Vì thấy anh em hầu như chỉ nói đến phương pháp chung chung, xin chia sẻ cụ thể tài liệu, phương pháp này. Mục tiêu là để có kĩ năng thật, thi thật điểm thật. Với anh em xác định thi để đủ điểm ra trường, xin việc, đối phó thủ tục, thì không phù hợp. Bài dài, nhưng mong là hữu ích.
- Mục tiêu chính: kĩ năng nghe, đọc (gọi là kĩ năng thụ động do bạn chỉ tiếp nhận ngôn ngữ từ người khác). Nói và viết (kĩ năng chủ động, do bạn là người tự sản sinh ra ngôn ngữ) cũng sẽ cải thiện nhưng không phải là trọng tâm.
- Ý tưởng cốt lõi: hạn chế và bỏ thói quen dịch ra tiếng Việt trong đầu, nhất là việc dịch từng từ, từng chữ. Kĩ năng này có thể đạt được ở trình độ tầm TOEIC 450.
- Đối tượng: người đã có kiến thức ngữ pháp cơ bản và nên có niềm yêu thích với văn hoá tiếng Anh.
- Điều kiện đủ: Dành thời gian cho nó hàng ngày, hạn chế ngắt quãng. 4.0 rồi, đi đâu cũng học được. Một ngành bận lắm vẫn còn lướt FB được, thì tắt mạng đi mà học nửa tiếng cũng tốt.
- Kết quả kì vọng: tự tin thi TOEIC > 650, xem phim sub tiếng Anh, tra cứu bằng tiếng Anh, lướt reddit và các cộng đồng quốc tế.
Nếu đọc thấy tư duy trên phù hợp, anh em đọc tiếp cho đỡ phí thời gian.
Về cơ bản, kĩ năng mở ra giới hạn ngoại ngữ cho anh em là kĩ năng nghe hiểu - đọc hiểu trực tiếp mà không cần dịch ra tiếng Việt. Lúc đấy, việc tiếp thu trở nên rất thuận lợi. Vậy cái gì mà anh em có thể nhìn hay nghe thấy cái là hiểu mà không cần dịch? Nó chính là những hello, ****, ok, shit,... mà giờ ai cũng có thể nói vậy. Lí do là chúng ta tiếp xúc với nó quá nhiều để đủ hiểu ngữ cảnh sử dụng của nó và không cần phải dịch ra nữa. Do đó để học được từ mới, ta cần có ngữ cảnh dễ hiểu và lặp lại RẤT nhiều. Xin đừng lấy mục tiêu làm chủ 5, 10 từ mỗi ngày, 100 ngày học được 500, 1000 từ. Đấy là thuộc lòng, rồi quên, chứ không phải tiếp thu ngôn ngữ (language acquisition). Ngôn ngữ không phải để học, nó được tiếp thu bằng bản năng sinh học.
Tiếng Anh có nhiều điểm khác biệt với tiếng Việt, trong đó khác biệt điển hình là hệ thống khẩu hình và phiên âm. VD Tiếng Việt có âm “tr” việt đọc là “trờ” nặng, nhưng tiếng Anh lại là “tờ rờ”, đọc nhanh nghe giống là “trờ”, nhưng không phải. Ví dụ này để minh hoạ rằng, bạn không thể tin tưởng tai mình nghe tiếng Anh và phiên âm lại thành tiếng Việt được. Nhiều học sinh VN không được sửa, nên thành ra nhầm lẫn, tạo nên chất giọng “tiếng Anh của người Việt”. Vậy làm sao để phát âm đúng? Mấu chốt là khẩu hình phải đúng. Nó gồm vị trí đặt lưỡi, hình dáng môi và cổ họng. Trong tài liệu, mình có đính kèm các kênh Youtube để luyện phát âm, họ quay cận cảnh khuôn mặt để các bạn hình dung mồm sẽ thế nào. Mồm đúng thì khả năng cao âm sẽ đúng.
