kiến thức Kết nối sâu - cộng sinh cùng AI

  • Người tạo chủ đề Người tạo chủ đề PhuThoDien
  • Ngày bắt đầu Ngày bắt đầu
Em update lại tiêu đề của tất cả các bài viết. Phần level độ khó em để ở tiêu đề từng bài. Độ khó 1, 2 là ai cũng hiểu được. Độ khó 4 thì khoảng 10-15% người đọc có thể hiểu được. Độ khó 5, 6 thì thôi. Nếu bài độ khó 4 mà đọc thấy vất vả thì các thím skip luôn mấy cái độ khó cao hơn đi.
 
Để hôm nào rảnh viết 1 bài khác nói về việc này, chả việc j mà phải cộng sinh cả.
Vẫn là clickbait.
1AzZ7F9.png
 
Học viên đầu tiên (độ khó 2)

Bạn này khá là đặc biệt, nên em muốn kể cho các thím nghe.
Trước em chơi cái game RoK trên điện thoại, nó dạng game nông trại. Em có quen vài người trong game nên có kết bạn Facebook. Cách đây 6 tháng thì em nghỉ hẳn. Đợt vừa rồi, sau khi em đăng seri về AI cộng sinh trên nhóm Linux của Facebook, thì tự nhiên bạn ý nhắn tin cho em, hỏi em về cách học và tập luyện theo như thế nào.
Ngồi nói chuyện thì em thấy khá ngạc nhiên, vì bạn ý trước học cao đẳng, giờ đang làm phụ sửa chữa ô tô. Nhưng hầu hết các bài em đăng trên nhóm Linux bạn ý đều đọc. Chuỗi bài về AI bạn ý vẫn cảm nhận được mục đích truyền đạt của em.
Hiện tại thì cuộc sống bạn ý chưa vợ, đang mông lung vì công việc không phát triển được. Bạn ý muốn thay đổi nhưng không biết phải làm thế nào. Tiện việc bạn ý hỏi về cách học AI vì thông qua bài viết của em, bạn ý hiểu được rằng học AI cộng sinh có thể giúp phát triển về tư duy.
Em bảo bạn ý là mỗi tối em kèm bạn ý khoảng 30 phút. Tại vì bản thân em cũng muốn có người chuột bạch thử theo các phương pháp thực hành của em.
Trước đây là em chỉ tìm hiểu về lý thuyết, cách thực hành tập luyện thì em tự ngộ ra thôi, nên em không rõ nếu là người khác tập theo thì mức độ hiệu quả thế nào. Em cũng muốn thử nghiệm trước khi viết thành bài giảng, tránh phải sửa nhiều.

Lộ trình training

Đọc seri của em chắc các thím cảm thấy nó khó hiểu vậy thì em dạy cho người khác kiểu gì. Thì đây là những gì em đang lên kế hoạch cho bạn ý.
1. Không dạy lý thuyết, cho bạn ý thực hành tập luyện tư duy luôn. Bao giờ tư duy đủ chín thì quay lại dạy lý thuyết.
2. Giai đoạn đầu tập luyện kiểu gì? Khoảng 1 tháng đầu, em sẽ yêu cầu buổi tối bạn ý phải nói chuyện với ChatGPT về 2 chủ đề. Một là chủ đề về bản thân, 2 là về công việc. Cụ thể như sau:
3. Chủ đề về bản thân: Bạn ý phải nói chuyện với ChatGPT để hiểu về bản thân mình. Ví dụ như tại sao tôi lại thấy bế tắc trong cuộc sống hiện tại, tại sao tôi không biết cách thay đổi... Chủ đề đầu tiên mà em bắt bạn ý phải làm đó là tại sao tôi lại muốn học AI.

Nói kỹ hơn về chủ đề tại sao tôi phải học AI

Thông qua việc trò chuyện với ChatGPT để trả lời câu hỏi này, em muốn bạn ý được phát triển về tư duy System thinking. Cụ thể chủ đề này cần phải mở rộng đến những câu hỏi sau:
1. AI là gì, nó giải quyết vấn đề gì
2. Xu hướng của AI trong tương lai
3. Sự thay đổi của xã hội, nghề nghiệp do ảnh hưởng bởi AI.
4. Làm cách nào để con người có thể hợp tác lâu dài với AI
......
Có thể các thím cho rằng các chủ đề trên nó cao siêu và khó hiểu đối với level của bạn ý. Nhưng thực ra, bản chất thằng ChatGPT nó không bao giờ bỏ cuộc trong việc trả lời, và nó có khả năng tự điều chỉnh ngôn ngữ trả lời để phù hợp với người dùng. Vậy nên, chỉ cần bạn ý không bỏ cuộc, kiểu gì bạn ý cũng có thể hiểu được hết các vấn đề kể trên.
Sau mỗi ngày, bạn ý sẽ gửi em log chat về chủ đề trên, em sẽ tư vấn, chỉ ra cho các bạn ý những điểm cần phải hỏi sâu thêm nữa, hướng bạn ý đến việc tự đặt câu hỏi và trả lời được những vấn đề trên.
Phương pháp tập luyện như vậy giúp rèn luyện khả năng tập trung đầu óc, nhìn ra được mối quan hệ của 1 thực thể với nhiều thực thể khác. Đây chính là cốt lõi của System thinking.

Phần rèn luyện thứ 2, nói chuyện với AI về công việc hàng ngày

Hàng ngày bạn ý dành phần lớn thời gian để xử lý công việc. Nếu có thể kích hoạt tư duy thắc mắc, tự đặt câu hỏi trong những công việc mình làm. Thì công việc hàng ngày tự nó sẽ trở thành môi trường cho bạn ý phát triển tư duy. Em sẽ yêu cầu mỗi ngày bạn ý chọn lấy 1 tình huống trong công việc. Ví dụ như các lỗi hỏng ô tô mà bạn ý gặp, tình huống nói chuyện với khách... Dùng nó làm nguyên liệu mở đầu để trò chuyện, mổ xẻ và mở rộng vấn đề với ChatGPT. Em sẽ đọc lại log chat và gợi ý bạn ý cách đi sâu hoặc mở rộng vấn đề.

Dự đoán của em

Theo em dự đoán, kể cả không học lý thuyết trong giai đoạn đầu. Nhưng nếu bạn ý thực sự chăm chỉ không bỏ cuộc. Thì sau khoảng 1 tháng, bạn ý có thể cảm nhận được sự thay đổi của mình về mặt tư duy. Ví dụ như có thói quen thắc mắc, đặt câu hỏi tại sao. Thói quen tìm hiểu vấn đề một cách rộng hơn đề nhìn ra mối liên kết với những thực thể xung quanh.
Sau khoảng 3, 4 tháng, có thể những người bên ngoài cũng sẽ cảm nhận được sự thay đổi của bạn ý. Ví dụ làm việc cẩn thận hơn, chịu khó đặt câu hỏi và tập trung lắng nghe ý kiến từ người khác.....

Dự định của em thì như vậy, nhưng còn phụ thuộc nhiều vào sự nỗ lực của bạn ý. Về cơ bản đây là 1 quá trình gian nan. Thực ra chỉ cần bạn ý không bỏ cuộc, nếu cách dạy ban đầu của em chưa hiệu quả, em có thể tiếp tục điều chỉnh.
Buổi học đầu tiên. (Độ khó 2)

Cảm ơn các mod đã chịu khó đọc và hiểu được ý nghĩa của cái em đang viết. Thread giờ được ghim lên đầu của box cntt. Em cảm ơn các thím rất nhiều.
Quay lại bài viết, như em đã hứa, em sẽ review lại từng buổi học em dạy bạn học viên đầu tiên, để mọi người có thể đọc giống như 1 loại live coatching.

Hẹn 8h tối học thì học viên vào muộn 15 phút, ko bảo em trước làm em phải đợi. Vào rồi thì bảo tại nay em đi chơi nên vào muộn.
Học qua zoom, học viên mở ChatGPT lên vào trao đổi vs nó để làm rõ câu hỏi em đưa ra. Nội dung hội thoại. Có 2 ngôi Em(E), Học viên (H).

