Theo một tờ báo Trung Quốc, nhà máy chuyển hóa than thành nhiên liệu lỏng lớn nhất thế giới đang biến than đá thành các sản phẩm dầu mỏ có thể dùng làm nhiên liệu cho tên lửa và chất bôi trơn máy móc, đồng thời tăng giá trị của nó lên gấp bảy lần.
Dây chuyền sản xuất, do Công ty TNHH Công nghiệp Than Ninh Hạ thuộc Tập đoàn Năng lượng Trung Quốc xây dựng, đã bắt đầu hoạt động toàn diện tại khu tự trị Ninh Hạ Hồi, tây bắc Trung Quốc vào tháng trước và chế biến 24 triệu tấn than trong năm 2025 – chiếm một phần tư tổng sản lượng hàng năm của khu vực, theo một báo cáo được đăng tải trên nhật báo Khoa học và Công nghệ hôm thứ Tư.
Công nghệ này đã mang lại lợi ích lớn cho Trung Quốc trong năm nay, khi nước này trước đây nhập khẩu hơn 40% lượng dầu thô từ Trung Đông trước khi eo biển Hormuz bị phong tỏa do cuộc chiến giữa Mỹ và Israel chống lại Iran.
Có thời điểm, giá dầu quốc tế tăng lên trên 100 đô la Mỹ/thùng, khiến việc chuyển hóa than thành dầu trở thành một hoạt động kinh doanh rất sinh lời. Theo báo cáo, dự án này không chỉ tạo ra lợi nhuận kinh tế đáng kể mà còn giúp giảm sự phụ thuộc vào dầu nhập khẩu.
Cơ cấu năng lượng của Trung Quốc từ lâu đã được định hình bởi nguồn than dồi dào, dầu mỏ hạn chế và trữ lượng khí đốt tự nhiên khan hiếm. Tại Ninh Hạ, than chiếm hơn 90% tổng lượng năng lượng tiêu thụ của khu vực.
Công nghệ cốt lõi của cơ sở này – được gọi là hóa lỏng than gián tiếp – bao gồm việc nung nóng than bằng oxy và hơi nước để biến nó thành khí tổng hợp gồm carbon monoxide và hydro.
Sau quá trình tinh chế, khí được chuyển hóa thành các sản phẩm dầu thân thiện với môi trường, có hàm lượng lưu huỳnh và chất thơm thấp.
“Công nghệ này là ‘phép màu’ vĩ đại nhất trong lĩnh vực kỹ thuật hóa học than đá,” ông He Peng, một quản lý của Công ty Công nghiệp Than Ninh Hạ, nói với tờ báo.
Quá trình này kéo dài và đòi hỏi đầu tư khổng lồ, báo cáo ghi nhận rằng ngay từ năm 2004, chính phủ Trung Quốc đã cử tiền thân của Công nghiệp Than Ninh Hạ đi đàm phán với các công ty nước ngoài để cấp phép công nghệ chuyển đổi than thành nhiên liệu lỏng.
Công ty tiên phong toàn cầu trong lĩnh vực này là Sasol của Nam Phi, công ty đã tận dụng bí quyết độc quyền của mình bằng cách liên tục tăng giá, thậm chí đòi tới 2,5 tỷ đô la Mỹ chỉ cho một quy trình tổng hợp duy nhất. Các cuộc đàm phán kéo dài nhiều năm mà không đi đến kết luận.
Năm 2009, những nỗ lực nghiên cứu trong nước của Trung Quốc đã đạt được bước đột phá khi Công ty Công nghệ Nhiên liệu Tổng hợp Trung Quốc hoàn thành dây chuyền thí điểm hóa lỏng than gián tiếp công suất 160.000 tấn/năm và sản xuất ra các sản phẩm đạt tiêu chuẩn ngành.
Vào thời điểm đó, Công ty Than Ninh Hạ quyết định tự mình tiến hành dự án, sử dụng công nghệ nội địa được cấp phép hoàn toàn của Synfuels.
