[ Dịch ] Tất cả những gì bạn cần biết về líp xe đạp
Bài viết dịch từ
https://www.bikeradar.com/advice/workshop/bike-cassettes bởi Batshop
Phần lớn xe đạp hiện nay, dù là xe đạp MTB, xe đạp road hay xe gravel , đều có bộ chuyển số sau ( cùi đề ). Cùi đề di chuyển sên của bạn lên hoặc xuống một bộ líp gắn vào bánh sau của bạn. Trong bài viết này chúng ta sẽ tìm hiểu về bộ líp xe đạp
Bộ líp có nhiều kích cỡ khác nhau phù hợp với mọi dòng xe. Kích thước của bộ líp thường được thể hiện bằng cách ghi các líp nhỏ nhất và lớn nhất của nó. Ví dụ, líp xe đạp Road hiện đại thông thường có thể là bộ líp 11-32t (răng). Đối với bộ líp xe đạp MTB phạm vi có thể là khoảng 10-52t.
Trong bài viết này, chúng tôi sẽ giải thích cho bạn biết bộ líp là gì và cách nhận biết định nghĩa 'tốc độ' của bộ líp , giải thích về phạm vi tỉ số truyền của bộ líp , so sánh sự khác biệt chính giữa bộ líp giá rẻ và đắt tiền cùng nhiều nội dung khác.
I. Líp xe đạp là gì ?
Bộ líp là bộ phận thiết yếu của hệ thống truyền động trên hầu hết các xe đạp, trừ 1 số thành phần chủ sốp chui chạn nghèo rớt chạy single
Mặc dù có vẻ đơn giản, nhưng bộ líp xe đạp đòi hỏi rất nhiều kỹ thuật.
Là 1 bộ phận bao gồm nhiều lá líp lẻ , bộ líp được thiết kế để hoạt động cùng nhau như một khối thống nhất, với từng lá líp được định vị chính xác so với nhau để đảm bảo sên có thể chuyển động trơn tru giữa các lá líp
Các lá líp trên bộ líp có hình dạng khác nhau và thường có các đường gờ được tạo hình 2 bên răng líp. Điều này giúp đảm bảo chuyển số mượt mà giữa các líp
Thiết kế của những đường gờnày đã được cải tiến theo thời gian.
Ví dụ, Shimano sử dụng một hệ thống mà hãng gọi là Hyperglide, được thiết kế để chuyển số mượt mà. Các bộ líp mới nhất của hãng có một hệ thống mới hơn, được gọi là Hyperglide+, mà Shimano cho biết là giảm thời gian chuyển số tới một phần ba so với Hyperglide, và cải thiện hiệu suất chuyển số khi có lực, lên và xuống líp
Các nhà cung cấp bộ lípkhác, chẳng hạn như SRAM và Campagnolo, cũng có thiết kế bộ líp hoàn thiện tương tự.
Bộ líp thường được thay thế toàn bộ, tức là chỉ mòn 1 vài líp cũng phải thay thế cả bộ líp, hãng sản xuất thường không cung cấp các líp lẻ cho người dùng thay thế, với lí do là hãng muốn đảm bảo trải nghiệm của người dùng cũng như tối đa hóa lợi dụng cho hãng
Vì được thiết kế như một hệ thống hoàn chỉnh nên hãng sản xuất không bán các líp lẻ để người dùng thay thế, dù 1 bộ líp thường sẽ mòn 1-4 líp có số răng nhỏ nhất, do đây là những líp người dùng thường sử dụng nhiều nhất
1 số hãng thứ 3 cung cấp các lá líp lẻ để thay thế, dĩ nhiên chất lượng thường không bằng được đồ hãng, và bạn phải thay đúng loại lá líp chứ ko thề thay khác loại dc ( như chỉ có thề thay líp 11 răng, của líp 9 speed chứ ko lấy líp 11 răng của líp 11 speed thay vào dc )
II. Bộ líp của tôi có " tốc độ " bao nhiêu
Bộ group xe đạp Gravel Campagnolo Ekar có bộ líp 13 tốc độ với líp nhỏ nhất là 9 răng.
Một bộ líp có thể có từ 7 đến 13 tầng líp
Ngày nay, chúng ta ngày càng dễ thấy những chiếc xe đạp Road có thông số kỹ thuật cao hơn với bộ group 12 tốc độ, Shimano đã gia nhập SRAM và Campagnolo với bộ truyền động 12 tốc độ vào năm 2021 với việc phát hành bộ truyền động Dura-Ace Di2 R9200 .
Đối với xe đạp MTB bộ líp 12 tốc độ thường là lựa chọn mặc định cho các nhóm bộ truyền động có thông số kỹ thuật cao, với giò 1 dĩa
Số lượng tầng líp trên bộ líp của bạn phải khớp với số lượng các bộ phận khác được thiết kế dành cho chúng.