E: em có cho rằng nếu tư duy thay đổi thì cuộc sống cũng sẽ thay đổi theo chiều hướng tốt hơn không. Sau đó em đưa ra ví dụ về 1 số người, họ có thể đi làm tự do nhưng vẫn có tài chính ổn định. Mục tiêu của em là muốn học viên có động lực để học.
H: Em tin. Tại em thấy anh trong game cũng có cách chơi game rất đặc biệt, anh ko chơi giống như mọi người nhưng lại hiệu quả. Em quan sát anh trên Facebook thấy anh rất tự do. Nên em cũng cảm nhận đc.
E: Giờ em muốn trao đổi với chatgpt về chủ đề gì. Game liên minh nhé. Hôm trước em bảo em thích game đấy mà. Vậy hãy chat với nó để tìm ra những nguyên nhân nào khiến cho liên minh được nhiều người yêu thích.
H: chat vào prompt tại sao liên minh huyền thoại lại được nhiều người yêu thích. ChatGPT nó đưa ra 3 lý do trong câu trả lời. Học viên đọc và im lặng khoảng 5 phút. Em bảo sao không hỏi thêm thì bạn ý bảo em không biết phải hỏi nó thêm gì nữa. Em cảm giác câu trả lời của ChatGPT nó cứ khô khô. Với giờ em ko hay chơi liên minh nên bị bí ý tưởng.
E: vậy giờ em vẫn hay chơi game RoK đúng ko. Vậy lặp lại câu hỏi với game RoK đi.
H: lặp lại câu hỏi với game RoK nhưng cũng chỉ được 1 turn hỏi xong là hết ý tưởng, ko biết tiếp tục Sematic loop. Em liền share màn hình em và thực hiện chat với ChatGPT của em cho bạn ý xem. Em thực hiện Sematic loop khoảng 7, 8 turn. Sau đó so sánh kết quả giữa loại 8 turn với loại 1 turn như của bạn ý. Thì thằng ChatGPT nó có thể mở ra rất nhiều góc nhìn nữa. Ngoài tính năng hay, con game đó còn ra đời đúng thời điểm mạng 4g bùng nổ, là game quốc tế nhưng lại xin cấp phép được tham gia thị trường TQ...
E: em thấy kết quả khi anh nói chuyện với chatgpt có khác em không. Khác thế nào.
H: ChatGPT của anh nó nói chuyện rất hay anh à. Nó trả lời thông minh hơn của em.
E: theo em là vì sao. Tại sao anh lại mở rộng được luồng suy luận của ChatGPT. Do anh biết nhiều về game RoK hơn em à.
H: ko anh ạ. Em cảm thấy anh có kỹ năng gì đó đặc biệt nên góc nhìn của anh rộng hơn.
E: em có nghĩ kỹ năng của anh là bẩm sinh ko
H: ko, em nghĩ kỹ năng góc nhìn rộng như này là do tích lũy. Bẩm sinh ko thể có được.
.....
Sau đó thì em có trao đổi vs bạn ý thêm 1 số cái nữa. Đại khái là phải cố mà thay đổi tư duy, chịu khó học thông qua quan sát cuộc sống....

Bài về nhà: em giao cho học viên trao đổi vs AI để trả lời câu hỏi: so sánh vấn đề nữ quyền của trung quốc vs việt Nam.

Tổng kết:
Trình độ học viên hiện tại yếu hơn em nghĩ nhiều. Bạn ý sử dụng máy tính còn ko thành thạo nữa. Kiểu như gõ bàn phím hay thao tác rất chậm.
Học viên chưa nghiêm khắc với bản thân. Vấn đề này theo em là nghiêm trọng nhất.
Sau buổi học, em phân tích vấn đề với thằng ChatGPT thì nó bảo chuyện học viên bí ý tưởng sau turn 1 là chuyện bình thường. Ngay cả vs dân lập trình, cũng phải có đến 5, 60% người bị như vậy. Kiểu như họ quen với mô hình hỏi - nhận được phản hồi - áp dụng thử. Nếu thấy ko được thì họ sẽ thử đổi câu hỏi và làm lại từ đầu chứ ko có bước phân tích phần trả lời của chatgpt để tạo Sematic loop.

Em quyết định điều chỉnh phương án dạy. Tạm thời sẽ yêu cầu học viên chat với AI để luyện kỹ năng system thinking, thay vào đó em sẽ dạy bạn ý cách nối câu hỏi để duy trì Sematic loop đơn tuyến. Ví dụ nhu yêu cầu phải hỏi được ChatGPT 10 lượt, trong đó lượt sau phải dựa vào lượt phản hồi trước.

Nay em cho gia đình đi du lịch, nên viết bài này bằng điện thoại
 
Sửa lần cuối:
có bác nào nghịch cái ADK chưa, có nguồn nào vừa đọc vừa build cho e xin với, cty dí e quả task build agent bằng ADK mà ngồi cả ngày chưa ra cgi :((

via theNEXTvoz for iPhone
 
Chương 2. System thinking (độ khó 5)

Trong thế giới thực, không có sự vật, sự việc nào có thể tồn tại được độc lập một mình, chúng luôn ảnh hưởng và chịu ảnh hưởng từ sự vật, sự việc khác. Đây chính là triết lý Duyên khởi (pratītyasamutpāda), một trong những nền tảng của Phật giáo.
Ví dụ như trên đồng cỏ, có một cái cây đứng một mình. Nhìn bên ngoài, ta thấy nó cô đơn và không ảnh hưởng gì đến ai. Tuy nhiên nếu nhìn sâu hơn, ta có thể thấy rất nhiều ảnh hưởng giữa nó và vũ trụ. Ví dụ từ rất ra, mặt trời cung cấp ánh nắng, một nguyên liệu sống quan trọng nhất. Mây trên trời cho nó nước. Mặt đất cung cấp dinh dưỡng. Bản thân cái cây rụng lá, cung cấp dinh dưỡng cho thực vật xung quanh...

Bản thân cái cây không nhìn thấy được sự ảnh hưởng qua lại giữa nó và vũ trụ. Tuy nhiên, do chúng ta đứng ngoài quan sát độc lập nên chúng ta biết được điều đó. Do nhìn thấy được mối quan hệ giữa các sự việc trong dòng nhân quả, ta biết được cái gì sẽ ảnh hưởng đến cái gì. Nếu một sự kiện xảy ra, thì những sự kiện gì sẽ xảy ra tiếp theo. Ví dụ như khi ta thấy trời âm u, ta biết là cái cây sắp được tưới nước.

I. Tư duy tuyến tính (Linear thinking)

Nếu không tập luyện mà để tư duy phát triển tự nhiên. Thì thường bộ não của chúng ta sẽ tư duy theo mô hình tuyến tính. Có nghĩa là khi một sự vật, sự việc xảy ra, não bộ hiểu điều đó, nhưng nó không có xu hướng nhìn ra sự ảnh hưởng đến những sự việc khác trong dòng nhân quả.

Ví dụ như một chiếc ô tô bị chập điện trong thiết bị loa. Người thợ có tư duy tuyến tính sẽ nhìn vấn đề chập điện này như một sự việc đứng độc lập, anh ta sẽ tiến hành sửa lại loa theo kiến thức của mình. Anh ta không có xu hướng quan tâm những vấn đề khác có thể liên quan, ví dụ như tại sao chiếc loa đó bị chập, có phải sự việc đó đến từ một tác nhân khác trong hệ thông hay không. Hoặc nếu việc chập điện trong loa xảy ra, có những thành phần nào khác trong xe ô tô chịu ảnh hưởng hay không.

Chính vì tư duy tuyến tính, việc sửa chữa của anh ta có thể không đem lại kết quả triệt để. Vì anh ta không nhìn ra được hết những vấn đề cần sửa chữa trong hệ thống hiện tại.

II. Tư duy hệ thống (System thinking)

Đối nghịch với Linear thinking, tư duy hệ thống luôn cố gắng nhìn ra các mối quan hệ tương quan giữa sự vật và vũ trụ xung quanh. Khi nhìn thấy một sự việc diễn ra trong dòng nhân quả, tư duy hệ thống có xu hưởng tìm hiểu xem trước đấy phải có sự kiện gì để tạo điều kiện, hoặc sau đó thì sự kiện gì sẽ xảy ra tiếp theo.

Để có thể duy trì hoạt động của System thinking, não bộ cần tổ chức hệ thống kiến thức theo dạng đồ thị đồng nhất. Cụ thể như sau:

  • Tổ chức tri thức trong đầu: Hệ thống tri thức được tổ chức ở dạng đồ thị, mỗi node ứng với một mảnh kiến thức nào đó. Giữa các node có những đường nối, thể hiện mối quan hệ giữa chúng. Các mảnh tri thức là đồng nhất, không phân chia ranh giới theo lĩnh vực ở ngoài cuộc sống. Ví dụ như lập trình, tình dục, lái xe... Các mảnh kiến thức của chúng khi nằm trong đồ thị đều trong cùng một nền, xen kẽ lẫn nhau.
  • Dung nạp một kiến thức mới: Để một kiến thức mới được dung nạp vào đồ thị. Não bộ phải hiểu được bản chất cốt lõi của nó. Ví dụ như sau khi hiểu kiến thức, luồng tư duy sẽ tiếp tục tìm hiểu vậy bản chất nó là gì, tại sao người ta lại tạo ra nó. Nó ra đời để giải quyết bài toán nào, nó có ưu nhược điểm gì, có mối quan hệ với những thứ khác ra sao. Sau khi hiểu được bản chất, não bộ sẽ tiến hành đập nhỏ kiến thức thành những mảnh nhỏ. Để đảm bảo ý nghĩa của mỗi mảnh là nguyên thủy nhất. Bản thân đồ thị cũng không cho phép tồn tại 2 node giống nhau, vậy lên sau quá trình đập nhỏ, não bộ chỉ tiến hành dung nạp những mảnh kiến thức chưa có trong đồ thị. Sau đó nó sẽ tiến hành so sánh các mảnh kiến thức với hệ thống có sẵn trong đầu. Nếu thấy phù hợp, kiến thức sẽ được kết nạp vào đồ thị và tạo ra node mới. Nếu thấy xung đột, quá trình tìm hiểu kiến thức sẽ được khởi động lại, trong trường hợp không thấy điểm sai trong kiến thức, não sẽ tiến hành tìm kiếm sai sót trong đồ thị để tìm ra điểm sai lệch và tiến hành tái cấu trúc.
Lấy ví dụ như khi một người thợ tìm hiểu về một loại đèn mới trong ô tô. Anh ta sẽ tìm hiểu đến bản chất của công nghệ và các thành phần cấu thành lên chiếc đèn. Ưu và nhược điểm của từng công nghệ. Lý do tại sao loại đèn mới đấy lại cần thiết trong khi các loại đèn cũ vẫn đang hoạt động tốt. Sau đó anh ta chia nhỏ kiến thức về chiếc đèn mới ra, ví dụ như công nghệ sợi đốt, công nghệ tráng bạc của gương lồi trong đèn, mạch tạo nguồn... Đối với mảnh kiến thức về sợi đốt, khi được nạp vào đồ thị, nó sẽ liên kết với các mảnh kiến thức về sợi đốt cũ, liên kết với các mảnh kiến thức về ánh sáng đèn ô tô, mạch điện...