Đó là đôi điều về ý tưởng của phương pháp. Bây giờ mình sẽ trình bày cụ thể về cách mà các bạn có thể theo. Về điều mình đã nói ở trên, bạn cần luyện kĩ năng nghe, đọc hiểu mà không cần dịch. Bạn cần tìm những nguồn audio, truyện, sách báo có nội dung DỄ HIỂU, vì khi đó bạn có thể hiểu phần lớn nội dung mà không cần dịch. Tuy nhiên, để quá trình học thú vị hơn, mình thấy có bộ khoá học Effortless English (EE) của A.J. Hoge và bộ sách của Oxford.
Bộ EE gồm nhiều khoá nhưng nổi bật nhất là:
- Effortless English
- Power English
Khoá này về cơ bản gồm nhiều bài học nhỏ, gọi là lesson 1, 2, 3… Lấy ví dụ là bài 1 có tên Day of the Dead, thuộc Level 1 của Khoá 1, có các file như sau:
- Text: một văn bản (trích từ sách, báo, tạp chí)
- Audio: đọc thành tiếng văn bản trên
- Vocab: giải thích một số từ mới của bài
- MS (mini story): kết hợp các từ mới thành một câu chuyện thú vị, dở hơi, kì cục. Ông thầy sau khi kể chuyện, sẽ hỏi đi hỏi lại những câu hỏi rất dễ và lặp lại. Hãy nghe và trả lời theo, khá là vui.
Tại sao phải làm vậy? Ai đã có gia đình rồi, sẽ thấy chúng ta hay nói rất nhiều câu lặp lại với bé con của mình, những câu kiểu ú oà, ai đây nhỉ, cún ơi. Những tương tác này không chỉ đơn thuần là tình cảm cha mẹ, mà còn góp phần vào sự phát triển ngôn ngữ. Khi đứa bé có thể bặp bẹ nói được tiếng “bố”, “mẹ”, chúng ta rất hay hỏi đi hỏi lại “ai đây nhỉ”, để được nghe bé nói 2 tiếng đơn giản đấy, vừa ấm lòng, vừa có vai trò ngôn ngữ quan trọng. Chỉ cần để ý, bạn sẽ thấy đứa trẻ học nói trong 4 năm đầu đời thông qua rất nhiều sự lặp lại như vậy, và mỗi bậc bố mẹ là những người rất kiên nhẫn trong quá trình này.
Bộ bài học của EE cũng vậy. Ông thầy sẽ kể chuyện đơn giản, rất dễ hiểu và hỏi anh em rất nhiều để anh em trả lời và ghi nhớ một cách tự nhiên. Thay vì học 10 bài trong 10 ngày, bạn chỉ cần học
1 bài học trong nhiều ngày, 1 tuần, thậm chí là lâu hơn, để bộ não thấm nhuần câu chuyện. Chính quá trình này giúp các bạn không phải dịch trong đầu nữa, vì quá quen với câu chuyện rồi. Việc duy trì học hàng ngày, hàng tuần trong vòng nhiều tháng, bạn sẽ dần thấy kết quả này. Nếu có thời gian, hãy duy trì việc nghe các bài học trong vòng 1 năm trở lên. Rất nhiều bài để các bạn nghe, chỉ cần mỗi ngày khoảng nửa tiếng. Bạn chỉ cần chú tâm vào Khoá 1 và Khoá 5 cũng được vì đó là 2 khoá trau chuốt nhất.
Đó là kĩ năng nghe. Tương tự, kĩ năng đọc cũng cần có tài liệu sách báo, truyện để các bạn luyện đọc. Bạn có thể tham khảo các bộ sách ở trong link (mục Reading practice). Đó là các bộ sách được phân chia cấp độ, dễ đọc, dễ hiểu. Nó có thể là các tác phẩm văn học nổi tiếng, được viết lại theo văn phong đơn giản phù hợp với người đang luyện tập. Nếu thấy khó lúc đầu, bạn có thể tra từ điển, nhưng dần dần khi hiểu câu chuyện, bạn sẽ không cần (và không nên) tra nữa mà để chính bạn mường tượng, đoán ra được nghĩa của từ dựa vào bối cảnh. Trong tiếng Anh thực tế, bạn không thể biết hết mọi từ nhiều tình huống, nhưng vẫn có thể đoán và hiểu tương đối nội dung. Kĩ năng này tương đối trừu tượng và khó dạy, mà chỉ được phát triển thông qua kĩ năng đọc hiểu (literacy). Điều này đúng với cả tiếng Việt, người nào đọc sách nhiều cũng sẽ có kĩ năng ngôn ngữ phát triển hơn. Hãy cố gắng đọc và không dịch ra tiếng Việt nhé. Khi gặp từ mới, hãy kết hợp tra bằng Google Hình ảnh vì trí nhớ hình ảnh hiệu quả hơn là dịch ra.
