhạc sĩ: Lê Thương, Văn Cao, Phạm Duy, Dương Thiệu Tước, Trọng Khương, Hoàng Nguyên, Đoàn Chuẩn - Từ Linh, Hoàng Trọng, Ngọc Bích, La Hối, Phạm Đình Chương…
Thế hệ đầu tiên của nền âm nhạc nước ta chịu ảnh hưởng của nền giáo dục Nho học từ chương, nên thính giả sẽ không lạ lẫm khi được nghe thấy những chuyện xưa tích cũ bàng bạc đâu đó, được trích dẫn trong ngôn từ ca khúc họ sáng tác. Văn Cao cũng không hề là ngoại lệ, trong đó nổi tiếng nhất là nhạc phẩm “Thiên Thai”.
Với “Thiên Thai”, Văn Cao dùng giai điệu để chuyển tải lại câu chuyện hai chàng Lưu Thần và Nguyễn Triệu đi vào núi hái thuốc. Tình cờ, hai chàng gặp phải tiên nương, họ cùng vui vầy, chung sống với nhau. Một thời gian sau nhớ về trần thế hai chàng rời cõi tiên tìm về nơi cũ. Hỡi ôi! Thời gian trôi đi đã 600 năm.
Những giai điệu sang trọng
Không chỉ riêng “Thiên Thai”, sự đa tài của Văn Cao còn ở những câu chuyện lãng mạn trong “Bến xuân”, “Cung đàn xưa”, “Làng tôi” với những giai điệu, cung bậc khác nhau. Với “Suối mơ”, ông dẫn thính giả vào một khung trời mơ mộng, thanh thoát bằng những giai điệu trầm bổng tuyệt vời. Khác hẳn với “Trương Chi” mang tính bi kịch, buồn bã, “Mùa xuân đầu tiên” mang đến cảm xúc lâng lâng hạnh phúc của ngày được chứng kiến đất nước hoàn toàn thống nhất.
Ngoài “Tiến quân ca”, những nhạc phẩm như “Trường ca sông Lô”, “Tiến về Hà Nội” cũng là những câu chuyện được Văn Cao với tư cách là người trong cuộc kể lại bằng âm nhạc, mang tính chất hào hùng của dân tộc trong một thời đấu tranh giữ nước.
Cho dù bất kỳ ở thể loại nào, nhạc Văn Cao luôn sang trọng là điều giới âm nhạc Việt phải công nhận. Nhạc sĩ Trịnh Công Sơn từng thổ lộ: “Trong âm nhạc, Văn Cao sang trọng như một ông hoàng. Trên cánh đồng ca khúc, tôi như một đứa bé ước mơ mặt trời là con diều giấy thả chơi. Âm nhạc của anh Văn là âm nhạc của thần tiên bay bổng. Tôi la đà đi giữa cõi con người. Anh cứ bay và tôi cứ chìm khuất. Bay và chìm trong những thân phận riêng tư”.
