Lưu ý : Bạc đạn cho chén cổ thường có dạng vát xéo để lắp vào bộ chén cổ, nên thường nó sẽ có thêm thông số góc vát, như trong hình là 46.9 x 7 x 45°
Về lí thuyết, các bạc đạn có viên bi đường kính càng lớn thì khả năng chịu lực càng tốt. Viên bi lớn dẫn đến diện tích tiếp xúc của vòng trong và vòng ngoài lớn, tiếp xúc nhiều hơn giúp phân bố lực đều hơn, mang lại lực lăn cũng như độ bền cao hơn cho vòng bi
Hình trên cho thấy bạc đạn được ép trực tiếp vào trục giữa của sườn, không sử dụng ống lót của trục giữa, giúp tăng đường kính của bạc đạn, đem lại hiệu suất tốt hơn
Tương tư cho chén cổ xe đạp, kích thước cổ phuộc xe đạp có chiều hướng ngày càng to ra, từ những chén cổ tiêu chuẩn 34-34 hoặc 42 / 44 thì nay chén cổ dành cho xe MTB thường phổ biến là 44-55 / 44-56 hoặc 52-52
IV. Bạc đạn tiếp xúc hướng tâm vs bạc đạn tiếp xúc góc
Bên trái là bạc đạn tiếp xúc hướng tâm, bên phải là bạc đạn tiếp xúc góc
Bạc đạn tiếp xúc hướng tâm là loại phổ biến nhất vì chúng rẻ hơn.
Chúng được thiết kế để chịu tải theo hướng trung tâm , tức là theo phương thẳng đứng về phía đùm, giò dĩa , phuộc hoặc bánh xe đề, tay bấm đề
Do đó, chúng hy sinh một lượng nhỏ hiệu suất vì các lực bên trong các bộ phận chuyển động này thường có vectơ không hướng tâm . Do đó, chúng phải bù đắp bằng dung sai giảm.
Nói cho dễ hiểu thì đa số các bộ phận chuyển động trên xe đạp lực tác động đều không theo phương thẳng mà thường sẽ có xu hướng lệch 1 bên, VD như khi bạn đạp pedal thì lực tác động từ giò dĩa lên pedal, lên trục gữa nó đều không theo phương thẳng mà sẽ lệch 1 bên, tương tự cho đùm thì lực tác động lên bạc đạn bên trong đùm nó cũng ko ở ngay tâm
Tóm lại, hệ thống bạc đạn tiếp xúc hướng tâm có độ chính xác thấp hơn. Do đó, chúng không có các vòng định hướng như bạc đạn tiếp xúc góc
Ưu điểm của bac đạn tiếp xúc hướng tâm là nó dễ chế tạo hơn, dẫn đến chi phí rẻ hơn
Bạc đạn tiếp xúc góc yêu cầu dung sai chế tạo chính xác hơn vì chúng sẽ cần thêm các vòng định hướng, các vòng định hướng này cần được chế tạo với độ chính xác cao nhất để không ảnh hưởng tới độ trớn của bạc đạn. Bạc đạn tiếp xúc góc sẽ phù hợp cho các bộ phận như đùm, trục giữa và phuộc
Bạc đạn tiếp xúc góc đã đem lại danh tiếng cho Industry Nine, Chris King, White Industries, Phil Wood và Alchemy Wheel Works vì nó yêu cầu độ chính xác cực cao
V. Bạc đạn chất lượng cao cần những yếu tố nào
Tiêu chuẩn của bạc đạn thường được đánh giá theo các đánh dấu ABEC, Ví dụ như ABEC 1, 3, 5, 7 và 9
Tiêu chuẩn ABEC được xác định bởi :
Bore diameter : Dung sai chấp nhận được cho đường kính trong của viên bi
Parallelism : Dung sai chấp nhận được cho độ song song 2 bề mặt bạc đạn
Radial raceway run-out : Độ lệch rãnh xuyên tâm : Dung sai chấp nhận được cho độ lệch giữa 2 vòng bạc đạn
Số càng cao thì chất lượng vòng bi càng cao, tương đương cho dung sai càng thấp
Tuy nhiên, hệ thống ABEC không tính đến khả năng chịu tải của vòng bi, độ chính xác của viên bi hoặc Độ cứng Rockwell (độ cứng của vật liệu).