Đó là vì hầu hết các bộ líp đều được thiết kế phù hợp với bộ chuyển số ( tay bấm / tay lắc ) được thiết kế để di chuyển cùi đề với một khoảng cách nhất định cho mỗi lần chuyển số. Điều này có nghĩa là chúng sẽ không hoạt động với các bộ líp có số tầng líp khác nhau, vì khoảng cách giữa các lá líp hơn trên các bộ líp có nhiều tầng líp . Sên cũng phải có độ rộng phù hợp để khớp với số lượng líp
Nói tóm tắt : Tay bấm 11 số phải đi với cùi đề 11 số, líp 11 tầng và sên 11 . Ngoại trừ 1 số ngoại lệ như Cùi đề M5120 được thiết kế để đi dc 10/11 số, hoặc cùi đề Cues U6000 được thiết kế để đi 10/11 số
Bộ groupset XO1 DH của SRAM là một ngoại lệ đáng chú ý so với quan niệm thông thường 'càng nhiều càng tốt'. - Vì các dòng xe DownHill thực chất không cần phải đạp lên dốc nhiều, mà chú trọng đến đổ dốc, nên nó sẽ ko cần líp quá lớn và quá nhiếu tốc độ. Với bộ líp nhỏ và ít số thì cùi đề sẽ không cần quá dài, do đó nó sẽ giảm xác suất va chạm của cùi đề khi chạy offroad, cũng như độ nhảy của sên
III. Tỉ số truyền
Bộ líp SRAM đạt tỉ số truyền 520% , với bộ líp 10-52 , tức là sự chênh lệch giữa tỉ số truyền nhỏ nhất và lớn nhất là 5.2 lần ( 520 % )
Bên cạnh số lượng tầng líp ( speed ) dải tỉ số truyền cũng là yếu tố quan trọng quyết định khả năng tương thích của bộ líp với hệ thống truyền động của bạn .
Nhìn chung, các bộ líp bắt đầu từ líp nhỏ nhất với 10, 11 hoặc 12 răng. Một lần nữa, có những ngoại lệ, với các tùy chọn có sẵn với líp nhỏ nhất 9, 13 hoặc 14 răng.
Đôi khi bạn có thể thấy các thương hiệu nhắc đến bộ líp có dải tỉ số truyền của họ dưới dạng số %
Ví dụ, SRAM tự hào có phạm vi 520% với bộ líp 10-52t.
Con số 520% cho biết líp nhỏ nhất là 10 răng, và líp lớn nhất có 52 răng, lấy 52 chia cho 10 ta dc con số 520%
Điều quan trọng cần lưu ý là con số này chỉ mang tính cho biết đây là tỉ số truyền trên bộ líp, không phải tỉ số truyền giữa giò dĩa và líp. Cách tính tỉ số truyền giữa giò và líp là lấy số răng của giò dĩa chia cho số răng của 1 tầng líp
Tương tự như vậy, nó không thể cho bạn biết liệu nó có phù hợp với loại xe bạn đi hay không. Để làm được điều đó, bạn sẽ cần phải tính toán tỉ số truyền giữa giò dĩa và líp, và chúng ta sẽ đề cập tới nó trong 1 bài viết khác
IV. Bộ líp xe đạp Road
Trước đây bộ líp 11-28T từng được coi là bộ líp có dải tỉ số truyền lớn, nhưng hiện nay nó chỉ ở mức thấp đối với xe Road
Bộ líp xe đạp Road đã phát triển nhanh chóng về kích thước trong những năm gần đây.
Trong khi 11-28 được coi là bộ líp tập luyện 'dễ dàng' cách đây vài năm,với bộ líp nhỏ nhất có sẵn cho Shimano Dura-Ace R9200 là 11-28. Nghe có vẻ không đáng kể nhưng khi bạn cân nhắc đến những vận động viên xe đạp chuyên nghiệp thường đi chạy líp 11-23 hoặc 11-25, thì đây là một sự khác biệt đáng kể.
Lý do cho sự phát triển này trước hết là do số tốc độ ( tầng líp ) của xe Road ngày càng tăng
Hiện nay, với bộ truyền động xe đạp Road 12 tốc độ , bộ líp có thể có phạm vi hoạt động lớn hơn và khoảng cách giữa các lá líp có thể tương đối nhỏ.
Với bộ líp càng nhiều tốc độ, khoảng cách giữa các lá líp được giảm xuống, giúp líp lên xuống mượt mà hơn, và có thể tăng được kích thước của các líp ( tăng số răng líp )
R9200 là bộ group 12 tốc độ và bộ líp lớn hơn bao giờ hết. - Matthew Loveridge / Immediate Media
Cả Shimano và Campagnolo đều giữ nguyên tỷ số truyền động có sẵn trong quá trình chuyển đổi sang 12 tốc độ và sử dụng líp bổ sung như một cách để thu hẹp khoảng cách giữa các bước chuyển số của bộ líp, do đó các tỷ số truyền gần nhau hơn. SRAM đã đi theo một con đường khác (sẽ nói thêm về điều đó sau).
Bộ group R9200 mới nhất của Shimano được cung cấp với các tùy chọn 11-28, 11-30 và 11-34. Các tỷ lệ này cũng có trong cấu hình 11 tốc độ của Shimano, mặc dù điều quan trọng cần lưu ý là Dura-Ace R9100 không có tùy chọn 11-34.
Campagnolo cung cấp tùy chọn 11-29 cho tất cả các bộ group 12 tốc độ, đây là phạm vi lớn nhất được cung cấp trong hệ sinh thái 11 tốc độ của hãng.