Nhắc đến việc ghi nhớ từ vựng, có 1 công cụ mà ít ai ở cộng đồng VN nhắc đến tên là Anki Flash Card (hoàn toàn miễn phí), một ứng dụng hỗ trợ ghi nhớ bằng cách nhắc nhở và kiểm tra từ mới theo 1 thuật toán dự đoán khi nào bạn sắp quên. Hướng dẫn sử dụng Anki mình sẽ cập nhật dần trong link, bạn có thể chủ động tìm hiểu hướng dẫn trên mạng.
Về phát âm, kĩ năng hơi khó để tự học, và nếu có thể thì hãy nhờ thêm bạn bè uốn nắn. Tuy nhiên, bạn vẫn hoàn toàn có khả năng tự luyện thông qua playlist:
Rachel's Sound in English .
Bên cạnh đó, 2 video sau cũng khá hữu ích với các bài tập thực hành kĩ năng "Suy nghĩ bằng tiếng Anh":
- Hướng dẫn cơ bản
- Thực hành (1 tiếng)
Về cơ bản, để có thể suy nghĩ trong TA, bạn cần phải "đắm chìm" (immersion) trong TA. Đó là lí do mình nhấn mạnh việc các bạn duy trì thói quen nghe, đọc hàng ngày ở trên. Ngoài những tài liệu này, dần dần, bạn có thể tự tìm đọc sách mà bạn thích, podcast về chủ đề bạn quan tâm, hay phim (phụ đề Anh) mà bạn hứng thú. Tuy vậy, bạn không cần phải cố gom quá nhiều tài liệu làm gì vì bạn rất dễ hoang mang trong ma trận tài liệu được chia sẻ khắp nơi. Mình nghĩ việc chọn ra được vài quyển sách, vài bộ phim, rồi thực hành rất nhiều lần với chúng, sẽ hiệu quả hơn so với việc lượm lặt tài liệu ở khắp mọi nơi.
Mình hiện tại có IELTS 7.0, có thể thoải mái xem phim phụ đề Anh, đọc và viết tài liệu kĩ thuật bằng TA. Các nơi dùng tiếng Việt, mình vẫn viết đúng chính tả, đầy đủ, đàng hoàng. Còn khi cần, mình dùng TA hoàn toàn vì sự hiệu quả ở các thuật ngữ chuyên môn. Thành tích này không quá ấn tượng, vì vozer có nhiều người giỏi hơn nhiều. Tuy nhiên, giỏi ngôn ngữ không nên là một cái gì đó để so đo, nó nên là kĩ năng cần thiết cho mọi người.
Mặc dù tiết kiệm được rất nhiều tiền bằng việc tự học, mình vẫn phải thừa nhận nó là kĩ năng không dễ. Bạn sẽ cần nghiêm khắc, và cũng cần duy trì tâm lí thoải mái, để mỗi khi học là một thời gian bạn thấy thú vị dành cho bản thân mình, thay vì một gánh nặng và áp lực. Việc thực hành ngôn ngữ cũng như mọi kĩ năng khác, cần quyết tâm, kiên trì, nghiêm túc và có trách nhiệm với bản thân.
From voz with luv
Link (
khá nặng, chỉ cần học đến đâu tải đến đấy): bit.ly/ntd252_ENG
Chi tiết hướng dẫn về việc thực hành, bạn đọc thêm ở file Hướng dẫn chung.
Với các bạn bắt đầu từ con số 0, bạn sẽ cần theo học lớp TA căn bản trước đã.
Anh em cần hướng dẫn thêm có thể nhắn riêng mình.
---
Cập nhật 21/2/2026: Cảm ơn sự đón nhận của các anh em, sau 5 năm mà vẫn có người tìm đến bài viết. Mình vẫn cập nhật liên tục tài liệu trong link, hi vọng sẽ giúp ích được cho nhiều người.