Theo nguyên tắc chung, ABEC 3 và 5 phù hợp với mọi thứ liên quan đến xe đạp.
Đối với xếp hạng 7 và 9, mức độ chính xác đó dành cho thiết bị có vòng quay hàng nghìn hoặc hàng trăm nghìn vòng mỗi phút – hơi quá mức cần thiết đối với xe đạp.
Các yếu tố như độ kín cảu seal, vật liệu và mỡ là những yếu tố quan trọng hơn nhiều quyết định hiệu suất của bac đạn trên xe đạp.
VI. Seal bạc đạn
Bạc đạn xe đạp thường được bịt lại bằng 2 vòng nhựa, thường gọi là Seal .
Seal là 1 bộ phận quan trọng của bạc đạn, nó có tác dụng ngăn các chất bẩn bên ngoài lọt vào bên trong bạc đạn, cũng như giữ mỡ bò bên trong không bị tràn ra bên ngoài
Có nhiêu tranh cãi về seal cũa bạc đạn, chủ yếu là nó sẽ làm giảm độ trớn ( tăng ma sát ) của bạc đạn, tuy nhiên seal vẫn là 1 bộ phận cần thiết của bạc đạn
Bạn có thể dễ dàng tháo lớp seal của bạc đạn ra để vệ sinh và tra mỡ bò lại, bằng 1 mũi dao mỏng và 1 đôi bàn tay khéo léo
VI. Các loại seal vòng bi trên xe đạp
Seal loại Labyrinth (Mê cung ) trên đùm sau của Shimano
Seal trên vòng bi xe đạp có thể ở dạng seal đơn, seal đôi, hoặc seal Labyrinth
Một loại seal đơn, như tên gọi của nó, là một nắp đơn giản kẹp vào mép ngoài của vòng bi. Vì chỉ có một loại seal nên nó có thể dễ bị nhiễm bẩn hơn loại seal phức tạp hơn.
Vòng bi seal đôi có nắp chống bụi thứ hai bên ngoài seal chính nên vòng bi sẽ ít bị nhiễm bẩn hơn.
Seal dạng mê cung tạo ra một đường đi quanh co giúp ngăn bụi bẩn và nước xâm nhập vào vòng bi.
Thiết kế của nó có thể giúp đẩy mọi chất bẩn ra ngoài trước khi chúng xâm nhập vào chính vòng bi.
Mặc dù seal dạng mê cung có thể kéo dài thời gian giữa các lần bảo dưỡng, nhưng nó cũng có thể tạo thêm ma sát so với hệ thống vòng bi sử dụng seal đơn giản hơn.
VII. Vật liêu của bi xe đạp
Vật liêu để chế tạo bi xe đạp rất đa dạng, nó có thể là thép mạ crom, thép không gỉ 440C, thép không gỉ XD15 và silicon nitride ( bi ceramic).
Nhìn chung thì vật liệu chế tạo càng cứng thì càng tốt, nhưng nó cũng sẽ dẫn đến chi phí tăng cao. Và càng cứng thì cũng có nghĩa là viên bi sẽ giòn và dễ vỡ, ngoài ra ra nếu viên bi quá cứng so với các vòng bi bên ngoài, nó cũng sẽ khiến các vòng bi bị mài mòn nhanh hơn
Dựa vào mục đích sử dụng ( Dành cho đùm giò dĩa, phuộc nhún vvvv ) xũng như chi phí cấu thành , nhà sản xuất sẽ lựa chọn loại vật liêu bi phù hợp cho từng bộ phận