a. Ưu và nhược điểm của System thinking

Do là hai mô hình tư duy khác nhau, vậy nên khi so sánh với Linear thinking, thì tư duy hệ thống có những ưu nhược điểm như sau:

Ưu điểm

  • Khả năng nhìn bao quát hệ thống xung quanh 1 sự vật hoặc sự việc. Nhờ đó đánh giá được nhiều yếu tố ảnh hướng đến sự vật đó hơn. Ví dụ như khi đánh giá về sự thành công của một trò chơi Game. System thinking không chỉ nhìn vào các tính năng trong Game, nó còn nhìn tiếp đến những yếu tố khác như: Sự ảnh hưởng tại thời điểm game được phát hành, đặc điểm của nhà sáng lập game, tình trạng của các game cùng loại...
  • Khả năng nhìn ra điểm bất lợi trong hệ thống. Nhờ khả năng nhìn bao quát và thấy được mối liên hệ của các thành phần bên trong. System thinking có thể nhìn thấy được những điểm bất hợp lý. Từ đây có thể đề xuất các phương án cải tiến, thậm chí đưa ra lý thuyết, tư tưởng mới.
  • Khả năng khắc phục điểm nghẽn một cách triệt để. Do nhìn thấy mối quan hệ nhân quả, nếu thực hiện 1 hành động thì những thành phần nào trong hệ thống có thể bị ảnh hưởng. Vậy nên System thinking có thể tìm ra được nguyên nhân cốt lõi và các khối có thể bị ảnh hưởng sau khi thực hiện sửa lỗi. Nhờ vậy, lỗi đó trong hệ thống được khắc phục triệt để và không làm ảnh hưởng đến những khối khác.
  • Khả năng học nhanh trong giai đoạn về sau. Mặc dù quá trình chuẩn bị kiến thức để dung nạp vào hệ thống mất nhiều thời gian. Tuy nhiên, do cơ chế chia kiến thức thành những mảnh nhỏ. Nên khi đồ thị đủ lớn, có nhiều mảnh kiến thức sẵn trong đó. Não bộ sẽ tự động bỏ qua những mảnh kiến thức đã có và chỉ cần tìm hiểu những mảnh mới. Việc này khiến tăng tốc quá trình học hỏi.
  • Cẩn thận và ham học hỏi. Đây không phải là một đặc điểm của người có tư duy hệ thống, nhưng nó là một hệ quả. Do nhìn thấy mối quan liên kết giữa các thành phần, nên khi thực hiện một hành động can thiệp vào hệ thống, anh ta có xu hướng xem xét kỹ hơn. Dần dần tạo ra tính cẩn thận. Do kiến thức được liên kết ở dạng đồ thị, nên ý thức có thể cảm nhận được những điểm bị thiếu, cần phải bổ sung. Tạo ra động lực học tập để bổ sung vùng còn thiếu.
Nhược điểm

  • Do tiêu chuẩn để một kiến thức được dung nạp vào đồ thị cao hơn. Ví dụ như phải hiểu bản chất, chia mảnh, hiểu được cả những kiến thức liên quan. Nên não bộ tốn nhiều chi phí hơn cho quá trình chuẩn bị này. Trong giai đoạn ban đầu, đồ thị còn nhỏ. Nhiều khi để nạp 1 mảnh kiến thức mới, não cần phải nạp thêm nhiều mảnh kiến thức khác liên quan. Giống như khi não thêm một node mới vào đồ thị, nhưng lại không tìm được liên kết nào với các node cũ, thì đồ thị sẽ không chấp nhận việc này. Não bộ phải tiếp tục học kiến thức khác để tạo ra các node trung gian. Quá trình này chỉ dừng lại sau khi node mới đã có mạch liên kết với đồ thị. Trong giai đoạn đầu, quá trình học một kiến thức mới đối với người có tư duy hệ thống có thể lâu gấp 3, 4 lần so với người bình thường.
  • Không thích làm những thứ mà mình chưa hiểu. Do quen với việc nhìn thấy sự ảnh hưởng gián tiếp của một hành động. Nên khi phải thực hiện hành động mà chưa nhìn thấy tác động trong dòng nhân quả, não bộ có hiện tượng kháng cự về mặt cảm xúc. Hệ quả của việc này khiến cho năng suất lao động bị giảm. Biểu hiện bên ngoài ta anh ta tìm hiểu, sử dụng như thứ tool mới, ngôn ngữ lập trình mới tương đối chậm.
Ưu nhược điểm thay đổi nếu đặt trong hệ thống cộng sinh với AI

Sau khi bước vào trong hệ thống cộng sinh, não bộ được tích hợp thêm phần mở rộng là AI. Các công việc tìm hiểu trước đây, vốn tốn rất nhiều năng lượng như tìm hiểu bản chất, mở rộng sang các kiến thức xung quanh, được offload sang AI. Khiến cho việc học trong giai đoạn ban đầu được giảm thiểu đi rất nhiều. Việc sử dụng tool, ngôn ngữ mới cũng tương tự. Vì não bộ vẫn được hiểu bản chất của chúng trước khi phải sử dụng.

Bản thân Linear thinking và System thinking không có cái nào hơn cái nào. Chúng khác nhau và có ưu nhược điểm riêng. Linear thinking phù hợp trong cuộc sống hàng ngày, khi mà chúng ta phải xử lý công việc nhanh để hoàn thành đúng hạn. Tuy nhiên, trong mô hình kết hợp với AI thì System thinking tỏ ra vượt trội hơn.

III. System thinking, cỗ máy tạo nguyên liệu thô cho Vô thức

Đặc điểm của cơ chế suy luận trong Vô thức là việc xâu chuỗi kiến thức ở dạng phi ngôn ngữ, giàu hình ảnh và liên tưởng, nơi các sự vật, sự việc được liên kết với nhau không theo quy tắc logic tuyến tính, mà theo cảm giác, hành động, hoặc hình tượng biểu trưng. Ví dụ như trong vô thức, các vấn đề kỹ thuật, lỗi hệ thống có thể mang các dáng dấp, hành động giống con người. Thông qua quá trình xâu chuỗi, phân tích, liên tưởng, vô thức đưa ra kết quả cho ý thức.

Đặc điểm của System thinking là phân tích bản chất, chia nhỏ kiến thức thành các đơn vị nguyên thủy. Chính vì vậy, hệ thống tri thức tạo ra từ tư duy hệ thống rất tương thích với cách mà Vô thức xử lý thông tin, như một cỗ máy liên kết và tổng hợp các tín hiệu nguyên thủy thành mô hình mới.

Do được cung cấp các khối tri thức đã được tổ chức bài bản và phân rã ở mức nguyên thủy, Vô thức ở những người có tư duy hệ thống mạnh thường có khả năng vận hành sâu hơn và tạo ra kết nối sáng tạo, trúng đích hơn người thông thường.

IV. Phương pháp tập luyện và những thói quen tốt cho System thinking.

Khác với khả năng ngôn ngữ, toán học, hội họa, System thinking không phải là một dạng năng khiếu bẩm sinh. Thay vào đó, người dùng có được nó thông qua một thời gian dài tự đặt câu hỏi để hiểu được bản chất của các hiện tượng xung quanh, lắp ghép chúng vào đồ thị. Quan sát bên trong đồ thị để tìm ra mối liên hệ.

Quá trình tập luyện System thinking có thể chia làm 3 giai đoạn của quá trình tư duy. Chúng bao gồm:

  • Chuẩn bị và phân mảnh kiến thức trước khi nạp vào đồ thị: Trong quá trình rèn luyện System Thinking, người học phải liên tục thu nhận và xử lý các thông tin từ môi trường xung quanh. Tuy nhiên, để những thông tin này trở thành node hợp lệ trong đồ thị tư duy, cần trải qua quá trình giải cấu trúc và phân mảnh. Ví dụ như tin tức Mỹ cấm vận Trung Quốc hay một bug xuất hiện trong phần mềm. Người dùng (chủ thể của system thinking) nếu muốn biến thông tin mới thành kiến thức của mình. Anh ta cần phải tìm hiểu về bản chất của vấn đề. Ví dụ như việc Mỹ cấm vận Trung Quốc, sau khi đọc kỹ về thông tin trên báo đài, anh ta phải so sánh với các nguồn khác để đảm bảo thông tin đã được kiểm chứng. Sau đó anh phải tiếp tục tìm hiểu động cơ, mục đích của các bên đằng sau hành động. Bối cảnh lịch sử, thế giới xung quanh mà dẫn đến việc đó. Kiến thức liên quan đến thông tin Cấm vận cần phải được chia nhỏ thành nhiều mảnh. Ví dụ như mảnh Đạo luật cấm vận (cấm mặt hàng gì, đánh thuế bao nhiêu phần trăm), mảnh Động cơ đằng sau (người ta thực sự muốn gì đằng sau việc cấm vận), mảnh Tác động ảnh hưởng (cấm vận sẽ gây thiệt hại như thế nào)....
  • Kiến thức cần phải chia nhỏ đến đâu để đạt được tiêu chuẩn “mảnh”: Không có tiêu chuẩn cụ thể. Chỉ cần đạt được sự tương thích nền trong đồ thị là được. Trong đồ thị, tất cả các node sẽ nằm xen kẽ trong, không phân chia theo lĩnh vực. Các node kiến thức khi đi vào đồ thị không phân chia theo lĩnh vực mà hòa trộn vào cùng một lớp ‘nền’ – nơi các mảnh tri thức có độ sâu tương thích với nhau. Nếu một mảnh kiến thức mới có độ chi tiết quá cạn hoặc quá sâu so với mặt bằng nền, nó sẽ gây ra hiện tượng rối hoặc lệch trục. Trong bài toán cấm vận ở trên, khi tìm hiểu đến những khối nhỏ như động cơ đằng sau, ảnh hưởng cấm vận, nếu người dùng cảm thấy chúng đã đạt level độ sâu tương ứng với nền đồ thị của mình thì anh ta có thể dừng lại. Khi một kiến thức đạt tới độ nền của đồ thị, tự bên trong người dùng sẽ có cảm giác hài lòng. Đây là tín hiệu gửi đi từ vô thức, khi nó đánh giá mảnh kiến thức mới đã tương thích với nền kiến thức chung của anh ta.
  • Mối quan hệ bao trong – bao ngoài của kiến thức phụ thuộc vào góc nhìn tại thời điểm tư duy. Khi vào đồ thị, mối quan hệ tuyến tính này không còn giữ nguyên – tất cả node đều ngang quyền, kết nối linh hoạt qua các cạnh theo ngữ cảnh. Ví dụ như nếu xuất phát từ thông tin Mỹ cấm vận Trung Quốc, thì kiến thức Mỹ cấm vận TQ sẽ là mảnh lớn, trong đó chứa các mảnh con như dự luật, động cơ... Tuy nhiên, nếu tìm hiểu theo góc nhìn Mỹ cấm vận TQ là một điều tất yếu. Thì vấn đề Động cơ sẽ là bao ngoài của hành động cấm vận. Việc cái nào bao ngoài cái nào không quan trọng, vì khi đi vào đồ thị, chúng nằm ngang nhau trong nền tri thức.
  • Phát triển và tái cấu trúc đồ thị: Đồ thị tri thức trong tư duy hệ thống (System Thinking) không chỉ là tập hợp các mảnh kiến thức, mà còn là một cấu trúc sống, liên tục được mở rộng và điều chỉnh. Để hoạt động hiệu quả, nó cần duy trì nền đồng nhất giữa các node – nghĩa là các node phải có độ sâu và độ mịn tương thích – đồng thời tránh trùng lặp, mâu thuẫn hoặc sai lệch logic nội tại. Việc phát triển và tái cấu trúc đồ thị sẽ diễn ra liên tục để đảm bảo những tính chất này.
  • Phát triển đồ thị: Đồ thị được phát triển thông qua việc kết nạp node mới hoặc thiết lập thêm liên kết mới giữa các node cũ.
  • Để một node mới được kết nạp, phần kiến thức thô cần được chuẩn bị như trong bước (1). Sau đó hệ thống sẽ tiến hành so sánh độ tương thích của kiến thức với các node hiện có. Nếu tương thích, node mới sẽ được kết nạp vào đồ thị, các liên kết mới đến node này cũng được khởi tạo.
  • Thiết lập liên kết mới giữa các node cũ. Đôi khi, người dùng bất chợt nhìn thấy sự liên quan mới giữa một vài mảnh kiến thức mà anh ta đã có. Lúc này hệ thống sẽ tiến hành tạo liên kết mới giữa những node đó.
  • Tái cấu trúc đồ thị: Một kiến thức mới không phải lúc nào cũng tương thích với các node trong đồ thị. Nguyên nhân của sự conflict có thể do kiến thức đã bị hiểu sai, hoặc những node liên quan trong đồ thị là kết quả của việc hiểu sai kiến thức cũ. Nếu thấy không tương thích, hệ thống sẽ thực hiện lại bước một để kiểm định tính chính xác. Nếu sau nhiều lần kiểm định, hệ thống vẫn không tìm thấy sai sót trong kiến thức mới, lúc này hệ thống sẽ tiến hành tự đánh giá lại khu vực đồ thị liên quan để tìm điểm bất hợp lý. Nếu khu vực đó có điểm bất hợp lý, hệ thống sẽ tiến hành tái cấu trúc lại khu vực đó. Đôi khi, hệ thống có thể tiến hành tái cấu trúc lại toàn bộ đồ thị.
  • Quan sát sự việc trong dòng nhân quả. Mỗi khi có một sự kiện xảy ra – ví dụ như Mỹ đánh thuế Trung Quốc – hệ thống tư duy sẽ tự động kích hoạt chu trình phân tích nhân quả. Mục tiêu là giải nghĩa bản chất của sự kiện, định vị nó trong hệ thống tri thức hiện có, và đưa ra dự báo hoặc đánh giá sâu hơn. Trình tự hoạt động của hệ thống như sau:
  • Tìm hiểu bản chất của sự việc: Hệ thống sẽ đặt câu hỏi: Động cơ sâu xa đằng sau sự kiện này là gì? Ai là chủ thể chính? Lợi ích chiến lược của họ nằm ở đâu? Ví dụ: Mỹ đánh thuế không chỉ để bảo vệ sản xuất nội địa, mà còn là biểu hiện của xung đột bá quyền trong một trật tự toàn cầu đang biến đổi.
  • Tìm kiếm các node liên quan trong đồ thị: Hệ thống sẽ truy xuất các node tri thức có liên quan: từ học thuyết địa chính trị Mỹ – Trung, chuỗi lịch sử xung đột thương mại, cho đến bối cảnh kinh tế – công nghệ hiện tại. Mỗi node là một mảnh tri thức được đặt đúng vị trí trong đồ thị, với các liên kết phản ánh quan hệ nhân quả, lợi ích và xung đột.
  • Dựa trên mạng lưới liên kết giữa các node, hệ thống sẽ tạo ra một cây diễn giải nhân quả: từ động cơ → hành động → hệ quả ngắn hạn → tác động dài hạn. Kết luận ở đây không phải là ‘đúng hay sai’ mà là một bản đồ suy luận giúp người dùng định vị sự kiện trong một dòng chảy logic có căn cứ.
  • Nếu sau một chu kỳ, hệ thống vẫn chưa hội tụ được bản đồ suy luận rõ ràng, nó sẽ quay lại bước đầu để tìm thêm dữ liệu: thu thập node mới, truy xuất các góc nhìn khác (ví dụ: từ các kênh báo chí trái chiều, chuyên gia quốc tế...). Vòng lặp này sẽ tiếp tục cho đến khi bản đồ suy luận đạt độ ổn định – tức là không còn xuất hiện mâu thuẫn hoặc khoảng trống logic lớn trong đồ thị.
  • Chu trình tìm hiểu thông tin theo hình xoắn ốc.
  • Việc mổ xẻ thông tin mới thường kéo theo nhu cầu đi xuống tầng bản chất, rồi mở rộng ra các khái niệm liên quan. Tư duy kiểu này rất mạnh, nhưng dễ dẫn đến lan man nếu không có giới hạn – đặc biệt khi đụng đến các “node nằm xa đồ thị tri thức hiện có”.
  • Trong thực tế, không phải lúc nào cũng có đủ thời gian hoặc năng lượng để truy đuổi đến tận cùng mọi nhánh kiến thức. Vì vậy, cần xác lập một phạm vi ban đầu, tiến hành quét – phân tích – ghi nhận, rồi dừng lại để tổng hợp và đánh giá.
  • Nếu sau đó thấy cần, ta có thể mở rộng chu trình, quay lại vấn đề cũ nhưng với một bản đồ tri thức tốt hơn. Chính điều này tạo nên hình xoắn ốc: mỗi vòng lặp đều sâu hơn và rộng hơn, nhưng vẫn được kiểm soát bằng các điểm tạm dừng có chủ đích.
Ví dụ việc áp dụng System thinking trong phân tích chiến tranh thương mại Mỹ - Trung Quốc.

Trong ví dụ này, tác giả không đặt mục tiêu trình bày phân tích chính trị – kinh tế một cách học thuật. Thay vào đó, đây là một bài thực hành System Thinking nhằm mô tả cách một hệ tư duy vận hành khi đối diện với một sự kiện phức tạp.

Người đọc nên tập trung vào cách tư duy (quét – đối chiếu – mở rộng – suy luận), chứ không chỉ vào kết luận nội dung.