Con đường hướng tới sự tự chủ gặp phải vô vàn thách thức, từ lò nung bị tắc nghẽn đến vòi phun dễ vỡ và chất xúc tác không ổn định. Thành phần quan trọng nhất là thiết bị khí hóa, bước đầu tiên trong quá trình chuyển hóa than thành nhiên liệu lỏng.
Các lò khí hóa được chế tạo theo các quy trình kỹ thuật nước ngoài chỉ có thể xử lý than chất lượng cao và việc sửa đổi chúng cũng vô cùng tốn kém, buộc nhóm nghiên cứu phải bắt đầu lại từ đầu.
Năm 2012, lò luyện kim Shenning do trong nước phát triển ra đời, mở ra một hướng đi mới cho việc sử dụng than chất lượng thấp một cách sạch sẽ, nhờ khả năng xử lý nhiều loại than có chất lượng khác nhau.
Năm sau đó, Ủy ban Phát triển và Cải cách Quốc gia đã chính thức phê duyệt dự án quy mô lớn này, được thiết kế để sản xuất 4 triệu tấn sản phẩm dầu mỏ mỗi năm.
Cơ sở đẳng cấp thế giới này, với diện tích lớn hơn 650 sân bóng đá, cuối cùng đã sản xuất ra giọt dầu đạt tiêu chuẩn đầu tiên vào năm 2016.
Than đá đi vào hệ thống này và được biến đổi thành dầu diesel, naphtha, khí hóa lỏng, lưu huỳnh, sáp tinh khiết cao và vô số sản phẩm khác, mỗi sản phẩm đều có giá trị cao hơn.
Báo cáo đã đưa ra hai ví dụ về việc sử dụng các sản phẩm này trong nhiều ngành công nghiệp khác nhau.
Sử dụng công nghệ cốt lõi của riêng mình và hợp tác với một số đối tác, Tập đoàn Khoa học và Công nghệ Hàng không Vũ trụ Trung Quốc đã phát triển nhiên liệu tên lửa gốc than đá, giúp phóng thành công tên lửa Trường Chinh-12, giảm sự phụ thuộc của ngành công nghiệp vào một nguồn nhiên liệu duy nhất.
Báo cáo cũng đề cập đến dòng sản phẩm dầu bôi trơn cao cấp C Energy+ do Công ty Công nghiệp Than Ninh Hạ tự phát triển, với 11 sản phẩm dành cho cả ô tô và công nghiệp. Dầu thủy lực chống mài mòn 68# của hãng có hiệu suất tương đương với các sản phẩm hàng đầu quốc tế, theo báo cáo.
Dây chuyền sản xuất được nâng cấp đồng nghĩa với sản phẩm chất lượng cao hơn và an toàn được cải thiện, dự án này trở thành hình mẫu cho ngành công nghiệp chuyển hóa than thành nhiên liệu lỏng của Trung Quốc.
Một nguồn tin nội bộ trong ngành cho biết với tờ Science and Technology Daily rằng “ngành công nghiệp chuyển hóa than thành nhiên liệu lỏng của Trung Quốc hiện có rất ít sản phẩm cao cấp”.
“Hầu hết các công ty hàng đầu sản xuất các mặt hàng tầm trung hoặc giá rẻ, còn các mặt hàng cao cấp chỉ chiếm một phần nhỏ. Nhiều phát hiện nghiên cứu tiên tiến vẫn đang nằm trong phòng thí nghiệm và chưa được mở rộng quy mô sản xuất,” nguồn tin nội bộ cho biết.
Theo báo cáo, sau những nâng cấp mới nhất, các đơn vị xử lý cốt lõi của dự án hiện cũng đang hoạt động với 99,8% khả năng tự động hóa, cho phép vận hành lâu dài mà không cần người giám sát.
Toàn ngành công nghiệp cần sản xuất nhiều sản phẩm dầu mỏ và hóa chất chuyên dụng có giá trị hơn, tích hợp nhiều hydro xanh và điện xanh hơn vào các nhà máy điện than để giảm phát thải, và triển khai robot và cảm biến thông minh ở những khu vực nguy hiểm để đảm bảo an toàn cho người lao động, báo cáo cho biết.
www.scmp.com