VIII. Ưu điểm của bạc đạn Ceramic là gì ?
Vật liêu Ceramic cứng hơn thép tới 5 lần, do đó bạc đạn sử dụng bi Ceramic , theo lí thuyết, sẽ có lực ma sát thấp hơn bạc đạn xài bi thép, dẫn đến bạc đạn Ceramic có độ trớn tốt hơn
Các viên bi ceramic ( hàng xịn, not hàng Lazada ) cũng được sản xuất với dung sai thấp hơn, dẫn đến nó tròn đều hơn bi thép, nó sẽ cần ít chất bôi trơn hơn bi thép, ngoài ra bi ceramic cũng nhẹ hơn bi thép
Theo Hunt Wheels, việc thay thế bạc đạn thép bằng bạc đạn ceramic trên đùm và hệ thống truyền động có thể giúp bạn tiết kiệm từ 6 đến 9 watt.
Mặt khác, bạc đạn ceramic cần được bảo dưỡng thường xuyên hơn bạc đạn thép Các chuyên gia lớn trong lĩnh vực đồng ý rằng bạc đạn thép chất lượng tốt có thể hoạt động tốt hơn bạc đạn ceramic hàng cùi bắp noname
IX. Cách bảo dưỡng vòng bi
Giống như tất cả các bộ phận khác của xe đạp, vòng bi cũng yêu cầu được bảo dưỡng sau 1 thời gian sử dụng. Các loại vòng bi cao cấp có chất lượng tốt có thể có thời gian sử dụng lâu hơn các dòng thấp, nhưng tất cả đều cần dc bảo dưỡng chứ k phải gắn vô xong là nó chạy được mãi
Việc bảo dưỡng vòng bi sẽ yêu cầu người thợ tháo vòng bi / bạc đạn ra khỏi các bộ phận, sau đó vệ sinh sạch sẽ và tra dầu / mỡ lại. Ở giai đoạn này, bạn có thể kiểm tra xem vòng bi có bị mòn, rơ hoặc rỉ sét hay không, nếu bị thì sẽ cần phải thay thế
Việc lắp đặt đúng cách cũng sẽ ảnh hưởng đến tuổi thọ của vòng bi / bạc đạn và yêu cầu về dụng cụ tháo / đóng chính xác cũng như tay nghề của người thợ
Với những chiếc xe sử dụng côn bi, thì canh côn là 1 nghệ thuật. Vì nếu xiết côn chặt sẽ dẫn đến bó cứng vòng bi, khiến các trục quay bị cứng, còn xiết lỏng thì nó sẽ bị rơ,lắc
Nghe có vẻ đơn giản, nhưng việc tháo / ép bạc đạn không đúng cách ( ép không đúng, ép lệch, méo bạc đạn ) sẽ dẫn đến bạc đạn bị sượng và mau mòn, rơ bạc đạn. Do đó những bộ tool ép bạc đạn chuẩn đều sử dụng vòng ép bằng thép , vì những bộ dùng vòng ép bằng nhôm sau 1 thời gian sử dụng nhiều nó sẽ bị mòn, dẫn đến ép không còn được chính xác do bạc đạn thì làm bằng thép, còn vòng ép bằng nhôm, xài nhiều thì nhôm mềm hơn thép nó sẽ bị mòn )
Bộ tool cảo / ép bạc đạn thép Batshop đang sử dụng, giá cao gấp nhiều lần các bộ tool cảo ép bằng nhôm
Ngoài ra các bạc đạn tiếp xúc góc cũng sẽ có quy định chiều của bạc đạn : Phần seal đen hướng vào trong, còn phần Seal đỏ hướng ra ngoài
Sau khi vệ sinh thì chúng ta sẽ cần phải bôi mỡ lại cho vòng bi, bạc đạn.. mỡ này có tác dụng giữ cố định các viên bi ( nếu là loại xài bi rời ), chống rỉ sét cũng như bôi trơn, giảm ma sát. Tùy loại bi, vòng bi hoặc bạc đạn, cũng như chất liêu của vòng bi mà sẽ cần loại mỡ bò phù hợp. Các nhà sản xuất vẫn luộn yêu cầu xài đúng loại mỡ cho vòng bi, bạc đạn và chúng ta nên tuân theo chứ không nên tự ý dùng