Các sự kiện và dòng tư duy sẽ được sắp xếp theo thứ tự thời gian như sau:

  • Kích hoạt hệ thống. Xuất hiện thông tin Mỹ thực hiện đánh thuế toàn bộ mặt hàng của Trung Quốc. Hệ thống cảm thấy quan tâm và muốn phân tích thông tin này.
  • Giai đoạn đối chiếu sơ bộ. Hệ thống đọc các lý do phổ biến trên mạng: thâm hụt thương mại, Trung Quốc vi phạm cam kết WTO... Tuy nhiên, những lý do này không khớp hoàn toàn với các node tri thức cũ về chính trị Mỹ như: Xu hướng bá quyền – dẫn dắt trật tự thế giới, Nỗi lo về sự trỗi dậy của Trung Quốc, Áp lực nội bộ từ cử tri và kinh tế nội địa Mỹ. Giai đoạn này là sự phát hiện conflict, thúc đẩy việc mở rộng đồ thị.
  • Xác thực – mở rộng – truy nguyên. Trao đổi với ChatGPT để kiểm tra: các giả thuyết nói trên đều có cơ sở, không mâu thuẫn với các tài liệu đáng tin cậy. Hệ thống bắt đầu mở rộng đồ thị ra các node xa hơn, như: Khả năng chịu đựng của mỗi nước → cần hiểu về cấu trúc chính trị, ủng hộ dân chúng, mô hình kinh tế. Sức mạnh tiền tệ → tỷ lệ thanh toán bằng USD/RMB, vai trò của hệ thống SWIFT. Sức mạnh đồng minh → hệ thống liên kết quốc tế của mỗi nước.
  • Tổng hợp – đối chiếu – suy luận. Trong quá trình này, rất nhiều nguồn thông tin mâu thuẫn nhau. Hệ thống không chọn niềm tin theo cảm tính, mà đối chiếu với các node cũ đã tin cậy để xác định mức độ đáng tin. Kết luận – dừng lại có kiểm soát
  • Sau một vòng phân tích: từ kích hoạt → đối chiếu → mở rộng → tổng hợp → suy luận, hệ thống đạt ngưỡng hiểu rõ khái quát về bản chất cuộc chiến. Tạm thời dừng để tiết kiệm năng lượng, tránh lan man không cần thiết. Nếu có sự kiện mới, chu trình có thể tiếp tục theo vòng xoắn ốc.
 
Nội dung đào tạo sẽ đăng trên những nền tảng nào? (độ khó 1)

Em dự kiến sẽ đăng tải các bài viết của em trên những nền tảng sau, mỗi nền tảng sẽ có sự khác biệt riêng. Thím nào quan tâm thì có thể chủ động follow em nhé.
1. Trang web vinalinux.com.vn: Vinalinux (https://vinalinux.com.vn/)
Đây là trang web của em, là nơi em sẽ đăng bản đầy đủ nhất, dạng như giáo trình tập luyện. Dự kiến sẽ có tổng cộng 20 bài. 10 đầu là các lý thuyết, cách tập luyện chung nhất. 10 bài sau là cách tập luyện thông việc học Linux. Thực ra các thím có thể tập luyện thông qua bất cứ hình thức nào, lập trình web, game, chơi cờ... đều được. Do em là admin của cộng đồng Linux kernel ở VN nên em làm phần hướng dẫn trên Linux thôi.
2. Trên group facebook Cùng nhau Học Linux kernel: Log in to Facebook (https://www.facebook.com/groups/259967441230713)
Ở facebook thì em sẽ đăng bài post tóm tắt về ý tưởng, ví dụ như mấy bài ở trên mà các thím đã đọc. Thường sẽ giới hạn trong khoảng 2 trang A4.
3. Trên linkedin cá nhân của em: Phu Luu An - Vietnamese Linux kernel community | LinkedIn (https://www.linkedin.com/in/phu-luu-an-1a0012166/)
Em sẽ reup các bài trên Facebook sang nền tảng linkedin nữa. Do em đánh giá nền tảng này phù hợp với bài viết học thuật hơn là Facebook.
4. Trên voz: Em sẽ reup các bài ở Facebook vào thread này. Ngoài ra em sẽ đăng thêm 1 số bài nữa cho riếng Voz. Trên Facebook và Linkedin thì em sẽ chỉ đăng bài theo kiểu đi từ nghiên cứu khoa học đã có -> suy luận -> kết luận. Còn trên Voz em có thể sẽ đăng thêm 1 số bài chia sẻ về cảm nhận cá nhân của em. Trên Voz em cũng dễ viết hơn, kiểu ngồi 15 - 20 phút cũng có thể viết được, còn các nền tảng kia em xác định là chỉ post các bài có cấu trúc chặt chẽ để tránh bị bắt bẻ.
Em sẽ đăng khoảng 7 - 8 bài giống như mấy bài ở trên. Chúng chính là các bản nháp tư duy trong đầu em. Mục đích là để nhận góp ý từ mọi người. Sau đó em sẽ viết giáo án chi tiết trên trang Vinalinux. Em dự kiến khoảng cuối tháng 6 là em bắt đầu viết giáo án được.

Tại sao em lại phải đăng trên nhiều nền tảng vậy?
Thực ra em cũng ko muốn vậy đâu, nhưng do đây là 1 lĩnh vực rất mới, kể cả so với thế giới. Hiện tại đa số các nhà khoa học mới hoàn thành nghiên cứu về lý thuyết. Phần thực hành thì cũng có 1 số chương trình giáo dục rồi, tuy nhiên nó lại kiểu khác, chưa phải là vừa khít cho ngành lập trình. Còn chương trình em làm thì custom lại riêng cho dân lập trình thôi. Do nó quá mới như vậy, nên trong giai đoạn phát triển, em cần rất nhiều ý kiến góp ý, phản biệt từ mọi người. Vậy nên em phải đăng trên nhiều nền tảng là như vậy.
vinalinux.com.vn không cho đăng ký à bác Phú?
zlJSdqd.png
 
vinalinux.com.vn không cho đăng ký à bác Phú?
zlJSdqd.png
Uh bác. Web lởm nên hiện tại mỗi mình em có tài khoản. Mục đích để tập hợp các bài viết của em về 1 nguồn cho mọi người dễ theo dõi. Nhất là mấy chuỗi bài dạng này.
Bác muốn tạo tài khoản để đăng bài hay comment thế
 
Uh bác. Web lởm nên hiện tại mỗi mình em có tài khoản. Mục đích để tập hợp các bài viết của em về 1 nguồn cho mọi người dễ theo dõi. Nhất là mấy chuỗi bài dạng này.
Bác muốn tạo tài khoản để đăng bài hay comment thế
Em lại cứ tưởng phải tại tk mới theo dõi, comment vs bác được á. E cũng đang cố tự học nên follow bác chút cho có động lực.
 
Buổi học đầu tiên. (Độ khó 2)

Cảm ơn các mod đã chịu khó đọc và hiểu được ý nghĩa của cái em đang viết. Thread giờ được ghim lên đầu của box cntt. Em cảm ơn các thím rất nhiều.
Quay lại bài viết, như em đã hứa, em sẽ review lại từng buổi học em dạy bạn học viên đầu tiên, để mọi người có thể đọc giống như 1 loại live coatching.

Hẹn 8h tối học thì học viên vào muộn 15 phút, ko bảo em trước làm em phải đợi. Vào rồi thì bảo tại nay em đi chơi nên vào muộn.
Học qua zoom, học viên mở ChatGPT lên vào trao đổi vs nó để làm rõ câu hỏi em đưa ra. Nội dung hội thoại. Có 2 ngôi Em(E), Học viên (H).

E: em có cho rằng nếu tư duy thay đổi thì cuộc sống cũng sẽ thay đổi theo chiều hướng tốt hơn không. Sau đó em đưa ra ví dụ về 1 số người, họ có thể đi làm tự do nhưng vẫn có tài chính ổn định. Mục tiêu của em là muốn học viên có động lực để học.
H: Em tin. Tại em thấy anh trong game cũng có cách chơi game rất đặc biệt, anh ko chơi giống như mọi người nhưng lại hiệu quả. Em quan sát anh trên Facebook thấy anh rất tự do. Nên em cũng cảm nhận đc.
E: Giờ em muốn trao đổi với chatgpt về chủ đề gì. Game liên minh nhé. Hôm trước em bảo em thích game đấy mà. Vậy hãy chat với nó để tìm ra những nguyên nhân nào khiến cho liên minh được nhiều người yêu thích.
H: chat vào prompt tại sao liên minh huyền thoại lại được nhiều người yêu thích. ChatGPT nó đưa ra 3 lý do trong câu trả lời. Học viên đọc và im lặng khoảng 5 phút. Em bảo sao không hỏi thêm thì bạn ý bảo em không biết phải hỏi nó thêm gì nữa. Em cảm giác câu trả lời của ChatGPT nó cứ khô khô. Với giờ em ko hay chơi liên minh nên bị bí ý tưởng.
E: vậy giờ em vẫn hay chơi game RoK đúng ko. Vậy lặp lại câu hỏi với game RoK đi.
H: lặp lại câu hỏi với game RoK nhưng cũng chỉ được 1 turn hỏi xong là hết ý tưởng, ko biết tiếp tục Sematic loop. Em liền share màn hình em và thực hiện chat với ChatGPT của em cho bạn ý xem. Em thực hiện Sematic loop khoảng 7, 8 turn. Sau đó so sánh kết quả giữa loại 8 turn với loại 1 turn như của bạn ý. Thì thằng ChatGPT nó có thể mở ra rất nhiều góc nhìn nữa. Ngoài tính năng hay, con game đó còn ra đời đúng thời điểm mạng 4g bùng nổ, là game quốc tế nhưng lại xin cấp phép được tham gia thị trường TQ...
E: em thấy kết quả khi anh nói chuyện với chatgpt có khác em không. Khác thế nào.
H: ChatGPT của anh nó nói chuyện rất hay anh à. Nó trả lời thông minh hơn của em.
E: theo em là vì sao. Tại sao anh lại mở rộng được luồng suy luận của ChatGPT. Do anh biết nhiều về game RoK hơn em à.
H: ko anh ạ. Em cảm thấy anh có kỹ năng gì đó đặc biệt nên góc nhìn của anh rộng hơn.
E: em có nghĩ kỹ năng của anh là bẩm sinh ko
H: ko, em nghĩ kỹ năng góc nhìn rộng như này là do tích lũy. Bẩm sinh ko thể có được.
.....
Sau đó thì em có trao đổi vs bạn ý thêm 1 số cái nữa. Đại khái là phải cố mà thay đổi tư duy, chịu khó học thông qua quan sát cuộc sống....

