Theo Marx, tiến trình phát triển lịch sử của xã hội loài người diễn ra thông qua các phương thức sản xuất khác nhau, thường được mô tả như sau:
- Cộng sản nguyên thủy
- Xã hội chiếm hữu nô lệ
- Xã hội phong kiến
- Chủ nghĩa tư bản
- Chủ nghĩa xã hội (giai đoạn quá độ)
- Chủ nghĩa cộng sản (giai đoạn hoàn thiện)
Vì sao Marx cho rằng xã hội sẽ tiến tới chủ nghĩa xã hội?
Marx dựa trên học thuyết
chủ nghĩa duy vật lịch sử. Ông lập luận rằng:
- Mỗi hình thái kinh tế - xã hội đều chứa đựng những mâu thuẫn nội tại.
- Khi lực lượng sản xuất phát triển vượt quá khuôn khổ của quan hệ sản xuất cũ, mâu thuẫn sẽ ngày càng gay gắt.
- Những mâu thuẫn này dẫn đến sự thay đổi xã hội thông qua đấu tranh giai cấp.
Đối với chủ nghĩa tư bản, Marx cho rằng có những mâu thuẫn cơ bản như:
- Tư liệu sản xuất thuộc sở hữu của một số ít nhà tư bản, trong khi đa số người lao động chỉ sở hữu sức lao động.
- Cạnh tranh khiến tư bản ngày càng tập trung vào số ít người.
- Khủng hoảng kinh tế xảy ra theo chu kỳ.
- Khoảng cách giàu nghèo ngày càng lớn.
Theo Marx, các mâu thuẫn này sẽ dẫn đến sự thay đổi sang chủ nghĩa xã hội.
Mục tiêu cuối cùng là
chủ nghĩa cộng sản, nơi theo Marx:
- Không còn giai cấp.
- Không còn nhà nước với tư cách là công cụ thống trị giai cấp.
- Tư liệu sản xuất thuộc sở hữu chung.
- Nguyên tắc phân phối là: "Làm theo năng lực, hưởng theo nhu cầu."
