Tôi thì nghĩ khác,
địa lý lịch sử sinh ra con người, con người sinh ra thể chế, thể chế sinh ra kinh tế - xã hội.
Kinh tế - xã hội thực tế chỉ là kết quả phái sinh từ con người với thể chế làm trung gian chứ bản thân thể chế không đóng vai trò chính
Để tôi lấy vài ví dụ :
1.Châu phi - hầu hết các nước châu phi đều nghèo dù có bị thuộc địa hóa hay không, những nước từng được người da trắng thống trị thì kinh tế ổn định nhưng sau khi người da đen làm chủ thì kinh tế - xã hội đi xuống dù vẫn được thừa hưởng thể chế từ thời người da trắng (Zimbabwe, Nam Phi). Hay hai nước ngay cạnh nhau nhưng khác màu da như Haiti và Dominica
2.Phillipin - copy gần hết mô hình chính trị Mỹ nhưng thực tế các gia tộc lớn nắm hết chính trị và kinh tế, con vua rồi lại làm vua
3.Ta và anh hàng xóm - copy rất nhiều chính sách của anh hàng xóm nhưng kết quả thì toàn...

4.Bên thắng cuộc và bên thua cuộc - bên thua cuộc được bơm nhiều hơn với thể chế ưu việt hơn nhưng lại thất bại toàn tập trước bên thắng cuộc vốn luôn bị chê bai về mọi mặt
Chung quy lại là
tố chất dân Việt chỉ được có thế, con người như thế thì chỉ phù hợp với thể chế như thế, thể chế như thế thì chỉ sinh ra kinh tế - xã hội như thế.