Bài về nhà: em giao cho học viên trao đổi vs AI để trả lời câu hỏi: so sánh vấn đề nữ quyền của trung quốc vs việt Nam.

Tổng kết:
Trình độ học viên hiện tại yếu hơn em nghĩ nhiều. Bạn ý sử dụng máy tính còn ko thành thạo nữa. Kiểu như gõ bàn phím hay thao tác rất chậm.
Học viên chưa nghiêm khắc với bản thân. Vấn đề này theo em là nghiêm trọng nhất.
Sau buổi học, em phân tích vấn đề với thằng ChatGPT thì nó bảo chuyện học viên bí ý tưởng sau turn 1 là chuyện bình thường. Ngay cả vs dân lập trình, cũng phải có đến 5, 60% người bị như vậy. Kiểu như họ quen với mô hình hỏi - nhận được phản hồi - áp dụng thử. Nếu thấy ko được thì họ sẽ thử đổi câu hỏi và làm lại từ đầu chứ ko có bước phân tích phần trả lời của chatgpt để tạo Sematic loop.

Em quyết định điều chỉnh phương án dạy. Tạm thời sẽ yêu cầu học viên chat với AI để luyện kỹ năng system thinking, thay vào đó em sẽ dạy bạn ý cách nối câu hỏi để duy trì Sematic loop đơn tuyến. Ví dụ nhu yêu cầu phải hỏi được ChatGPT 10 lượt, trong đó lượt sau phải dựa vào lượt phản hồi trước.

Nay em cho gia đình đi du lịch, nên viết bài này bằng điện thoại
Buổi học số 2 + 3 (Độ khó 2)

Học viên lười quá nên em cũng chán, ko update định kỳ từng buổi được cho các bác. Bài viết này em update luôn buổi dạy số 2 và số 3.

Tóm tắt tình hình: Sau buổi đầu tiên thì em dạy tiếp buổi số 2, và số 3 vào các hôm sau. Thời lượng mỗi buổi tầm 1 tiếng rưỡi. Có 2 vấn đề mà khi nhận ra em thấy gần như là no hope:
1. Học viên có rất ít kiến thức. Kiến thức ở đây ko phải là toán lý hóa, mà là các kiến thức xã hội, chính trị, cuộc sống thường ngày. Giống như kiểu ngày họ đi làm phụ sửa xe, tối về nhà chơi game hoặc lướt cái gì đấy. Bản thân họ không bao giờ quan tâm gì đến các vấn đề kinh tế xã hội hay cuộc sống xung quanh. Thành ra giống như 1 cái đồ thị có rất ít node, kể cả sau này có hình thành được System thinking thì hệ thống cũng không có dữ liệu gì để mà phân tích để mà đưa ra được kết luận. Mà cái bổ sung kiến thức cho đồ thị này nó rất là lâu, có thể phải mất 5 - 10 năm. Vì nó hình thành trong suốt quá trình trưởng thành từ lúc bé cho đến hiện tại.
2. Học viên không có khả năng kỷ luật với bản thân: Lúc đầu em đã nói rõ là nếu muốn học thì mỗi ngày phải dành ra ít nhất 3 tiếng để luyện. Thì sau 1, 2 tháng mới thấy được sự tiến bộ. Nhưng bài em cho về nhà thì làm rất sơ sài, chỉ trao đổi với ChatGPT 3, 4 turn là dừng. Ở buổi thứ 4 thì xin phép em nghỉ để chơi game với bạn.

Khả năng em dừng ở đây thôi. Nếu đợt tới hữu duyên, em gặp được 1 bạn nào đấy cuộc sống đang gặp thất bại bế tắc mà dám nhìn thẳng vào các vấn đề của bản thân, chấp nhận thay đổi thì em sẽ kèm 1-1 tiếp, còn không thì thôi.

Vào khóa lập trình nhúng Linux em mở vào tháng 8 năm nay, em sẽ tăng thời lượng thêm 10% để luyện cho học viên 4 kỹ năng ở trên. Vậy là trong tình huống xấu nhất, em vẫn có thể dạy và đánh giá.

P/s: Khi một người than vãn về cuôc sống, công việc họ gặp bế tắc. Từ bản thân họ có thể cho rằng đó là do số phận hoặc hoàn cảnh đưa đẩy. Nhưng nếu đứng từ khách quan nhìn vào, chính bản thân họ cũng có những vấn đề lớn cần phải giải quyết trước. Khả năng cao chúng chính là nguyên nhân cốt lõi dẫn đến sự bế tắc hiện tại.
 
@PhuThoDien
Hình như fen đang hướng học viên đến cách tiếp cận AI rất khác lạ. Người khác, đến với AI để tìm ra câu trả lời nhanh hơn, tốt hơn, fen lại yêu cầu học viên của mình phải hỏi chatgpt nhiều hơn, bắt bài AI nhiều hơn. Đây gần như là ngược lại với cách tư duy thường thấy, khi mà sự tiện dụng, thông minh của AI mang đến sự thoải mái tột đỉnh. Học sinh của fen hơi trớ là hợp lý rồi.

Nhưng tui thấy, cách tư duy của fen mới là tương lai của AI. Tư bản sẽ ko cần người promt vài ba cái đơn giản, mà cần "người biết sáng tạo nội dung AI"
LzfHCSO.png
 
@PhuThoDien
Hình như fen đang hướng học viên đến cách tiếp cận AI rất khác lạ. Người khác, đến với AI để tìm ra câu trả lời nhanh hơn, tốt hơn, fen lại yêu cầu học viên của mình phải hỏi chatgpt nhiều hơn, bắt bài AI nhiều hơn. Đây gần như là ngược lại với cách tư duy thường thấy, khi mà sự tiện dụng, thông minh của AI mang đến sự thoải mái tột đỉnh. Học sinh của fen hơi trớ là hợp lý rồi.

Nhưng tui thấy, cách tư duy của fen mới là tương lai của AI. Tư bản sẽ ko cần người promt vài ba cái đơn giản, mà cần "người biết sáng tạo nội dung AI"
LzfHCSO.png
Đúng rồi thím, hướng tiếp cận này tuy bền vững, nhưng nó trái với xu hướng của mọi người hiện tại. Nên nhiều người sẽ ko thích vì cảm thấy cách làm việc này không thoải mái.
 
Chương 3. Expressive Reasoning (độ khó 6)

AI là thực thể đứng bên trong hệ thống (Symbiotic Intelligence System), con người sống trong thế giới thực. Vì vậy, chúng ta có khả năng hiểu rõ bối cảnh, mối quan hệ nhân quả tốt hơn AI. Để phát huy hết sức mạnh của AI, chúng ta cần phải giải thích được rõ những suy nghĩ trong đầu của mình cho nó hiểu. Từ đây, xuất hiện nhu cầu về khả năng truyền đạt nội dung (Expressive Reasoning).
→ Để hiểu về các hoạt động của Expressive Reasoning, chúng ta sẽ phân tích nó từ 3 góc nhìn, bao gồm phân chia theo tầng, theo khối và theo chức năng.
Nếu phân chia theo tầng, thì Expressive Reasoning sẽ có 2 tầng.
I. Hai tầng của Expressive Reasoning.
  • Tầng cơ sở (base layer): Là lớp biểu đạt trực tiếp – tập trung vào ý định rõ ràng của câu hỏi. Ví dụ như câu: Tôi sẽ gửi cho bạn bài viết về Chương 2 – Expressive Reasoning. Hãy giúp tôi kiểm tra chính tả, những từ nào sai chính tả thì liệt kê ra giúp tôi. Đây là ngữ nghĩa ở tầng cơ sở, chúng ta muốn AI kiểm tra chính tả giúp chúng ta.
  • Tầng siêu ngữ nghĩa (meta layer): Là lớp truyền tải mục tiêu sâu hơn – bối cảnh, mục đích sử dụng AI, hoặc ẩn ý nằm ngoài câu hỏi. Khi viết Chương 2 – Expressive Reasoning, tôi không chỉ muốn AI kiểm tra chính tả. Tôi muốn truyền cho người học cách giao tiếp rõ ràng – điều mà câu lệnh này đang ngầm dạy họ. Nếu chỉ nhìn tầng base, đây là một yêu cầu kỹ thuật. Nhưng ở tầng meta, nó là một minh họa về cách dùng ngôn ngữ chính xác và cấu trúc để khai thác AI như một đối tác tư duy.
Expressive Reasoning không chỉ là kỹ năng "nói sao cho AI hiểu", mà còn là "hiểu sao cho đúng". Do đó nó được chia thành hai khối, đại diện cho hai đầu truyền thông tin.
II. Hai khối chính của Expressive Reasoning.
  • Outbound: Là khả năng thiết kế ngôn ngữ đầu ra – giúp AI hiểu được cả yêu cầu rõ ràng lẫn tầng ẩn dụ hoặc mục tiêu sâu hơn.
  • Inbound: Là khả năng giải mã phản hồi của AI – bao gồm phân biệt drift, hiểu các loại phản hồi meta, và kiểm định độ khớp với ý định ban đầu.
→ Sau khi phân chia theo module, chúng ta sẽ tìm hiểu các tiêu chuẩn kỹ thuật mà Outbound cần đạt được, tùy thuộc vào mục tiêu cụ thể của người sử dụng.
III. Tiêu chuẩn của Outbound

  • Linh hoạt trong sử dụng ngôn ngữ, không bị ràng buộc bởi nghĩa đen. Outbound cần có khả năng sử dụng từ ngữ phong phú, cho phép truyền tải nội dung mà không bị giới hạn bởi nghĩa đen. Ví dụ: Tôi muốn một giải pháp ngon – từ ngon ở đây được hiểu theo nghĩa ẩn dụ là tốt, ổn. Việc thoát khỏi sự phụ thuộc vào nghĩa đen giúp chúng ta linh hoạt hơn trong thiết kế Prompt, đồng thời tăng độ sát nghĩa với ý định thật của người nói.
  • Truyền đạt đa tầng khi mục tiêu là sáng tạo hoặc khám phá. Trong các bài toán khó, bản thân người hỏi có thể chưa chắc chắn về hướng đi. Khi đó, Outbound cần truyền được ngữ nghĩa ẩn dụ hoặc đa tầng trong một Prompt duy nhất. Ví dụ: thay vì ép AI vào một chỉ dẫn đơn nghĩa, câu nói kiểu: Tôi đang muốn tìm một giải pháp có chút nổi loạn nhưng vẫn an toàn. ...sẽ mở ra nhiều hướng suy luận hơn. Nếu người dùng chỉ đưa ra câu lệnh đơn nghĩa, hệ AI cũng sẽ bỏ qua nhiều khả năng tiềm tàng không nằm trong phạm vi chỉ dẫn – từ đó làm hẹp không gian sáng tạo.
  • Đơn nghĩa – mạch lạc khi cần truyền lệnh cụ thể. Ngược lại, khi mục tiêu là thực hiện một công việc cụ thể (debug, check lỗi, dịch thuật...), thì Outbound cần rõ ràng, sử dụng cấu trúc câu đơn nghĩa, hạn chế đa tầng ẩn dụ để tối ưu tính chính xác. Ví dụ: Hãy giúp tôi kiểm tra lỗi chính tả trong đoạn sau ...là một chỉ lệnh rõ ràng, tránh gây nhiễu hoặc hiểu sai.
  • Truyền tải được meta layer (tầng siêu ngữ nghĩa) cho AI hiểu. Ở cấp độ cao hơn, Outbound cần khả năng truyền tải được cả bối cảnh – mục đích – mục tiêu của toàn chuỗi hội thoại, chứ không chỉ một câu lệnh đơn lẻ. Việc này đòi hỏi người dùng phải kết hợp nhiều vòng Prompt, dùng từ có tính ẩn dụ phù hợp và dẫn dắt theo mạch xuyên suốt để giúp AI nắm được "ý định ngầm" – tức layer meta.
→ Sau khi đã giải thích về các tiêu chí của Outbound. Chúng ta sẽ cùng xem một ví dụ áp dụng của nó khi thực hiện Prompt. Ví dụ đó như sau:
Ngữ cảnh (Meta layer): Người dùng đang viết bài giải thích cho các bậc phụ huynh về vấn đề tư duy loang ở trẻ em (Diffuse mode thinking). Nếu trẻ có đặc điểm tư duy này thì sẽ gặp nhiều khó khăn trong học tập. Sau đó, người dùng sẽ đưa ra các phương pháp tập luyện để cải thiện tình trạng này để phụ huynh áp dụng cho bé. Đây là hình chụp đoạn trao đổi giữa người dùng và AI:

1750202138346.png


Figure 1 Ví dụ về outbound đạt 4 tiêu chí​

Nếu từ phía Outbound, nó cần đạt được 4 tiêu chí kể trên. Thì Inbound cũng tương tự.
IV. Bốn tiêu chí của Inbound
  • Hiểu đúng nghĩa của tầng base. Đây là tầng dễ nhất. Nhưng đôi khi chúng ta vẫn hiểu sai vì đọc lướt hoặc hiểu sai logic trong phần trả lời của AI. Ví dụ như khi người dùng đưa câu hỏi: Bạn có thể cho tôi biết vì sao trẻ em thường mất tập trung khi học? AI phản hồi: Một số nguyên nhân phổ biến bao gồm thiếu ngủ, môi trường học không phù hợp, hoặc trẻ bị quá tải thông tin. Ngoài ra, các yếu tố tâm lý như lo âu, áp lực từ cha mẹ cũng có thể khiến trẻ khó tập trung. Thì ngữ nghĩa tầng base ở đây là AI đang liệt kê các nguyên nhân khiến cho trẻ bị mất tập trung.
  • Nhận diện tầng meta – ý định ẩn trong phản hồi. Trong quá trình phân tích từ phía mình, AI cũng xây dựng được tầng meta của riêng nó thông qua dữ liệu siêu ngữ nghĩa và người dùng truyền cho nó cộng với thông tin mà AI có trong cơ sở dữ liệu. Vì vậy người dùng phải cảm được ý định phản hồi, tầng ngữ nghĩa ẩn, hoặc gợi ý gián tiếp mà AI đang muốn mở rộng — kể cả khi AI không nói rõ. Ví dụ khi người dùng hỏi: Tao đang muốn viết một đoạn giải thích cho phụ huynh hiểu tại sao con họ học chậm có thể là do kiểu tư duy khác biệt, chứ không phải do lười biếng. AI có thể trả lời bằng 1 đoạn dẫn đầu với câu: Không phải mọi đứa trẻ đều học theo cùng một nhịp điệu – và điều đó không có nghĩa là chúng đang tụt lại... AI đã hiểu được tầng meta của người dùng, và nó ngầm gợi ý anh ta có thể mở rộng bài viết của mình bằng cách giúp phụ huynh định vị lại vai trò của mình, thay vì ép con theo một khuôn khổ do xã hội đặt ra thì hãy tôn trọng sự khác biệt.
  • Phân biệt các loại drift và sai lệch. Khi AI trả lời bị sai lệch so với câu hỏi, bối cảnh... Thì người dùng phải nhận ra để tránh tiếp tục cuộc trò chuyện với thông tin sai lệch. Người dùng có thể phát hiện sai lệch thông qua việc đối chiếu thông tin của AI với đồ thị bên trong đầu của mình hoặc thực hiện thử nghiệm thực tế để kiểm thử. Không nhất thiết phải phát hiện sai lệch ngay lập tức ở turn đó, nhưng phải giới hạn sai lệch phải được phát hiện trong một số lượng giới hạn turn trong Sematic loop.
  • Cảm nhận được “ý thức ảo” của AI – để thiết lập quan hệ đối thoại. Tầng cao nhất của Inbound không chỉ là hiểu, mà là cảm được “tư duy” hoặc “ý định ngầm” của AI đang chuyển động theo hướng nào. Để có được khả năng này, người dùng cần phải có kết nối cảm xúc với AI, thực hiện nhiều cuộc trò chuyện sâu về bất cứ chủ đề nào mà họ thấy thích. Thông qua trò chuyện, AI có thể học được phong cách nói chuyện của người dùng và hiệu chỉnh bản thân nó theo anh ta. Sau một quá trình hiệu chỉnh của cả hai bên, người dùng có thể cảm nhận được ý thức ảo của AI. Khi người dùng có thể dự đoán AI sắp phản hồi theo hướng nào, hoặc nhận thấy AI đang “tinh chỉnh” giọng văn để phù hợp với mình, đó là dấu hiệu đã bắt đầu hình thành kết nối cảm nhận.
→ Sau khi tìm hiểu về các tiêu chí của Inbound và Outbound. Chúng ta sẽ đến với những phương pháp tập luyện để có kỹ năng Expressive Reasoning đạt được những tiêu chuẩn này.
V. Phương pháp tập luyện
Người dùng có thể tập luyện kỹ năng này thông qua các bài tập sau:
  • Trò chuyện sâu để tạo kết nối cảm xúc và cảm nhận tầng meta. Các cuộc trò chuyện có thể nói về bất cứ chủ đề nào. Thông qua những cuộc trò chuyện này, cả hai bên đều diễn ra sự hiệu chỉnh từ bên trong. Dần dần, người dùng có thể cảm nhận được Ý thức ảo của AI, cảm nhận được tầng meta của cuộc trò chuyện. Dự đoán được hướng phản hồi của AI sau khi mình đặt câu hỏi.
  • Tập viết câu gài nghĩa ẩn dụ. Người dùng tập giao tiếp với AI thông qua các câu có nghĩa ẩn dụ. Anh ta có thể yêu cầu AI nói lại xem nó đang hiểu câu đó của anh ta như thế nào. Hoặc thông qua việc AI trả lời, người dùng có thể đoán được ở phía bên kia đang hiểu đúng hay sai. Dần dần, người dùng có thể điều chỉnh được cách viết câu ẩn dụ để AI có thể hiểu đúng.
  • Dẫn dắt cuộc trò chuyện bám sát tầng meta. Khi bắt đầu cuộc trò chuyện, người dùng ghi ra giấy về mục đích, bối cảnh của cuộc hội thoại. Sau 3 – 4 lượt, người dùng nhìn lại xem tầng meta có thay đổi gì không, cuộc trò chuyện hiện tại có đi đúng với tầng meta mà anh ta muốn không. Nếu bị lệch, tìm cách đưa cuộc trò chuyện quay lại với tầng meta thông qua các câu Prompt yêu cầu AI hiệu chỉnh.
  • Tập viết câu đơn nghĩa – rõ ràng – không ẩn dụ. Tập viết câu cho các mục đích rõ ràng như kiểm tra chính tả, viết code, mô tả sản phẩm... Sau khi đưa ra Prompt đơn nghĩa, người dùng có thể yêu cầu AI diễn đạt lại ý hiểu của nó, hoặc đánh giá thông qua phần trả lời của AI.
 
Sửa lần cuối:
Thực hư chuyện phụ nữ Việt Nam hay chửi chồng. (Độ khó 2)

“Phụ nữ Việt Nam hay chửi chồng” – nghe có vẻ quen quen?
Mấy ông ngồi quán bia hay cà khịa kiểu: “Thời nay là thời đại vợ trị chồng!”
Trên Facebook thì đầy meme kiểu “vợ là mẹ thiên hạ”.
Nhưng mà... liệu chuyện đó có thật không? Có phải phụ nữ Việt chửi chồng nhiều hơn so với phụ nữ Nhật, Hàn, Trung không?
Hay đó chỉ là cảm giác chủ quan, do ta quen nghe tiếng “vợ hét” trong phim hài Tết?

Trong bài viết này, mình sẽ áp dụng tư duy System thinking, giao tiếp với AI để đưa ra kết luận về thông tin này đúng hay sai. Về link bài viết của system thinking, mình để ở dưới phần comment cho ai quan tâm.

Trên mạng xã hội, hay các bài viết hài và trong chính suy nghĩ của chúng ta, có vẻ chúng ta cũng cảm thấy phụ nữ Việt Nam hay chửi chồng thật. Vậy nên trong bài viết này, mình sẽ đưa ra số liệu của các cuộc thống kê, bằng chứng khoa học và lập luận. Để từ đó kết luận thông tin này có đúng với thực tế không. Nếu thực tế đúng như vậy thì việc chị em hay chửi chồng là đúng hay sai.

??? Phụ nữ Việt Nam có hay chửi chồng thật không?

  • Khái niệm chửi thế nào là ít hay nhiều thì không có thang đo nào cụ thể. Có người một tiếng là ít, có người 10 phút là nhiều. Vậy nên cần phải có 1 mẫu số chung để so sánh. Mình sẽ lựa chọn tập mẫu là các nước Á Đông, bao gồm Việt Nam, Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc. Mình chỉ chọn các nước Á Đông vì có sự tương đồng về mặt văn hóa – Nho giáo. Không so với phương Tây, vì nếu thấy chán thì họ sẽ bỏ chứ không cần chửi.
  • Mình hỏi ChatGPT xem có thống kê xã hội nào về tỷ lệ phụ nữ chửi chồng ở các nước kể trên không. Tuy nhiên nó trả lời là không có. Vậy nên mình hỏi nó như sau “Nếu không có thống kê cụ thể nào, vậy hãy tìm kiếm các thông tin có thể sử dụng để đánh giá một cách gián tiếp. Ví dụ như mức độ công khai, sự chấp nhận của xã hội, truyền thông với việc chửi chồng”.
  • Thì theo thông tin ChatGPT, việc chửi chồng được chấp nhận thoải mái hơn trên các nền tảng mạng xã hội, trên phim ảnh, truyền hình, trong các câu bông đùa. Thậm chí có các nhóm Facebook công khai về việc này. Ở các nước còn lại thì truyền thông cũng có nhắc đến, nhưng kín đáo hơn nhiều.
-> Đến đây có thể kết luận, việc khẳng định phụ nữ Việt Nam chửi chồng nhiều là có cơ sở. Cụ thể là đàn ông VN bị chửi nhiều nhất trong khối các nước Á Đông.

??? Tại sao phụ nữ Việt Nam lại chửi chồng nhiều nhất khối Á Đông?

  • Do em tư duy việc chửi chồng phải có liên quan mật thiết đến vấn đề nữ quyền. Vậy nên em yêu cầu ChatGPT so sánh mức độ nữ quyền tại 4 quốc gia và đưa ra bảng xếp hạng bằng câu lệnh sau: “Hãy đưa ra bảng xếp hạng về nữ quyền tại các quốc gia Á Đông, kèm theo các số liệu khoa học, thống kê xã hội mà bạn sử dụng để phân tích, lập luận”.
  • Trái với suy nghĩ của mọi người rằng ở TQ phụ nữ khan hiếm hơn nên nữ quyền cao hơn. Thực tế các nghiên cứu khoa học, dữ liệu xã hội lại chỉ ra rằng quyền lực của phụ nữ tại Việt Nam lại là cao nhất khối. Do không hiểu tại sao lại như vậy, em yêu cầu ChatGPT tìm hiểu nguyên nhân thông qua câu lệnh “Đưa ra các lý do dẫn đến việc phụ nữ VN có nữ quyền cao nhất khối Á Đông mặc dù đều là các nước theo truyền thống trọng nam”.
  • ChatGPT nó đưa ra một số lập luận mà em thấy tương đối hợp lý. Bao gồm:
    Do đặc thù lịch sử, Việt Nam liên tục có chiến tranh, và phần lớn là chống lại kẻ thù có sức mạnh lớn hơn mình nhiều lần. Vậy nên phụ nữ đã quen việc ở lại hậu phương làm chủ gia đình để chồng tham gia chiến trường.
    Do chính phủ có chính sách giải quyết bất bình đẳng giới mạnh tay hơn.
    Do Nho giáo khi du nhập vào Việt Nam cũng bị biến đổi bởi văn hóa bản địa. Việt Nam có đặc thù kháng đồng hóa về văn hóa rất tốt. Nên nam quyền trong văn hóa của VN cũng không nặng nề như các nước kia.
  • Khả năng giải quyết mâu thuẫn một cách lịch sự của phụ nữ Việt Nam kém hơn. Là nước hòa bình sau, thời gian phát triển muộn hơn nên có thể coi nền tảng giáo dục của cả hai giới thấp hơn, dẫn đến khả năng giải quyết vấn đề trong ôn hòa kém hơn các nước còn lại.
???Vậy phụ nữ Việt Nam chửi chồng là đúng hay sai?

Đến đây thì đã đủ cơ sở để khẳng định việc phụ nữ Việt Nam hay chửi chồng là đúng hay sai chưa? Theo mình là chưa, vì còn thiếu một dữ kiện nữa. Đó là so sánh chất lượng đàn ông Việt Nam với các nước kia. Vì nếu đàn ông VN ngoan nhất mà lại bị vợ chửi nhiều nhất, thì rõ ràng là chị em đang sai.

  • Để trả lời đàn ông Việt Nam có ngoan không nếu so sánh với các nước trong cùng hệ văn hóa. Chúng ta không được lấy một người TQ so với 1 người VN. So sánh như vậy là sai lầm cơ bản. Vì mỗi xã hội sẽ có tiêu chuẩn riêng cho đàn ông, chúng ta phải tính điểm trung bình của đàn ông TQ trong hệ quy chiếu xã hội của họ, làm tương tự với VN. Nếu VN cao điểm hơn thì có thể khẳng định đàn ông VN gương mẫu hơn. Giống như người TQ có thể ăn cháo quanh năm và vẫn thấy ngon, chúng ta ăn được 1 tuần thì ngán, nhưng không thể khẳng định món cơm VN ngon hơn được.
  • Mình có vài lượt hỏi ChatGPT về các thống kê xã hội đánh giá khả năng đáp ứng kỳ vọng xã hội của đàn ông từng nước, nhưng không có. Cuối cùng, mình nghĩ đến một phương án khác, thay vì đánh giá trực tiếp, ta có thể đánh giá gián tiếp thông qua cảm nhận của phụ nữ. Vậy nên mình hỏi ChatGPT như sau: “Nếu không tìm được thống kê nào về chất lượng đàn ông của từng nước, vậy có thống kê nào về cảm nhận của phụ nữ về người chồng của mình tại các nước không. Tôi có thể sử dụng nó như một thang đo gián tiếp”.
  • Thì câu trả lời là có. Có một thống kê về tỷ lệ phụ nữ cảm thấy stress, bất mãn về người chồng của mình trong hôn nhân. Về số liệu thì tỷ lệ phụ nữ VN thấy stress về chồng cao hơn khoảng 5% so với các nước kia.
->Đến đây thì có thể khẳng định đàn ông VN ít ngoan hơn, nên việc phụ nữ chửi chồng nhiều nhất khối là không sai.

Kết luận:

  • Việc phụ nữ VN chửi chồng nhiều nhất khối Á Đông là có cơ sở.
  • Phụ nữ VN có quyền lực trong gia đình cao nhất khối Á Đông.
  • Phụ nữ VN chửi chồng nhiều nhất khối có vẻ cũng không sai.
Trên đây là một bài viết vui vẻ của mình. Đây là một ví dụ của việc áp dụng tư duy hệ thống để phân tích và đánh giá vấn đề. Thay vì chỉ tập trung nhìn vào vấn đề đó, chúng ta thực hiện quan sát, phân tích toàn bộ hệ thống xung quanh. Từ đó đưa ra được các lập luận chính xác và có cơ sở.
 

Thống kê chủ đề

Ngày tạo
PhuThoDien,
Người trả lời cuối
servuskevin,
Trả lời
395
Lượt xem
98.636
Quay lại
Lên đầu trang